Қазақстанда соңғы жылдары жүргізілген саяси және экономикалық реформалардың нәтижесі нақты көрсеткіштерден көріне бастады. Саясаттанушы Эдуард Полетаевтың пікірінше, ел пандемия, әлемдік экономикадағы тұрақсыздық пен геосаяси шиеленістерге қарамастан, мемлекеттік институттарды жаңғыртып, әлеуметтік-экономикалық дамуда елеулі ілгерілеуге қол жеткізді, деп хабарлайды Ozgeris.info.
Сарапшы соңғы жеті жылды Қазақстан үшін ауқымды трансформация кезеңі деп бағалайды. Осы уақыт ішінде мемлекеттік басқару жүйесін жаңарту, экономиканы әртараптандыру, әлеуметтік және көлік инфрақұрылымын дамыту бағытында жүйелі қадамдар жасалды.
Оның пікірінше, реформалардың маңызды ерекшелігі — олардың ендігі жерде тек институционалдық өзгерістермен шектелмей, азаматтардың күнделікті өміріне әсер ететін нақты нәтижелерге ұласуы.
24 қыркүйекте Қазақстан Халық Кеңесінің алғашқы сессиясында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев та соңғы жеті жылдағы бірқатар көрсеткішті жариялады. Президент келтірген мәліметке сәйкес, осы кезеңде елдің жалпы ішкі өнімі 29 пайызға өсіп, 306 млрд долларға жеткен. Ал алтын-валюта резервтері мен Ұлттық қор активтерінің жиынтық көлемі 138 млрд доллардан асты. Шағын және орта бизнестің экономикадағы үлесі 40 пайыздан жоғарылады.
Дүниежүзілік банктің 2025 жылға арналған соңғы деректері де Қазақстан экономикасының көлемін шамамен 306,2 млрд доллар деп көрсетеді.
Эдуард Полетаевтың айтуынша, мұндай көрсеткіштер мемлекеттің соңғы жылдары қабылдаған шешімдерінің экономикада нақты нәтижеге айналып келе жатқанын көрсетеді.
Әлеуметтік инфрақұрылымда ауқымды өзгерістер бар
Саясаттанушы әлеуметтік саладағы көрсеткіштерге де назар аударды. 2019 жылдан бері Қазақстанда 1 миллионнан астам оқушыға арналған 1342 мектеп салынған. Сондай-ақ 1200-ден астам денсаулық сақтау нысаны ашылып, 35 мың шақырымнан астам автомобиль жолы салынып немесе жөндеуден өткен. Елде жыл сайын 20 млн шаршы метрден астам тұрғын үй пайдалануға беріледі.
Полетаевтың пікірінше, бұл көрсеткіштер экономикалық өсімнің тек макроэкономикалық статистикада қалып қоймай, білім беру, денсаулық сақтау, тұрғын үй және инфрақұрылым салаларына бағытталғанын аңғартады.
«Бүгінде Қазақстан айтарлықтай өзгеріп келеді. Мемлекеттік институттарды кезең-кезеңімен қайта жаңғырту нақты нәтижелер берді. Негізгі реформалардың әсерін қазақстандықтардың өзі сезіне бастады», – деп атап өтті саясаттанушы.
Қазақстан адам дамуы саласында да Орталық Азиядағы жоғары көрсеткіштердің біріне ие. БҰҰ Даму бағдарламасының 2025 жылғы есебінде Қазақстан адам дамуы индексі бойынша 193 мемлекеттің ішінде 60-орынға орналасып, «адам дамуы өте жоғары» елдер санатына кірді.
Қазақстан өңір экономикасының жартысынан астамын қалыптастырады
Сарапшының пікірінше, соңғы жылдардағы экономикалық өзгерістер Қазақстанның Орталық Азиядағы позициясын да күшейтті.
2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанның ЖІӨ-сі Орталық Азия елдерінің жиынтық экономикасының шамамен 53,7 пайызына тең болды. Яғни өңірде өндірілетін экономикалық өнімнің жартысынан астамы Қазақстанға тиесілі.
Полетаев бұл көрсеткішті ел экономикасының өңірлік ауқымдағы салмағын айқындайтын маңызды фактор деп санайды.
«Сандар мен фактілер Қазақстанның Орталық Азия экономикасындағы жетекші рөлін көрсетеді. Ел өңірдегі экономикалық процестерге айтарлықтай ықпал етіп отыр», – деді ол.
Бұл ретте сарапшы Қазақстан экономикасының дамуын тек шикізат секторымен байланыстыру жеткіліксіз екенін айтады. Соңғы кезеңде өңдеу өнеркәсібі, көлік пен логистика, ауыл шаруашылығы, IT және жасанды интеллект бағыттарына басымдық беріле бастады.
Жасанды интеллект саласында да өңір бойынша алда
Цифрландыру мен жасанды интеллект те жаңа экономикалық саясаттың маңызды бағыттарының біріне айналды. Oxford Insights әзірлеген Government AI Readiness Index 2025 рейтингінде Қазақстан әлемнің 195 мемлекеті арасында 60-орын алып, Орталық Азия елдері арасында ең жоғары көрсеткішке ие болды. Бір жыл ішінде еліміз рейтингте 16 сатыға көтерілген.
Полетаевтың пайымдауынша, экономиканың жаңа секторларына инвестиция тарту Қазақстанның өңірдегі дәстүрлі экономикалық артықшылықтарын технологиялық даму мүмкіндіктерімен толықтыруға жол ашады.
Саясаттанушы елдің қазіргі нәтижелерін бірнеше жыл бойы жүргізілген реформалардың жиынтық әсерімен байланыстырады. Оның сөзінше, Қазақстан бір мезетте саяси институттарды жаңарту, мемлекеттік басқаруды қайта құру және экономиканы жаңа модельге бейімдеу кезеңінен өтті.
2026 жылы күшіне енген жаңа Конституцияда Курултай заң шығарушы жоғары өкілді орган ретінде бекітіліп, Қазақстан Халық Кеңесінің мәртебесі де конституциялық деңгейде айқындалды.
Полетаевтың пікірінше, ендігі маңызды міндет — осы институционалдық өзгерістерді экономикалық өсіммен және халықтың өмір сапасын арттырумен ұштастыру.
«Қазақстанның соңғы жылдардағы нәтижелері елдің жаңғыру бағытын жалғастырып отырғанын көрсетеді. Экономикалық көрсеткіштер, инфрақұрылымдық жобалар, әлеуметтік саладағы өзгерістер мен жаңа технологияларға бетбұрыс мемлекеттің даму мүмкіндігін кеңейтіп отыр», – деп түйіндеді сарапшы.
Осылайша, Эдуард Полетаев Қазақстанның қазіргі позициясын саяси жаңғыру, экономикалық өсім және әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту бағыттарының қатар жүруімен байланыстырады. Оның бағалауынша, осы үрдіс сақталса, елдің Орталық Азиядағы экономикалық салмағы мен технологиялық әлеуеті одан әрі нығая түспек.
