Қазақстан энергетикалық әлеуетін цифрлық экономикаға айналдырып, жасанды интеллект саласындағы өңірлік көшбасшылықты нығайтуды жоспарлап отыр. Бұл бағыттағы халықаралық серіктестіктердің жалпы құны 10 млрд долларға дейін жетуі мүмкін, деп хабарлайды Ozgeris.info.
Қазақстанның жасанды интеллект саласындағы әлеуеті халықаралық деңгейде мойындалды. Бұл туралы Global Banking & Finance Review халықаралық қаржы-экономикалық басылымында «The AI-Powered Digital Economy: How Kazakhstan Is Transforming Energy into Sovereign Intelligence» атты мақала жарияланды.
Қазақстан жасанды интеллект пен жоғары өнімді есептеу технологиялары саласында жаңа кезеңге қадам басуда. NVIDIA компаниясының негізін қалаушы әрі бас директоры Дженсен Хуангтың Қазақстанға алғашқы сапары елдің технологиялық әлеуетіне халықаралық назар аудартты.
Астанада өткен кездесуде Дженсен Хуанг Қазақстанды «Еуропаның болашақ есептеу орталығы әрі жасанды интеллект фабрикасы» деп атады. Оның айтуынша, Қазақстан тек энергетикалық ресурстарды экспорттаумен шектелмей, сол энергияны жоғары технологиялық өнім өндіруге пайдалана алады.
Яғни елдің басты мақсаты – табиғи ресурстарды цифрлық интеллект пен зияткерлік өнімге айналдыру. Цифрландырудан жасанды интеллект егемендігіне дейін Қазақстан Орталық Азиядағы цифрландыру және жасанды интеллект бағытында жетекші мемлекеттердің бірі саналады. 2025 жылғы Network Readiness Index халықаралық рейтингінде Қазақстан әлем бойынша 65-орынға ие болды. Ал БҰҰ-ның электрондық үкіметті дамыту индексінде 193 елдің ішінде 24-орынға тұрақтады.
Мемлекеттік қызметтердің 90 пайыздан астамы онлайн форматқа көшірілген. Сонымен қатар Қазақстанның IT-қызмет экспорты 2020 жылғы 33,5 млн доллардан 2025 жылы 1,142 млрд долларға дейін өскен.
Дегенмен сарапшылардың пікірінше, цифрлық қызметтер мен финтехтің дамуы толыққанды жасанды интеллект экономикасын қалыптастыруға жеткіліксіз. Ол үшін қуатты есептеу инфрақұрылымы, білікті инженерлер және нейрондық желілерді әзірлей алатын мамандар қажет. Қазір Қазақстанда NVIDIA технологияларына негізделген екі суперкомпьютерлік кластер жұмыс істеп тұр. Сонымен қатар үшінші, қуаты бұдан да жоғары есептеу жүйесін іске қосу жұмыстары жүргізілуде. 2026 жылғы маусымда Үкімет Firebird және NVIDIA компанияларымен жасанды интеллект пен цифрлық инфрақұрылымды дамыту жөнінде жалпы құны 10 млрд долларға дейін жететін келісімдер пакетін жариялады.
Жоба аясында болашақта 100 мыңға дейін графикалық процессордан тұратын ірі есептеу кластерін құру жоспарланған. Екібастұзда ірі дата-орталық салынады Жобаның негізгі бөлігі ретінде Екібастұз қаласындағы Data Center Valley дата-орталығы белгіленді. Нысанның алғашқы кезеңінде 300 МВт қуат қарастырылған.
Ал болашақта оның қуатын 1 ГВт-қа дейін жеткізу жоспарланып отыр. NVIDIA мәліметінше, Firebird компаниясы АҚШ-тан 45 мың NVIDIA Grace Blackwell үдеткішін жеткізуге экспорттық лицензия алған. Data Center Valley жобасының алғашқы кезеңі цифрлық қызметтердің ірі жеткізушісі – «Қазақтелеком» АҚ-мен бірлесіп жүзеге асырылуда. Коммерциялық іске қосу 2027 жылдың үшінші тоқсанына жоспарланған.
Жобаның екінші кезеңінде Firebird есептеу кластерінің қуаты 500 МВт-қа дейін ұлғайтылмақ. Каспий арқылы өтетін цифрлық көпір Қазақстанның жасанды интеллект орталығына айналуына тек қуатты дата-орталықтар жеткіліксіз. Деректерді халықаралық нарықтарға жоғары жылдамдықпен жеткізу де маңызды. Осы тұрғыда Қазақстан мен Әзербайжан арасындағы Каспий теңізінің түбімен өтетін талшықты-оптикалық байланыс желісінің маңызы зор.
Бұл жоба Қазақстанның есептеу инфрақұрылымын Еуропаның интернет алмасу нүктелерімен байланыстырып, Еуропа мен Азия арасындағы тәуелсіз цифрлық дәліз қалыптастыруға мүмкіндік береді. Нәтижесінде Қазақстан тек деректерді сақтау және өңдеу алаңы емес, халықаралық цифрлық инфрақұрылымның маңызды буынына айналуды көздейді. Higgsfield – қазақстандық IT саласының әлеуетін көрсететін мысал
Қазақстанның жасанды интеллект нарығындағы мүмкіндіктерін көрсететін жобалардың бірі – бейне генерациялау технологияларын әзірлейтін Higgsfield стартапы. Компанияның Қазақстандағы инженерлік және шығармашылық командаларында 300-ден астам маман жұмыс істейді. 2026 жылдың тамызында Higgsfield B сериясындағы инвестициялық раунд аясында 400 млн доллар тартты. Сол кезде компанияның нарықтық бағасы 5,4 млрд долларға жеткен. Қазан айында жоба NVIDIA мен TCV венчурлық компаниясынан қосымша инвестиция алғанын жариялады.
Дженсен Хуанг Астанаға сапары кезінде осы стартапты ерекше атап өтіп, жергілікті мамандар мен адами капиталға инвестиция салудың маңызын айтты. Мамандардың пікірінше, Қазақстан үшін басты міндет – тек шетелдік технологияларды пайдалану емес, өз зияткерлік меншігі мен технологиялық өнімдерін қалыптастыру.
Жасанды интеллект өндіріс пен энергетикаға енгізіледі Қазақстан жасанды интеллектіні тек IT саласында ғана емес, дәстүрлі экономиканың негізгі секторларында да қолдануды жоспарлап отыр. Үкіметтің болжамы бойынша, отын-энергетика саласына жасанды интеллект енгізу жыл сайын 23 млрд теңге экономикалық әсер беруі мүмкін.
Бұл көрсеткішке өндірістік процестерді оңтайландыру, апаттардың алдын алу, жабдықтардың жағдайын алдын ала болжау және энергия тиімділігін арттыру арқылы қол жеткізу көзделген. Сондай-ақ жасанды интеллект логистиканы жетілдіруге, шекаралық өткізу бекеттеріндегі кідірістерді азайтуға және металлургия кәсіпорындарының жұмыс тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Алайда технологиялық жобалардың нақты экономикалық тиімділігі дата-орталықтар толық іске қосылғаннан кейін айқындалмақ. Қазақстан 2030 жылға дейін бес технологиялық «бірмүйіз» компания құрмақ Қазақстанның цифрлық егемендігін нығайту мақсатында 2029 жылға дейінгі Жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі кешенді жоспар қабылданған.
Сонымен қатар елде MagniSoz және Oylan ұлттық тілдік модельдері әзірленуде. Бұл жобалар қазақ тілін және ұлттық мәдени ерекшеліктерді цифрлық кеңістікке енгізуге бағытталған. Қазақстан 2030 жылға дейін нарықтық бағасы 1 млрд доллардан асатын кемінде бес технологиялық компанияны – «бірмүйіздерді» қалыптастыруды мақсат етіп отыр. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев та жасанды интеллектіні коммерцияландыру, активтерді токенизациялау, блокчейн технологиялары мен цифрлық платформаларды дамыту қажеттігін атап өткен.
Басты мақсат – Қазақстанды жай ғана энергетикалық ресурстар мен деректер орталықтарын ұсынатын мемлекеттен жоғары қосылған құны бар технологиялық өнім өндіретін елге айналдыру. Бұл үшін шетелдік инвестиция тартумен қатар, отандық инженерлерді даярлау, ғылыми зерттеулерді қолдау, стартаптарға суперкомпьютерлік ресурстарға қолжетімділік беру және ұлттық технологиялық өнімдерді халықаралық нарыққа шығару маңызды. Қазақстанның цифрлық экономикадағы болашағы салынған дата-орталықтардың санымен ғана емес, сол инфрақұрылым негізінде қандай технологиялар мен зияткерлік өнімдер жасалатынымен өлшенбек.
