Экономистердің пікірінше, адамдардың қарызға батуының басты себептерінің бірі – қаржылық жоспардың болмауы. Көп жағдайда азаматтар табысын есептемей несие алады немесе бірнеше банктен қатар қарыз рәсімдейді. Нәтижесінде ай сайынғы төлем көбейіп, жаңа несиемен ескісін жабуға мәжбүр болады.
Қаржы сарапшылары ең алдымен барлық қарызды толық есептеп шығуға кеңес береді. Яғни, әр несие бойынша қалған сома, пайыздық мөлшерлеме және ай сайынғы төлем көлемі нақты жазылуы керек. Бұл қарыз жүктемесін дұрыс бағалауға және қай несиені бірінші өтеу қажет екенін анықтауға мүмкіндік береді.
Мамандар ең жоғары пайыздық мөлшерлемесі бар несиені алдымен жабуды ұсынады. Себебі дәл осы несие уақыт өткен сайын ең көп артық төлемге әкеледі. Ал кейбір қаржы кеңесшілері керісінше, ең аз сомадағы қарызды бірінші өтеуге кеңес береді. Олардың пікірінше, бірнеше несиеден тезірек құтылған адам психологиялық тұрғыдан жігерленіп, қалған қарызын өтеуге ынталана түседі.
Егер бұрын жоғары пайызбен несие рәсімделген болса, қайта қаржыландыру мүмкіндігін қарастырған жөн. Кей жағдайда банк бірнеше несиені біріктіріп, пайыздық мөлшерлемені төмендетуге немесе ай сайынғы төлемді азайтуға мүмкіндік береді. Алайда мамандар жаңа келісімшарттың барлық талабын мұқият оқуға шақырады. Кейбір жағдайда төмен пайыздың орнына қосымша комиссиялар енгізілуі мүмкін.
Қаржы кеңесшілері тағы бір маңызды ережені еске салады: қарызды жабу үшін жаңа несие алмау керек. Мұндай тәсіл уақытша жеңілдік бергенімен, ұзақ мерзімде берешекті одан әрі көбейтеді. Сарапшылар мұны «несие тұзағы» деп атайды.
Қарыздан шығудың тағы бір жолы – шығындарды қайта қарау. Экономистер кемінде бірнеше ай бойы қажетсіз сатып алулардан бас тартып, барлық қосымша табысты несие өтеуге бағыттауға кеңес береді. Сыйақы, бонус немесе қосымша жұмыстан түскен қаражаттың барлығы негізгі қарызды азайтуға жұмсалса, төленетін пайыз көлемі де қысқарады.
Қаржы нарығының мамандары ай сайынғы несие төлемі отбасының жалпы табысының 35–40 пайызынан аспауы керек екенін айтады. Егер бұл көрсеткіш жоғары болса, күтпеген шығындар кезінде қаржылық қиындыққа тап болу қаупі артады.
Сонымен қатар сарапшылар кемінде үш-алты айлық шығынға жететін қаржылық қор жинауға кеңес береді. Мұндай қаражат жұмыссыз қалу немесе денсаулыққа байланысты күтпеген жағдайларда жаңа несие алмауға мүмкіндік береді.
Психологтардың айтуынша, несие мәселесі тек табысқа ғана байланысты емес. Көп адам әлеуметтік желідегі өмір салтына еліктеп, эмоцияға беріліп қымбат заттарды бөліп төлеуге алады. Мұндай әдет уақыт өте келе қарыздың көбеюіне себеп болады. Сондықтан қаржылық сауаттылықты арттыру мен тұтыну мәдениетін өзгерту де маңызды.
Мамандардың пікірінше, несиеден құтылудың ең тиімді жолы – қаржыны дұрыс жоспарлау, қажетсіз шығындарды қысқарту және жаңа қарыз алмау. Қарызды бір күнде жабу мүмкін болмаса да, жүйелі әрекет пен тәртіп арқылы қаржылық еркіндікке қол жеткізуге болады.
