Қазақстанда денсаулық сақтау саласы соңғы жылдары тек инфрақұрылыммен емес, форматымен де өзгеріп келеді. Егер бұрын дәрігерге қаралу міндетті түрде емханаға барумен байланысты болса, бүгінде бұл түсінік біртіндеп трансформацияланып жатыр, деп жазады Ozgeris.info.
Онлайн кеңес, қашықтан қабылдау, цифрлық бақылау сияқты ұғымдар күнделікті өмірге ене бастады. Бұл – жай ғана технологиялық жаңару емес, медициналық қызметтің логикасын қайта қарауға әкелген үрдіс. Қазіргі қоғамда басты ресурс уақыт болғандықтан, адамдарға ең қажеті – жылдам әрі сенімді шешім. Дәл осы қажеттілік цифрлық емхана форматындағы жобалардың пайда болуына негіз болды.
Осындай бастамалардың бірі – «Metaclinic.kz» платформасы. Жобаның негізін қалаушы Нұрәли Исмағұлов бұл идея сырттан ойластырылған бизнес емес, жеке тәжірибеден туған қажеттілік екенін айтады. Оның сөзінше, медицинада бейресми кеңес беру тәжірибесі бұрыннан бар болғанымен, ол жүйеленбеген әрі заңдық тұрғыдан реттелмеген.
«Бірде дәрігерден кейін түсінбегенімді мессенджер арқылы нақтылауға бола ма деп сұрадым. Дәрігер келісім берді, бірақ мұндай байланыс ресми жүйеде қарастырылмағанын айтты. Яғни кеңес бар, бірақ ол заңды форматта емес. Сол кезде неге бұл процесті жүйелеп, қауіпсіз әрі ресми қызметке айналдырмасқа деген ой келді. Себебі мәселе тек қолжетімділікте емес, пациенттің қауіпсіздігі мен дәрігердің құқықтық қорғалуында жатыр», дейді жоба жетекшісі.
Бұл жерде маңыздысы – цифрлық медицинаның тек ыңғайлылық емес, стандарттау мәселесін шешуі. Яғни онлайн кеңес беру тек байланыс құралы емес, толыққанды медициналық қызмет ретінде рәсімделуі тиіс. Платформа осы қағидатқа негізделіп құрылған. Қазір пайдаланушы қажетті маманды таңдап, ыңғайлы уақытқа жазылады, төлем жасап, дәрігерден кеңес алады. Қажет болған жағдайда ресми қорытынды да беріледі. Бұл – бейресми чат емес, регламентке бағынған жүйе.
Жобаның дамуы көрсеткендей, цифрлық медицинаның негізгі қозғаушы күші – қашықтық емес, уақыт тапшылығы. Бұл тұжырым халықаралық зерттеулермен де сәйкес келеді. Мәселен, Harvard Medical School сарапшылары телемедицинаның негізгі драйвері география емес, урбанизация мен уақыттың тығыздығы екенін атап өтеді. Нұрәли Исмағұлов та осыны растайды.
«Бастапқыда біз онлайн медицинаға сұранысты ауыл мен қала арасындағы айырмашылықпен байланыстырамыз деп ойладық. Бірақ нақты деректер керісінше нәтиже көрсетті. Клиенттердің басым бөлігі – қала тұрғындары. Оларда емхана да бар, дәрігер де бар. Бірақ уақыт жоқ. Кептеліс, жұмыс кестесі, күнделікті қарбалас адамдарды жедел шешім іздеуге мәжбүрлейді. Адам ауырған кезде оған дәл сол сәтте кеңес керек. Онлайн формат осы қажеттілікті өтейді», дейді ол.
Бұл пікір қазіргі медицинаның жаңа моделін көрсетеді. Яғни дәстүрлі жүйеде пациент қызметке бейімделсе, жаңа форматта қызмет пациентке бейімделеді. Бұл «patient-centered care» деп аталатын халықаралық концепцияға сәйкес келеді. Мұнда басты назар жүйеге емес, адамға аударылады.
Цифрлық емхананың тағы бір маңызды қыры – еңбек нарығына әсері. Платформа дәрігерлер үшін жаңа жұмыс форматын ұсынып отыр. Әсіресе толық уақыт жұмыс істей алмайтын мамандар үшін бұл үлкен мүмкіндік.
«Біздің дәрігерлердің шамамен төрттен бірі – декреттегі әйелдер. Олар клиникаға күн сайын барып жұмыс істей алмайды, бірақ кәсіби деңгейін де, табысын да жоғалтқысы келмейді. Онлайн формат осы мәселені шешеді. Кейбір мамандар аптасына бір сағат қана уақыт бөліп, қабылдау жүргізеді. Тіпті алыс ауылда тұратын тәжірибелі дәрігердің табысы платформаға қосылғаннан кейін қысқа уақыт ішінде екі есеге артқан жағдай болды. Бұл цифрлық жүйенің тек жастарға емес, тәжірибелі мамандарға да қолайлы екенін көрсетеді», дейді жоба жетекшісі.
Бұл үрдіс әлемде «gig economy in healthcare» деген ұғыммен сипатталады. Яғни медицинада икемді жұмыс форматының пайда болуы. Бұл дәрігерлердің еңбек нарығына қатысуын кеңейтіп, кадр тапшылығын азайтуға ықпал етеді.
Алайда цифрлық медицинаның ең маңызды мәселесі – сенім. Онлайн кеңес қаншалықты сапалы? Қателік болса, жауапкершілік кімде? Осы сұрақтар кез келген жаңа медициналық сервис үшін өзекті. Сондықтан платформада дәрігерлерді іріктеу ерекше қатаң жүргізіледі. Мамандардың дипломы тексеріліп, сертификатының жарамдылығы ресми дереккөздер арқылы анықталады, кейін арнайы оқыту кезеңінен өтеді. Бұл тәсіл қызмет сапасын бақылаудың негізгі құралына айналған.
Алдағы кезеңде жоба технологиялық тұрғыдан одан әрі дамуды көздейді. Соның ішінде жасанды интеллектіні енгізу басты бағыттардың бірі болып отыр. Бірақ мұнда маңызды шектеу бар: жасанды интеллект дәрігердің орнын алмастырмайды.
«Біз жасанды интеллектіні дәрігердің орнына қолданбаймыз. Оның міндеті – сапаны бақылау. Жүйе дәрігер қабылдаған шешімдерді ұлттық клиникалық хаттамалармен және халықаралық ұсынымдармен салыстырады. Яғни ол шешім қабылдамайды, тек сәйкестігін тексереді. Бұл – қосымша қауіпсіздік деңгейі», дейді Нұрәли Исмағұлов.
Бұл тәсіл медицинада «clinical decision support system» деп аталады. Мұндай жүйелер дәрігер шешімін күшейтіп, қателікті азайтуға бағытталған. McKinsey зерттеулерінде жасанды интеллектіні осы форматта қолдану диагностика сапасын арттырып, медициналық тәуекелдерді төмендететіні көрсетілген.
Жобаның болашақ жоспары да осы логикаға негізделген. Команда мобильді қосымшалар әзірлеуді, ірі экожүйелермен бірігуді және шетел нарығына шығуды көздейді. Алайда негізгі басымдық өзгермейді – қызмет сапасы мен сенімділігі.
