Ресейдегі қоймаларға жасалған дрон шабуылдарынан кейін Wildberries-тің Қазақстандағы логистикалық жоспарлары қоғамдақызу талқылана бастады. Ресейлік БАҚ компанияның Қазақстанда қосымша қоймалар іздеп жатқанын жазса, Қазақстан билігі әзірге мұндай ресми өтініш түспегенін мәлімдеді. Сонда шындық қайсы? Бұл жағдай қазақстандықтарға қалай әсеретеді? Ozgeris.info тілшісі сансыз сауалдың жауабын іздеп көрді.
Қазақстанда не салынып жатыр?
Сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиевтің айтуынша, Wildberries Қазақстандағы бұрыннан жоспарланған екі ірі логистикалық орталықтың құрылысын жалғастырып жатыр. Атап айтар болсақ, Алматыда – шамамен 160 мың шаршы метр, Астанада – шамамен 100 мың шаршы метр. Жалпы көлемі 260 мың шаршы метрден асады. Министрдің сөзінше, бұл жобалар соңғы геосаяси жағдайларға байланысты емес. Олар бірнеше жыл бұрын бекітілген даму стратегиясының бір бөлігі. Нысандарды 2027 жылдың бірінші тоқсанында пайдалануға беру жоспарланып отыр. Сонымен қатар қазіргі таңда Wildberries Қазақстанда 46 мыңшаршы метрге жуық қойма алаңын жалға алып отыр.
Ресейлік БАҚ не дейді?
“Коммерсантъ” басылымы мүлде басқа ақпарат жариялады. Басылым дерегінше, Ресейдегі қоймаларға жасалған дрон шабуылдарынан кейін Wildberries Қазақстаннан 100 мың шаршы метрлік қойма іздей бастаған. Тіпті кейбір дереккөздер компания Қазақстандағы барлық бос қойма алаңдарын жалға алуға дайын екенін айтқан. Мұндағы мақсат түсінікті. Егер Ресейдегі логистикалық орталықтарға шабуыл жалғаса берсе, компания жеткізу жүйесінің бір бөлігін қауіпсіз аймаққа көшіруге тырысады. Қазақстан дәл осы тұрғыдан географиялық жағынан ең қолайлы мемлекеттердің бірі.
Министрлік неге мұны жоққа шығарды?
Арман Шаққалиев бұл мәселеде нақты ұстаным білдірді. Министрліктің мәліметінше:
* Wildberries тарапынан қосымша қоймаларға қатысты ресми өтініш түспеген;
* мемлекетпен мұндай келіссөз жүріп жатқан жоқ;
* жеке компаниялар қойма иелерімен өздері келіссөз жүргізе алады. Яғни ресми деңгейде Қазақстан әзірге жаңа қоймалар салуға келісім берген жоқ.
Неге дәл Қазақстан? Бұған бірнеше себеп бар. Біріншіден, Қазақстан Ресеймен ортақ шекарасы бар. Екіншіден, Еуразиялық экономикалық одақ аясында тауар қозғалысы жеңіл. Үшіншіден, Қазақстан Орталық Азия нарығына шығатын негізгі логистикалық хабқа айналып келеді.Төртіншіден, Ресеймен салыстырғанда әскери тәуекел әлдеқайда төмен. Сондықтан логистика тұрғысынан Қазақстан Wildberries үшін ең тиімді бағыттардың бірі саналады.
Қазақстанға қандай пайда болуы мүмкін?
Егер компания шынымен логистикалықинфрақұрылымын кеңейтсе, бірнеше оң нәтижеболуы ықтимал. Біріншіден, жаңа жұмыс орындары ашылады. 260 мың шаршы метрлік екі кешеннің өзі жүздеген, тіпті мыңдаған адамды жұмыспен қамтуы мүмкін. Екіншіден, логистикалық инфрақұрылым дамиды. Үшіншіден, қойма, көлік, жеткізу қызметтері, IT және кедендік қызметтерге сұраныс өседі. Төртіншіден, Қазақстан Орталық Азиядағы негізгі тарату орталығына айналуы ықтимал.
Бірақ тәуекел де жоқ емес. Экономистер бірнеше қауіпке назар аударып отыр. Егер Қазақстан тек Ресейдегі тәуекелдерді азайту үшін уақытша “қауіпсіз қоймаға” айналса, онда бұл ұзақ мерзімді инвестиция болмауы мүмкін.
Екіншіден, Қазақстанның қойма нарығының өзі шектеулі. 2026 жылдың ортасында елдегі сапалы қойма қоры шамамен 2,4 миллион шаршы метрді құрайды. Соның ішінде бос тұрған алаң небәрі 130 мың шаршы метр ғана. Ал оның өзі елдің әртүрлі қалаларына бөлініп кеткен. Яғни бірден 100 мың шаршы метр бос қойма табу өте қиын.
Үшіншіден, мұндай ірі ойыншының келуі жергілікті логистикалық компанияларға қысым жасауы мүмкін.
Қазақстандық кәсіпкерлер қанша шығынға ұшырады?
Wildberries төңірегіндегі тағы бір маңызды мәселе– қазақстандық сатушылардың шығыны. “Атамекен” ҰКП мен электронды сауда қауымдастығының мәліметіне сәйкес зардап шеккен қазақстандық сатушылар саны 150-ден асады және жалпы шығын 1,5 миллиард теңгеден жоғары. Бұл аз ақша емес. Әсіресе шағын және орта бизнес үшін мұндай шығын айтарлықтай ауыр.
Теңге әлсірей ме?
Әлеуметтік желілерде Wildberries оқиғасынан кейін теңге құлдырайды деген пікірлер де тарады.Қаржы сарапшысы Андрей Чеботарёв бұл пікірменкеліспейді.
Оның айтуынша:
* Қазақстан экономикасы үшін бұл көлем өте шағын;
* 1,5 млрд теңге шығын жалпы несие портфелініңшамамен 0,003 пайызы ғана;
* сондықтан бұл жағдай ұлттық валютаныңтағдырын шешетін фактор емес. Иә, қысқа мерзімді психологиялық әсер болуы мүмкін. Бірақ теңге бағамына мұнай бағасы, экспорт, импорт, Ұлттық банктің саясаты сияқты факторлар әлдеқайда көбірек ықпал етеді.
Wildberries-тің мүддесі ескерілді ме?
Компанияның көзқарасымен қарасақ, бұл өте түсінікті шешім. Кез келген бизнес ең алдымен өз инфрақұрылымын сақтап қалуға тырысады. Егер қоймаларға қауіп төнсе, оларды қауіпсіз аймаққа көшіру – қалыпты коммерциялық шешім. Бұл жерде компанияның негізгі мақсаты – сатушыларды емес, ең алдымен өз логистикалық желісінің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету.
Ал Қазақстанның мүддесі қандай?
Міне, негізгі сұрақ осы. Қазақстан үшін мұндай жобалар тек қойма салумен шектелмеуі керек. Егер жаңа жұмыс орындары ашылса, салық түсімі өссе, қазақстандық логистикалық компаниялар дамыса,жергілікті кәсіпкерлерге жаңа мүмкіндік берілсе,онда бұл жоба ел экономикасына пайда әкеледі. Ал егер Қазақстан тек Ресейдегі тәуекелден уақытша қорғанатын алаң ретінде ғана пайдаланылса, оның экономикалық әсері әлдеқайда шектеулі болады.
Wildberries төңірегіндегі жағдай Қазақстан үшінәрі мүмкіндік, әрі сынақ.
Бүгінде нақты белгілісі – Алматы мен Астанада жалпы аумағы 260 мың шаршы метр болатын екілогистикалық кешеннің құрылысы жалғасып жатыр. Ал қосымша қоймаларға қатысты ресми келіссөздер жүргізіліп жатқаны әзірге расталған жоқ. Сонымен қатар Ресейдегі шабуылдар қазақстандық кәсіпкерлерге де әсер етті. Жүзденастам сатушы миллиардтаған теңге шығынға батты. Бұл электронды саудадағы тәуекелдердің шекара танымайтынын көрсетті.
Ендігі маңызды мәселе – Қазақстан бұлжағдайды жай ғана көрші елдегі тәуекелдің салдарын қабылдайтын алаң ретінде емес, логистика, инвестиция және жаңа жұмыс орындарыарқылы ұзақ мерзімді экономикалық мүмкіндікке айналдыра ала ма? Дәл осы сұраққа берілетін жауап Wildberries-тің Қазақстандағы болашағын ғана емес, еліміздің өңірлік логистикалық хаб ретіндегі орнын да айқындайды.
