Қазақстан мен Қытай деректер экономикасын дамыту, жасанды интеллект технологияларын енгізу және цифрлық сауда нарығын кеңейту бағытындағы ынтымақтастықты жаңа деңгейге көтеруге кірісті. 2026 жылғы 30–31 қазанда Шанхайда өткен Global Data Ecosystem Conference 2026 (GDEC 2026) халықаралық конференциясында екі ел деректер алмасу платформаларын өзара байланыстыруға және цифрлық өнімдердің трансшекаралық айналымын дамытуға бағытталған маңызды бастамаларды талқылады, деп хабарлайды Ozgeris.info.
Finance.yahoo.com мәліметінше, Қазақстан конференцияға арнайы шақырылған халықаралық серіктес мәртебесінде қатысты. Бұл екі мемлекет арасындағы экономикалық байланыстарда деректер саласындағы ынтымақтастықтың маңызы артып келе жатқанын көрсетеді.
Іс-шараның ашылу сессиясында Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы елде деректер нарығын қалыптастыруға қатысты мемлекеттік ұстанымды таныстырды.
Аталған агенттік Қазақстанда деректер экономикасын дамыту бағытындағы жұмысты үйлестіреді.
Қазақстан мен Қытай деректер биржаларын байланыстыруға кірісті
31 қазанда Astana Data Exchange (ADX) және Shanghai Data Exchange (SDE) деректер өнімдерін екі платформада қатар орналастыру жөніндегі алғашқы бірлескен жобаны іске асыруға кірісті.
Бастаманың негізгі мақсаты – деректер жеткізушілеріне өз өнімдерін Қазақстан мен Қытайдың цифрлық нарықтарында қатар ұсынуға мүмкіндік жасау.
Бұл екі елдегі компанияларға, қаржы ұйымдарына, зерттеу орталықтарына және технологиялық кәсіпорындарға қажетті ақпараттық ресурстарға қол жеткізудің жаңа жолдарын ашады.
Ынтымақтастыққа қаржы және ақпараттық технологиялар саласындағы салалық қауымдастықтар, мемлекеттік кәсіпорындар мен жеке компаниялар да қосылды.
Қатысушылар деректер нарығын дамыту, цифрлық экономика саласында ғылыми зерттеулер жүргізу және «ақылды қала» жобаларын іске асыру бағытындағы бірлескен жұмысты кеңейтуді көздеп отыр.
Шанхай деректер қызметтерін жеткізушілер қауымдастығының атқарушы директоры әрі Shanghai Data Exchange биржасының бас сарапшысы Лу Юн мен Astana Data Exchange компаниясының бас директоры Сәрсен Жаңабеков сенімді деректерге қол жеткізу қазіргі бизнестің бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын маңызды факторлардың біріне айналғанын атап өтті.
Олардың пікірінше, сапалы әрі тексерілген деректер жасанды интеллект құралдарын әзірлеуге, жаңа цифрлық қызметтерді іске қосуға және халықаралық нарықтарға шығуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар екі ел деректерді мемлекеттік шекаралар арқылы қауіпсіз пайдалану тетіктерін қалыптастыру бағытында жұмыс істеп жатыр.
Қазақстан мен Қытай арасындағы бұл әріптестік цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект саласындағы екіжақты ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған кең ауқымды бастамалардың бір бөлігі саналады.
Атап айтқанда, Kazakhstan-China Digital Bridge Initiative – Қазақстан мен Қытай арасындағы «Цифрлық көпір» бастамасы цифрлық сауданы кеңейтуді және екі мемлекеттің цифрлық экономикаларын өзара байланыстыруды көздейді.
Қазақстан үшін бұл бастама бұған дейін қалыптасқан цифрлық инфрақұрылымды экономикалық тұрғыдан тиімді пайдаланудың жаңа кезеңі болмақ.
Қазір еліміз өнеркәсіп кәсіпорындары мен мемлекеттік мекемелер қызметі барысында қалыптасатын деректердің экономикалық құнын арттыру жолдарын қарастырып жатыр.
Егер Қазақстан мен Қытай ұлттық деректер биржаларын екі тарап та мойындайтын ортақ әрі сенімді ережелер негізінде байланыстыра алса, болашақта бұл тәжірибені басқа мемлекеттер де қолдана алады.
Мұндай модель деректерді халықаралық деңгейде қауіпсіз және ашық алмасудың жаңа тәсіліне айналуы мүмкін.
Цифрлық үкіметтен деректер экономикасына дейін
Қазақстан соңғы жылдары мемлекеттік қызметтерді цифрландыру, қаржы технологияларын дамыту және қолма-қол ақшасыз төлемдерді енгізу бағытында айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізді.
Қазіргі уақытта еліміздегі мемлекеттік қызметтердің 90 пайыздан астамы онлайн форматта қолжетімді.
БҰҰ-ның 2024 жылғы электрондық үкіметтің даму индексінде Қазақстан 193 мемлекеттің арасында 24-орынға ие болды.
Ал 2025 жылы еліміздегі жеке тұлғалардың төлемдері мен ақша аударымдарының 98,3 пайызы қолма-қол ақшасыз жүзеге асырылды.
Бұл көрсеткіштер Қазақстанда цифрлық қызметтерді пайдаланудың жоғары деңгейге жеткенін көрсетеді.
Ендігі міндет – қалыптасқан цифрлық инфрақұрылымды жасанды интеллектіні дамытуға және деректерді экономикалық ресурс ретінде пайдалануға бағыттау.
Қазақстанның Digital Qazaqstan стратегиясында 2029 жылға дейінгі ұлттық басымдықтар айқындалған.
Олардың қатарында жасанды интеллектіні экономиканың түрлі салаларына енгізу және мемлекеттік шешімдер қабылдау кезінде деректерді кеңінен пайдалану мәселелері бар.
Сонымен қатар Қазақстанда жасанды интеллект жүйелерін әзірлеу мен қолдану тәртібін белгілейтін «Жасанды интеллект туралы» заң қабылданды.
Материалда келтірілген мәліметке сәйкес, 2026 жылғы шілдеден бастап күшіне енген Қазақстанның Цифрлық кодексі ұйымдарға тіркелген платформалар арқылы деректер өнімдерімен алмасуға мүмкіндік береді.
Бұл ретте деректерді ұсынушы тарап оларды пайдалану шарттарын өзі белгілейді.
Маңызды талаптардың бірі – мұндай өнімдердің құрамында нақты адамның жеке басын анықтауға мүмкіндік беретін дербес деректер болмауы тиіс.
Қазақстан деректерді экономикалық актив ретінде қарастырудың құқықтық және қаржылық негіздерін де қалыптастырып жатыр.
Осы бағытта мемлекеттік органдар мен мемлекеттік кәсіпорындардың иелігіндегі деректер өнімдерінің құнын бағалау әдістемесі қабылданды.
Бұл деректердің экономикалық құнын анықтауға және оларды нарықтық айналымға енгізудің тетіктерін дамытуға негіз бола алады.
Қытай деректер нарығын дамытуда қандай тәжірибе жинақтады?
Қытай деректерді экономикалық ресурс ретінде пайдаланудың жүйелі моделін қалыптастыруға ерте кіріскен мемлекеттердің бірі.
2019 жылы Қытай деректерді өндіріс факторларының бірі ретінде ресми түрде таныды.
Осыдан кейін елде деректерді пайдалану ережелері әзірленіп, арнайы биржалар желісі қалыптасты және деректерге қатысты құқықтарды тіркеудің ұлттық жүйесі енгізілді.
Бұл бастамалар ақпаратты тек сақтау немесе өңдеу құралы ретінде емес, экономикалық құндылығы бар дербес ресурс ретінде пайдалануға бағытталды.
Қытайдың Ұлттық деректер әкімшілігі жасанды интеллект модельдерін оқытуға арналған салалық деректер жиынтықтарын қалыптастыру жұмыстарын да қолдайды.
Қазақстан мен Қытай арасындағы цифрлық көпір осы тәжірибелерді өзара байланыстыруға мүмкіндік бере алады.
Атап айтқанда, екі елдің кәсіпорындары мен зерттеу ұйымдары келісілген қауіпсіздік ережелері негізінде деректерді бірлесіп пайдаланып, жасанды интеллект модельдерін оқытуға және жаңа цифрлық қызметтер әзірлеуге мүмкіндік алады.
Мұндай ынтымақтастық тек екі елдің ішкі нарығымен шектелмей, кеңірек халықаралық аудиторияға арналған технологиялық өнімдер жасауға да ықпал етуі мүмкін.
Astana Data Exchange және Shanghai Data Exchange: цифрлық көпір қалай жұмыс істейді?
Қазақстан мен Қытайдың цифрлық экономикаларын байланыстыру бағытындағы нақты жобалардың бірі – Astana Data Exchange пен Shanghai Data Exchange арасындағы серіктестік.
Екі ұйым 2025 жылы стратегиялық ынтымақтастық туралы келісімге қол қойған болатын.
Аталған келісім деректер өнімдерін екі платформада қатар орналастыру жөніндегі қазіргі бастамаға негіз қалады.
Astana Data Exchange – Қазақстанның Цифрлық кодексіне сәйкес ұлттық тізілімге енгізілген платформалардың бірі.
ADX ұйымдарға деректер өнімдерін орналастыруға, қажетті ақпараттық ресурстарды іздеуге және оларды келісілген шарттар бойынша алмасуға мүмкіндік береді.
Ал Shanghai Data Exchange Қытайдағы деректер нарығын дамытуға қатысатын жетекші инфрақұрылымдық ұйымдардың бірі саналады.
Биржа халықаралық деректер жеткізушілерін Қытайдағы сатып алушылармен байланыстырып, қытайлық компаниялардың цифрлық өнімдерін шетелдік нарықтарға шығаруға көмектеседі.
2026 жылы SDE Қытайдың ұлттық жүйесі аясында деректерге қатысты құқықтарды тіркеуге уәкілеттік алған үш мекеменің бірі болды.
Қазіргі уақытта KoDATA компаниясын қоса алғанда, 11 халықаралық деректер жеткізушісі өз өнімдерін Astana Data Exchange платформасында орналастыруға дайындалып жатыр.
Олардың өнімдері бизнес туралы ақпаратты, қаржы саласын, теңіз тасымалы мен логистиканы, ғылыми зерттеулерді және жасанды интеллект технологияларын қамтиды.
Болашақта бұл әріптестік қазақстандық компанияларға да өздерінің деректерге негізделген өнімдері мен қызметтерін Қытай нарығына ұсынуға мүмкіндік беруі ықтимал.
Мысалы, Қазақстандағы сауда туралы жинақталған әрі иесіздендірілген деректер негізінде қытайлық экспорттаушы компанияларға нарықтық талдау ұсынуға болады.
Мұндай қызмет Қытайдағы тұрмыстық техника өндірушісіне немесе жеткізушісіне Қазақстанның қай өңірінде оның өніміне сұраныс жоғары екенін анықтауға көмектеседі.
Бұл үшін жекелеген азаматтардың сатып алу түбіртектерін немесе жеке мәліметтерін ашудың қажеті болмайды.
Яғни компаниялар нақты адамдар туралы ақпаратқа қол жеткізбей-ақ, нарықтың жалпы жағдайын талдап, коммерциялық шешім қабылдай алады.
Деректер экономикалық активке айналуы мүмкін
Қытайдың деректерді экономикалық актив ретінде пайдалану тәжірибесі Қазақстан мен Қытай арасындағы ынтымақтастықтың келесі бағыттарын айқындауы мүмкін.
Соның бірі – деректер өнімдерінің құнын бағалау мен оларға қатысты құқықтарды тіркеудің өзара келісілген тәртібін қалыптастыру.
Егер екі елдің платформалары осындай ортақ ережелерді әзірлесе, қаржы ұйымдары деректерге қатысты құқықтарды кепіл ретінде пайдалану мүмкіндігін бағалай алады.
Бұл деректерді экономикалық айналымға тартудың жаңа қаржылық тетіктеріне жол ашуы ықтимал.
Алайда мұндай мүмкіндіктерді іске асыру үшін құқықтық талаптар, ақпараттық қауіпсіздік және активтерді бағалау ережелері нақты айқындалуы қажет.
Тағы бір бағыт – ортақ деректер кеңістігін құру.
Мұндай жүйеде серіктестер құпия немесе сезімтал ақпаратты кімнің, қандай мақсатта және қандай шарттармен пайдалана алатынын алдын ала келіседі.
Сонымен қатар құпиялылықты сақтай отырып есептеу технологияларын қолдану мүмкіндігі қарастырылуда.
Бұл технологиялар тараптарға бастапқы деректерді бір-біріне толық ашпай-ақ, бірлескен талдау жүргізуге жағдай жасай алады.
Мәселен, екі елдің компаниялары белгілі бір нарықтағы сұранысты немесе логистикалық үрдістерді зерттеу үшін деректерді бірлесіп талдай алады. Бірақ талдауға негіз болған бастапқы құпия ақпарат тараптардың өз бақылауында қалады.
Осылайша, деректердің экономикалық құнын пайдалану мен олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету міндеттерін қатар шешуге мүмкіндік туады.
Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда көлемі 48,7 миллиард долларға жетті
Деректерді қауіпсіз әрі тиімді алмасу Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастыққа да әсер етуі мүмкін.
Қытай кеден қызметінің мәліметіне сәйкес, 2025 жылы екі ел арасындағы тауар айналымы 48,7 миллиард АҚШ долларын құрады.
Алдағы уақытта Қазақстан мен Қытай өзара сауда көлемін 100 миллиард долларға жеткізуді көздеп отыр.
Осы мақсатқа жетуде цифрлық технологиялар мен тексерілген деректерді пайдалану қосымша мүмкіндік береді.
Атап айтқанда, деректер алмасу жүйелері шекарадағы тексерулер мен кедендік рәсімдерді жеделдетуге көмектесуі мүмкін.
Мәселен, импорттаушы компания жеткізушінің тіркелгенін, тауардың шыққан елін немесе өнім сертификатының шынайылығын цифрлық жүйе арқылы тексере алады.
Ал қытайлық экспорттаушы қазақстандық дистрибьюторға тауарды кейін төлеу шартымен ұсынбас бұрын оның сауда тарихын зерделей алады.
Мұндай мүмкіндік халықаралық саудадағы тәуекелдерді бағалауды жеңілдетіп, іскерлік серіктестер арасындағы сенімді арттыруға ықпал етеді.
Деректер экономикасының артықшылықтары тек ірі өндіріс пен халықаралық логистикаға ғана қатысты емес.
Мысалы, Алматы қаласында жаңа дүкен ашуды жоспарлаған кәсіпкер тұрғындардың қозғалысы туралы жинақталған деректерді пайдалана отырып, әртүрлі аудандардағы адамдар ағынын салыстыра алады.
Осының негізінде ол сауда нүктесін орналастыру үшін тиімді аумақты таңдауға мүмкіндік алады.
Сәйкесінше, деректерді талдау бизнестің инвестициялық шешімдерін негіздеуге, шығындарды азайтуға және нарықтағы сұранысты дәлірек болжауға көмектесуі мүмкін.
Халықаралық деректер биржаларының ортақ желісі қалыптасуы мүмкін
Қазақстан мен Қытай қолға алған ынтымақтастық болашақта халықаралық деректер биржаларының кең ауқымды желісін дамытуға негіз бола алады.
Мұндай желі әр мемлекеттегі деректер жеткізушілеріне өз өнімдерін шетелдік нарықтарға шығаруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар ақпарат иелері деректерді кімнің, қандай мақсатта және қандай жағдайда пайдалана алатынына бақылауды сақтап қалады.
Бұл үшін трансшекаралық деректер алмасу ережелері ашық, түсінікті және екі тарап үшін де міндетті болуы қажет.
Егер осындай талаптар халықаралық деңгейде келісіліп, тиімді орындалса, өзге мемлекеттер де ортақ деректерді жасанды интеллект жүйелерін әзірлеуге, цифрлық қызметтер құруға және сауда мен инвестицияны кеңейтуге пайдалана алады.
Қазақстан үшін бұл бағыттың стратегиялық маңызы бар.
Еліміз мемлекеттік қызметтерді цифрландыруда қалыптасқан тәжірибесін деректердің экономикалық құнын арттыруға бағыттай алады.
Ал Қытайдың деректер нарығын ұйымдастырудағы тәжірибесі мен халықаралық технологиялық байланыстары бірлескен жобаларды іске асыру үшін қосымша мүмкіндік ұсынады.
Нәтижесінде екі ел арасындағы ынтымақтастық дәстүрлі тауар саудасынан бөлек, деректерге, жасанды интеллектіге және цифрлық қызметтерге негізделген жаңа экономикалық байланыстарды дамытуға жол ашуы мүмкін.
Шанхайдағы Халықаралық конференцияның маңызы
Global Data Ecosystem Conference 2026 халықаралық конференциясы 30–31 қазан күндері Қытайдың Шанхай қаласында өтті.
Іс-шара деректер нарығын қалыптастыру, цифрлық экономиканы дамыту, жасанды интеллект технологияларын енгізу және халықаралық ақпараттық ынтымақтастық мәселелерін талқылауға арналды.
Конференцияны ұйымдастырушылардың бірі – Yicai Media Group.
Бұл ұйым Қытайдың ірі мемлекеттік медиахолдингтерінің бірі Shanghai Media Group құрамына кіреді және экономика, қаржы, технология, стартаптар мен кәсіпкерлік тақырыптарына маманданған.
Yicai Media Group экономикалық жаңалықтар, қаржылық ақпарат және салалық талдаулар әзірлейді.
Шанхайдағы конференция Қазақстан мен Қытайдың деректер экономикасындағы серіктестігін нақты жобалар арқылы дамытуға мүмкіндік берген алаңдардың бірі болды.
Әсіресе Astana Data Exchange пен Shanghai Data Exchange арасындағы деректер өнімдерін бірлесіп орналастыру бастамасы екі мемлекеттің цифрлық нарықтарын жақындастыру бағытындағы маңызды қадам ретінде қарастырылып отыр.
Алдағы кезеңде мұндай ынтымақтастықтың тиімділігі келісілген ережелердің іске асуына, деректер қауіпсіздігінің қамтамасыз етілуіне және қазақстандық кәсіпорындардың жаңа цифрлық мүмкіндіктерді қаншалықты пайдалана алатынына байланысты болмақ.
