Бірі сот заң аясында шешім қабылдады десе, енді бірі бұл істі сөз бостандығына қысым ретінде бағалап отыр. Сонымен, Әділетханға тағылған айып қаншалықты әділетті?
Әділетханға қандай айып тағылды?
Әділетхан Молдаханға ҚР Қылмыстық кодексінің 274-бабы 3-бөлігі бойынша – телекоммуникация желілері арқылы ауыр зардаптарға әкеп соққан көрінеу жалған ақпарат таратты деген айып тағылды. Тергеу нұсқасына сәйкес, ол Әл-Фараби даңғылындағы адам өліміне әкелген жол апатына қатысты әлеуметтік желіде полицияның жоғары лауазымды қызметкерлерін дәлелсіз байланыстырған мәлімдемелер жасаған. Жәбірленуші ретінде Алматы полиция департаментінің бұрынғы басшылары танылды.
14 шілдеде Алматы соты Әділетхан Молдаханды кінәлі деп танып, 2 жыл 6 айға бас бостандығынан айырды. Сондай-ақ оған бес жыл бойы қоғамдық-публицистикалық қызметпен айналысуға тыйым салынып, моральдық өтемақы төлеу міндеттелді.
Айыпқа қатысты уәж
Қылмыстық құқық бойынша, егер адам көрінеу жалған екенін біле тұра қоғамға маңызды ақпарат таратса және оның салдары ауыр болса, қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Прокуратура дәл осы ұстанымды негізге алып, Әділетхан жариялаған мәліметтер полиция қызметкерлерінің абыройына нұқсан келтіріп, қоғамды жаңылыстырды деп есептеді.
Сарапшылар не дейді?
Бірақ белгілі заңгер Мейірман Шекеев істің басынан-ақ айыптың құқықтық негізіне күмән келтірген. Оның айтуынша, 274-бап бойынша іс блогердің жол апатына қатысты жасаған мәлімдемелерінен кейін қозғалған болуы мүмкін. Шекеев бұл істе барлық дәлелдің сотта жан-жақты зерттелуі қажет екенін айтқан.
Ал заңгер Дәулетхан Ахметов соттағы жарыссөз кезінде айыптың 274-баптың 2-бөлігінен 3-бөлігіне ауыстырылуын даулы шешім деп бағалады. Оның пікірінше, ауырлау бапты қолдану үшін заңда көзделген «ауыр зардаптың» нақты дәлелденуі маңызды. Сондай-ақ қорғау тарабы үкімге апелляциялық шағым түсіретінін мәлімдеді. Оған қоса заңгер Нұрсұлтан Орынбеков пен Ғабит Өмірбеков Әділетханға «шартты жаза» бергені дұрысырақ болатынын айтқан.
Сонымен қатар бірқатар заңгерлер бұл іс Қазақстанда жалған ақпарат таратқаны үшін жауапкершілік пен сөз бостандығының ара-жігін айқындайтын маңызды прецеденттердің біріне айналғанын айтып отыр.
Қоғам неге екіге бөлінді?
Бұл іс тек бір блогердің тағдыры ғана емес, әлеуметтік желідегі пікір айту мәдениеті мен ақпараттық жауапкершілік мәселесін қайта көтерді.
Бір тарап дәлелденбеген мәлімет таратқан кез келген азамат заң алдында жауап беруі тиіс деп санайды. Ал екінші тарап қоғам үшін маңызды мәселелерді көтерген блогерге бас бостандығынан айыру жазасын қолдану тым қатаң шара деген пікірде. Құқықтық тұрғыдан алғанда, бүгінгі таңда Әділетхан Молдаханның кінәсі сотпен дәлелденіп, үкім заңды күшіне енгенге дейін заңды рәсімдер жалғасады. Ал қоғамдық тұрғыдан бұл іс әлі де қызу талқыланып жатыр.
Сарапшылардың пікірлері де екіге бөлінеді: бірі жалған ақпарат үшін жауапкершілікті күшейтуді қолдаса, енді бірі айыптың ауырлатылуы мен тағайындалған жазаның пропорционалдылығына күмән келтіреді. Сондықтан Әділетхан Молдаханның ісі Қазақстандағы сөз бостандығы, ақпараттық жауапкершілік және сот тәжірибесі туралы пікірталастың маңызды мысалдарының бірі болып қала береді.
