Қазақстанның машина жасау саласы жаңа кезеңге қадам басты. Бұрын өндірістегі басты міндет құрастыру мен көлемді арттыру болса, бүгінгі талап – технологиялық деңгей, дербес инженерлік шешім және жоғары қосылған құны бар өнім. Бұл өзгерістің өзегінде цифрландыру, роботтандыру және жасанды интеллект тұр, деп жазады Ozgeris.info.
Енді зауыттар тек өнім шығаратын орын емес, деректерге сүйеніп жұмыс істейтін күрделі интеллектуалдық жүйеге айналып келеді.
Қазақстан машина жасаушыларының XIII форумында сөз сөйлеген Премьер-министр Олжас Бектенов өндірістегі осы бетбұрысқа ерекше тоқталды. Оның айтуынша, ел экономикасы үшін маңызды міндеттердің бірі – қарапайым құрастырудан толыққанды технологиялық өндіріс деңгейіне көшу.
«Өнімнің технологиялық деңгейі жаһандық бәсекелестік жағдайында негізгі факторлардың біріне айналуда. Шын мәнінде, бұл – цифрландыру, роботтандыру және жасанды интеллектіні енгізу деген сөз. Аталған үдерістер Президент қойған ауқымды міндеттер аясында ерекше маңызға ие болады. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев атап өткендей, Қазақстан өңірдегі жетекші цифрлық хабтардың біріне айналуы тиіс. Бұл жылдың Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жариялануы машина жасау саласын да технологиялық тұрғыдан жаңа деңгейге көтеруге тың серпін береді», деді Олжас Бектенов.
Жасанды интеллектіні өндірісте қолдану – тек сәнді тренд емес, нақты экономикалық қажеттілік. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, «predictive maintenance» деп аталатын технология, яғни жабдықтың бұзылуын алдын ала болжау жүйесі техникалық қызмет көрсету шығындарын 30–40 пайызға дейін қысқарта алады. Бұл жүйе қалай жұмыс істейді? Зауыттағы әрбір станок, конвейер немесе қозғалтқыш сенсорлар арқылы үздіксіз дерек жібереді. Температура, діріл, жүктеме, энергия тұтыну сияқты көрсеткіштер нақты уақыт режимінде талданады. Ал жасанды интеллект осы мәліметтерді өңдеп, қалыпты жұмыс режимінен ауытқуды ерте анықтайды. Яғни құрылғы бұзылмай тұрып-ақ, жүйе ескерту береді.
Қазақстанда да мұндай шешімдер енгізіле бастады. Мәселен, «СарыарқаАвтоПром» кәсіпорнында жасанды интеллект өндірістік процестерді бақылап, ықтимал ақауларды алдын ала анықтайды. Соның арқасында конвейердің кенеттен тоқтап қалу қаупі айтарлықтай төмендеген. Бұл – тек уақыт үнемдеу емес, үлкен қаржылық шығынның алдын алу.
Өндірістегі цифрландырудың тағы бір жарқын мысалы – Eurasian Resources Group (ERG) компаниясы. Мұнда цифрлық ассистенттер мен аналитикалық платформалар логистикадан бастап энергия тұтынуға дейінгі процестерді оңтайландырып отыр. Нәтижесінде компания бір жыл ішінде шамамен 55 миллиард теңге үнемдеген. Бұл дерек «ақылды» технологиялардың тек тиімділік емес, нақты экономикалық нәтиже беретінін дәлелдейді.
Жалпы алғанда, қазіргі өндіріс «Industry 4.0» деп аталатын жаңа индустриялық кезеңге өтуде. Бұл – физикалық өндіріс пен цифрлық технологиялардың бірігуі. Мұнда деректер негізгі ресурсқа айналады. Ал жасанды интеллект осы деректерді талдап, шешім қабылдауға көмектесетін құрал ретінде қолданылады. Мысалы, өнім сапасын бақылау кезінде жүйе мыңдаған детальді секунд ішінде тексеріп, ақауды адамнан әлдеқайда жылдам анықтай алады. Сол сияқты жобалау кезеңінде де жасанды интеллект түрлі нұсқаларды есептеп, ең тиімді шешімді ұсынады.
Бұл өзгерістердің нәтижесінде зауыттар біртіндеп «ақылды өндіріс» форматына көшуде.Тек автоматтандырылған емес, өздігінен үйренетін, бейімделетін жүйелер қалыптасып келеді. Мұндай модель ұзақ мерзімде қазақстандық кәсіпорындарға халықаралық нарықта бәсекеге түсуге мүмкіндік береді.
Алайда технологиялық жаңғыру тек жабдықпен шектелмейді. Бұл жерде адами капитал мәселесі де алдыңғы қатарға шығады. Қазіргі өндіріс жаңа буын инженерлерін талап етеді. Олар тек техниканы меңгеріп қана қоймай, деректермен жұмыс істей алуы, алгоритмдерді түсінуі және цифрлық жүйелерді басқаруы тиіс. Осыған байланысты Қазақстанда білім беру саясаты да өзгеріп жатыр. Бүгінде мемлекеттік гранттардың 60 пайыздан астамы инженерлік және ақпараттық технологиялар саласына бөлінеді. Сонымен қатар отандық университеттерде және шетелдік жоғары оқу орындарының филиалдарында жаңа білім беру бағдарламалары енгізілуде.
