Қазақстанда жаңа саяси геометрияны қалыптастыру жолында ауқымды қадамдар жасалып жатыр. Ел билігі ұзақ жылдардан кейін өңірлер мен түрлі қоғамдық топтардың үнін мемлекеттік деңгейде тікелей естіртуге мүмкіндік беретін жүйе құруға көшті. Бұл бастамалардың басында Ұлттық құрылтай институты тұр. Әрине, кез келген жаңа құрылым алғашқы уақытта тиімділік пен элиталар арасындағы бәсекелестік мәселелеріне тап болуы мүмкін. Тіпті Құрылтай сайлауына жұмсалатын шығындар туралы түрлі пікірлер де айтылуда. Алайда бұл қаражатты жай ғана бюджетке түскен салмақ емес, елдің болашақ саяси инфрақұрылымына салынған инвестиция ретінде бағалау қажет деп хабарлайды ozgeris.info сайты yedilov_online телеграмына сілтеп.
Осы өзгерістермен қатар сайлау туралы конституциялық заңға да маңызды толықтырулар енгізілмек. Бұл құжат елдің жаңарған конституциялық моделіне бейімделе бастады. Соның нәтижесінде үгіт-насихат науқандарының ережелері мен өкілдік ету рәсімдеріне жаңа талаптар қойылмақ. Билік заңнамалық базаны жаңа жүйенің талаптарына сай икемдеуге кірісті.
Ең қызықты ұсыныстардың бірі ретінде азаматтардың дауыс беруге міндетті қатысуы туралы норманы атауға болады. Мемлекет осы арқылы "белсенді азшылық пассивті көпшілік үшін шешім қабылдайтын" ескі үлгіден бас тартқысы келеді. Бұл қадам жалпыхалықтық жауапкершілікті арттыруды көздейді. Бұл тетік дұрыс жүзеге асса, болашақ сайлау науқандарының легитимділігі едәуір арта түспек. Көптеген жылдар бойы азаматтық қоғам өкілдері халықты сайлауға қатысуға үндеп келгенін ескерсек, бұл бастама сол мақсатқа жауап бермек.
Жалпы алғанда, қазіргі қаралып жатқан өзгерістер пакетін біртұтас конструкция ретінде қарастырған жөн. Мұнда Президент стратегиялық жауапкершілік орталығы болса, Құрылтай өкілдік алаңына айналады. Ал жаңарған сайлау заңнамасы биліктің қоғам алдындағы легитимділігін бекітетін тетік болмақ. Сонымен қатар Парламент алдағы уақытта Халық Кеңесі туралы жаңа заңды талқылап, ондаған нормативтік актілерге түзету енгізуі тиіс.
Бұл үдерістерді жай ғана техникалық рәсім деп қарауға болмайды. Бұл Конституцияның жұмыс істейтін нақты механизміне айналуын сынайтын алғашқы тестердің бірі. Қазіргі таңда заң жобалары алғашқы оқылымнан өтіп, қоғамда қызу талқылануда. Ендігі басты сауал – саяси тәжірибе заңдық архитектурадан қалып қоймай ма? Қазақстан бұл сұраққа 2026 жылдың тамызында өтетін сайлау науқаны кезінде нақты жауап беретін болады.
