Ақтауда баласының денсаулығына алаңдаған әкенің балалар хирургіне күш қолдануы қоғамда қызу талқыланып жатыр. Ер адам дәрігерді ұлына дер кезінде көмек көрсетпеді деп айыптаса, хирург бұл мәлімдемені жоққа шығарады. Ал Денсаулық сақтау министрлігі оқиғаға қатысты екі тараптың да жауапкершілігі қаралатынын мәлімдеді. Бір қарағанда дәрігер мен науқастың туысы арасындағы жанжал болып көрінетін оқиғаның артында баланың бірнеше рет ауруханаға түсуі, жасалған операция, ата-ананың емдеуден бас тартуы және медициналық көмектің сапасына қатысты жауапсыз қалған сауалдар бар.
Ozgeris.info сайты оқиғаның мән-жайын зерделеп, тараптардың мәлімдемелерін салыстырды.
12 күнге созылған емдеу тарихы
Оқиғаның басы 31 қазандағы жанжалдан емес, 19 қазанда баланың алғаш ауруханаға жеткізілуінен басталады. Ақтау тұрғыны Шаншархан Абдухалимнің айтуынша, сол күні ұлының іші қатты ауырып, дене қызуы 39 градусқа дейін көтерілген. Жедел жәрдем шақырған ата-ана баланы облыстық балалар ауруханасына жеткізген. Әкесі баласында соқырішек қабынуының белгілері болғанын, бірақ алғашқы тексеру кезінде дәрігерлер шұғыл ота жасау қажет екенін анықтамағанын айтады.
Ер адам бұл туралы әлеуметтік желіде бірнеше бейнеүндеу жариялаған. Оның сөзінше, алғашқы қан талдауында лейкоциттердің көрсеткіші 21,5–22 шамасында болған. Бұл нәтижеге алаңдаған әке баласын үйіне алып кетуден бас тартып, қайта тексеруді талап еткен. Сағат 23:00 шамасында жасалған екінші талдауда да лейкоциттер көрсеткіші жоғары болғанын айтады. Содан кейін бала ауруханада бақылауға қалдырылып, келесі күні таңертең басқа хирург оны операцияға жіберген.
Әкенің осы мәлімдемесін жергілікті БАҚ жариялады. Ондағы мәліметке сәйкес, ер адам баласының денсаулығына қауіп төнгенін сезіп, дәрігерлерден көмек көрсетуді бірнеше рет сұрағанын жеткізген.
– Таңертең сағат сегіз жарым шамасында басқа хирург келіп, баланың ішін қараған кезде бірден ота жасау керек екенін айтты. Таңертең жаным шырылдап ауруханаға келсем, балама ота жасалып, сәтті аяқталған екен. Содан уақыт өтті. 31 қазанда баламның іші қайта қатты ауырып, ауруханаға алып бардым. Алдымнан тағы да Қанат Измаилов шықты. Ол бетіме күліп қарап тұрып, «Балаңды қарайын ба, қарамайын ба?» деп мысқылдады, – дейді Шаншархан Абдухалим.
Мұнда назар аударатын жайт бар. Әке алғашқы хирург баланың жағдайын дұрыс бағаламады деп есептейді. Бірақ баланың қан талдауының жоғары болуы өздігінен аппендицит диагнозын дәлелдемейді. Диагноз қою кезінде баланың жалпы жағдайы, іш қуысын тексеру нәтижелері, зертханалық көрсеткіштер және басқа да белгілер ескеріледі. Сондықтан алғашқы қабылдауда қандай диагноз қойылғанын, дәрігер қандай тексерулер жүргізгенін және операция жасау туралы шешімнің қашан қабылданғанын медициналық құжаттар негізінде анықтау маңызды.
Маңғыстау облыстық денсаулық сақтау басқармасы 19 қазанда баланың хирургия бөліміне жатқызылып, оған лапароскопиялық аппендэктомия жасалғанын растады. Демек, операцияның болғаны жөнінде тараптар арасында дау жоқ. Негізгі келіспеушілік – медициналық көмектің қаншалықты уақытылы көрсетілгеніне қатысты.
Ата-анасы баланы ауруханадан неге екі рет алып кеткен?
Оқиғаның қоғам назарынан тыс қалмауға тиіс екінші қыры – баланың операциядан кейінгі емделу тарихы. Облыстық денсаулық сақтау басқармасының ресми мәліметінше, 19 қазанда ота жасалған бала 22 қазанда ауруханадан шығарылған. Ведомство мұны анасының стационарлық емді жалғастырудан өз еркімен бас тартуымен байланыстырады.
Бұдан кейін, 25 қазанда, отбасы медициналық мекемеге қайта жүгінген. Басқарманың хабарлауынша, бұл жолы да ата-анасы емдеуді жалғастыруға келіспеген. Медициналық құжаттарда анасының дәрігерлерге шағымы мен талабы жоқ екені туралы қолхат сақталған.
Аталған деректер оқиғаның медициналық жағын бағалауда маңызды. Өйткені операциядан кейінгі кезеңде науқастың жағдайын бақылау, ықтимал асқынуларды дер кезінде анықтау және дәрігер ұсынған емді жалғастыру қажет. Бірақ ата-ананың ауруханадан өз еркімен кетуі медициналық мекеменің бұған дейінгі әрекеттері толық дұрыс болғанын білдірмейді.
Сондай-ақ қолхаттың болуы ата-ананың кейін медициналық көмектің сапасына шағымдану құқығын жоққа шығармайды. Бұл жерде екі мәселені ажыратқан жөн: ата-ананың дәрігер ұсынымдарын орындауы және медицина қызметкерлерінің өз міндеттерін тиісті деңгейде атқаруы. Бір тараптың әрекеті екінші тараптың ықтимал қателігін автоматты түрде ақтамайды.
Әзірге баланың 22 және 25 қазандағы нақты клиникалық жағдайы, дәрігерлер қандай ем ұсынғаны және ата-ананың неліктен одан бас тартқаны туралы толық мәлімет жарияланған жоқ. Бұл деректер оқиғаның медициналық жағына объективті баға беру үшін қажет.
31 қазандағы жанжал қалай басталды?
31 қазанда сағат 15:40 шамасында бала ішінің ауыруына және әлсіздікке шағымданып, облыстық балалар ауруханасының қабылдау бөліміне қайта жеткізілген. Кезекші хирург оны қарап, жалпы қан талдауын және құрсақ қуысының рентгенографиясын тағайындаған.
Денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше, тексеру нәтижесінде шұғыл хирургиялық араласуды қажет ететін патология анықталмаған. Дәрігер ата-анасына баланың жағдайын түсіндіріп, түйілуді басатын дәрі тағайындау қажеттігін айтқан. Осы кезде ер адам ашуға беріліп, алдымен жұмыс үстелін теуіп, кейін хирургтің жағасынан ұстап, мойнынан қысып, қабырғаға итерген.
Оқиға аурухананың бейнебақылау камераларына түсіп қалған. Жанжал кезінде қабылдау бөлімінде басқа науқас балалардың ата-аналары да болған. Кейін полиция шақырылып, хирург ресми арыз жазған.
Ал Шаншархан Абдухалим жанжалдың басталуын басқаша түсіндіреді. Оның айтуынша, ол баласын қайта алып келгенде 19 қазанда қабылдаған хирург Қанат Измаиловпен кездескен. Ер адам дәрігердің өзін мысқылдап, баланы қарауға қатысты келемеж сөз айтқанын мәлімдеген.
Әкенің айтуынша, бұған дейінгі емдеу тарихына байланысты дәрігерге деген сенімі жоғалған. Сондықтан оның қарым-қатынасы ашуын туғызған. Дегенмен бұл түсініктеме медицина қызметкеріне күш қолдануды ақтай алмайды.
Хирург өзіне тағылған айыпты мойындамайды
Балалар хирургі Қанат Измаилов та көпшілік алдына шығып, оқиғаның өз нұсқасын баяндады. Оның айтуынша, медицина саласында 20 жылдан астам еңбек өтілі бар. 19 қазанда бала ауруханаға сағат 16:51-де, өзінің жұмыс ауысымы аяқталуға жақын уақытта жеткізілген.
Хирург баланы шамамен 15 минут қарап, қажетті тексерулерді тағайындағанын және оны келесі кезекші дәрігерге тапсырғанын айтады. Бұдан кейін баланың емделуіне және операциясына қатыспағанын жеткізген.
Хирургтің сөзінше, 31 қазанда баланы қайта қабылдағанда қажетті талдаулар мен рентгенологиялық тексеру жарты сағат ішінде жүргізілгенін айтқан.
Оның сөзінше, операциядан кейінгі кезеңде іштің ауыруы міндетті түрде қайта хирургиялық араласуды қажет ететін ауруды білдірмейді. Дәрігер осыны әкесіне түсіндірмек болғанда шабуылға ұшырағанын мәлімдеген.
Облыстық денсаулық сақтау басқармасы да дәрігердің әрекетіне қатысты ішкі тексеру жүргізілгенін хабарлады. Ведомство өкілдері бейнебақылау камераларындағы жазбаларды қарап, хирург тарапынан медициналық этика мен деонтология талаптарын бұзу немесе жанжалға түрткі болатын әрекеттер анықталмағанын мәлімдеді.
Дегенмен бұл қорытындының нені қамтығанын ажырату қажет. Бейнежазба дәрігер мен ата-ананың 31 қазандағы қарым-қатынасын бағалауға көмектеседі. Ал 19 қазандағы алғашқы медициналық тексерудің сапасын анықтау үшін сол күнгі медициналық құжаттарды, талдау нәтижелерін және емдеу хаттамаларын зерттеу қажет. Сондықтан дәрігердің этикалық талаптарды бұзбағаны туралы ішкі тексеру қорытындысын барлық медициналық көмектің сапасына берілген түпкілікті баға деп қабылдауға болмайды.
Министр екі тараптың да жауапкершілігі қаралатынын айтты
3 қарашада Үкіметте өткен баспасөз мәслихатында Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова Ақтаудағы жағдайға қатысты пікір білдірді. Министрдің айтуынша, баланың ата-анасы оны ауруханадан кемінде екі рет қолхат жазып алып кеткен. Сонымен қатар ол медицина қызметкеріне күш қолдану мен медициналық көмектің сапасына қатысты шағымды бөлек қарастыру қажеттігін жеткізді.
Жалпы министр екі тараптың да кінәсі дәлелденген жағдайда заң аясында жауап беретінін айтқан.
– Екі жақтан да кінәсі дәлелденген кінәлілер заң аясында жауапкершілікке тартылады. Ата-ананың жауапкершілігі де, менің ойымша, назардан тыс қалмауы керек, – деді Ақмарал Әлназарова.
Министр ата-ананың баланы бірнеше рет ауруханадан алып кеткенін атап өтіп, ең алдымен оның денсаулығына назар аудару керектігін жеткізген. Сондай-ақ дәрігердің медициналық көмек көрсету кезінде немқұрайлылық танытқаны анықталса, оған да заң аясында шара қолданылатынын мәлімдеді.
Бұл ұстаным оқиғаның екі бөлек құқықтық мәселеден тұратынын көрсетеді. Біріншісі – дәрігерге күш қолдану дерегі. Екіншісі – балаға көрсетілген медициналық көмектің сапасы. Алғашқысы бойынша полиция қылмыстық іс қозғаған. Екінші мәселе бойынша медицина қызметкерлерінің әрекетіне толық баға берілгені жөнінде әзірге жарияланған ақпарат жеткіліксіз.
Дәрігерге шабуыл мен медициналық қателікті бір-бірінен ажырату қажет
Ақтаудағы жағдай әлеуметтік желіде екі түрлі пікір туғызды. Бір тарап дәрігерге қол көтерген ер адамды қатаң жазалауды талап етсе, екіншісі баласының денсаулығына алаңдаған әкенің шағымын ескерусіз қалдырмау қажеттігін айтып жатыр.
Мәселенің күрделілігі де осында. Егер медициналық көмек көрсету кезінде қателік жіберілген болса, оны анықтап, жауапты адамдардың әрекетіне құқықтық баға беру қажет. Бірақ мұндай күдік дәрігерге күш қолдануға негіз бола алмайды. Сол сияқты медицина қызметкеріне жасалған шабуыл оның кәсіби әрекетіне қатысты шағымды қараусыз қалдыруға себеп болмауы тиіс.
Бұған қоса, ауруханадағы жанжал тек екі адамның арасындағы кикілжіңмен шектелмейді. Қабылдау бөлімінде медициналық көмек күтіп отырған өзге балалар да болған. Дәрігерге шабуыл жасалған кезде оның жұмысы тоқтап, басқа науқастарға көмек көрсетуге кедергі келуі мүмкін. Сондықтан медицина қызметкерлерінің қауіпсіздігі жеке адамның ғана емес, бүкіл емдеу мекемесінің қалыпты жұмыс істеуіне қатысты мәселе.
Қазақстанда медицина қызметкерлерін қызметтік міндетін атқару кезінде зорлық-зомбылықтан қорғауға бағытталған қылмыстық-құқықтық шаралар күшейтілген. Бірақ заңның нақты қандай бабы қолданылатыны және күдіктіге қандай жаза тағайындалуы мүмкін екені тергеу нәтижесі мен соттың шешіміне байланысты.
Бұл оқиғада әлі не анықталған жоқ?
БАҚ-та жарияланған мәліметтерді салыстырғанда, оқиғаның бірқатар маңызды тұсы әлі де ашық қалып отырғаны байқалады.
Ең алдымен, 19 қазанда балаға жасалған алғашқы тексерудің нәтижелері мен операцияға дейінгі медициналық шешімдердің негіздемесі толық жарияланбаған. Әкесі алғашқы дәрігер аппендицит белгілерін дер кезінде анықтамады деп есептейді. Ал хирург баланы қарап, қажетті тексерулерді тағайындағанын және келесі ауысымға тапсырғанын айтады. Бұл екі мәлімдеменің қайсысы медициналық құжаттармен расталатыны әзірге белгісіз.
Екінші мәселе – баланың операциядан кейінгі жағдайы. Денсаулық сақтау басқармасы ата-ананың екі рет емдеуді жалғастырудан бас тартқанын хабарлады. Бірақ бұл шешімнің қандай жағдайда қабылданғаны, дәрігерлер қандай қауіптер туралы ескерткені және баланың ауруханадан шыққан кездегі жағдайы толық түсіндірілген жоқ.
Үшінші мәселе – 31 қазанда баланың іші қайта ауырғанының себебі. Ресми мәлімет бойынша, сол күнгі тексеру шұғыл операцияны қажет ететін патологияны анықтамаған. Дегенмен баланың ауырсынуы неден болғаны және оған кейін қандай ем жүргізілгені туралы толық ақпарат жоқ.
Төртінші мәселе – дәрігердің қарым-қатынасына қатысты айыптау. Әке хирургтің өзін мысқылдағанын айтса, медицина қызметкері мұны жоққа шығарады. Денсаулық сақтау басқармасы бейнежазбаларды зерттеп, этикалық талаптардың бұзылғанын анықтамаған. Бірақ қоғамға жарияланған мәліметтерден тараптардың сол сәттегі әңгімесін толық қалпына келтіру мүмкін емес.
Осы жайттар анықталмайынша, медициналық көмектің сапасына қатысты біржақты қорытынды жасауға негіз жоқ.
Баланың жағдайы басты назарда болуға тиіс
Ақтаудағы жанжалға қатысты жарияланған материалдардың басым бөлігі дәрігерге жасалған шабуылға, әкенің әрекетіне және қылмыстық жауапкершілікке назар аударған. Ал оқиғаның ортасында тұрған баланың қазіргі денсаулық жағдайы туралы мәлімет әлдеқайда аз.
19 қазанда операция жасалған, 22 қазанда ауруханадан шығарылған, 25 қазанда қайта медициналық көмекке жүгінген және 31 қазанда іші ауырып тағы жеткізілген баланың емделу тарихы жеке зерттеуді қажет етеді. Оның үстіне операциядан кейінгі кезеңде ауырсынудың қайталануы ата-ананы алаңдатқаны түсінікті. Бірақ оның себебін тек медициналық тексеру арқылы анықтауға болады.
Қазір полиция дәрігерге күш қолдану дерегі бойынша тергеу жүргізіп жатыр. Шаншархан Абдухалим ұсталып, уақытша ұстау изоляторына қамалған. Ал хирург Қанат Измаилов жұмысын жалғастырып, кезекшілікке қайта кіріскен.
Бұл оқиғада дәрігерге шабуыл жасалғаны жөніндегі дерек пен балаға көрсетілген медициналық көмектің сапасына қатысты дау қатар қаралып отыр. Біріншісі қылмыстық тергеудің нысанына айналса, екіншісі медициналық құжаттар мен мамандардың кәсіби бағасын қажет етеді.
Ақтаудағы жанжалға байланысты түпкілікті шешім қабылданған жоқ. Сондықтан әкенің әрекетіне де, дәрігердің кәсіби жұмысына да соңғы бағаны тергеу мен тиісті сараптама нәтижелері беруі қажет. Ал осы даудың көлеңкесінде қалмауға тиіс ең маңызды мәселе – бірнеше рет ауруханаға жеткізілген баланың денсаулығы мен оған көрсетілген көмектің сапасы.
