Қазақстан экономикасының 2026 жылғы қаңтар–қазан айларындағы өсімі 4,5 пайызға жетті. Экономист Бекнұр Қисықовтың пікірінше, бұл көрсеткіштің басты ерекшелігі – экономикалық өсімге шикізат өндіруден гөрі өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, көлік және ішкі нарықтың көбірек ықпал ете бастауы. Сарапшы ел экономикасының даму бағытына талдау жасап, алдағы кезеңде шешілуі тиіс негізгі мәселелерге тоқталды, деп хабарлайды Ozgeris.info.
Экономистің айтуынша, Қазақстан ұзақ жылдар бойы табиғи ресурстарды өндіру мен экспорттауға сүйеніп келді. Алайда соңғы экономикалық көрсеткіштер шикізаттық емес салалардың маңызы біртіндеп артып келе жатқанын аңғартады.
Атап айтқанда, биылғы он айда шикізаттық емес сектордың өсімі 5,6 пайызды құраған. Бұл жалпы ішкі өнімнің 4,5 пайыздық өсімінен жоғары.
«Меніңше, бүгінгі экономикалық жағдайды бағалағанда ЖІӨ-нің 4,5 пайызға өскеніне ғана назар аудару жеткіліксіз. Ең маңыздысы – осы нәтижеге қандай салалардың есебінен қол жеткізілгені. Қазір шикізаттық емес сектор экономиканың негізгі қозғаушы күшіне айналып келеді. Оның 5,6 пайыздық өсімі жалпы экономикалық көрсеткіштен жоғары», – деді Бекнұр Қисықов.
Өңдеу өнеркәсібі қарқын алды
Сарапшының пікірінше, экономикалық құрылымдағы оң өзгерістер ең алдымен өңдеу өнеркәсібінің көрсеткіштерінен байқалады.
Егер тоғыз айдың қорытындысында аталған сала 8,6 пайызға өссе, он айда бұл көрсеткіш 9,3 пайызға дейін жеткен.
Әсіресе машина жасау, фармацевтика, химия өнеркәсібі, дайын металл бұйымдары мен азық-түлік өндірісіндегі белсенділік жоғары.
Экономист бұл үрдісті Қазақстанның өндірістік әлеуеті кеңейіп, қосылған құны жоғары тауарлар шығаруға мүмкіндігі артып келе жатқанымен байланыстырады.
«Машина жасау, химия, фармацевтика және тамақ өнеркәсібіндегі өзгерістерге ерекше назар аударған жөн. Бұл Қазақстанның тек шикізат сататын ел болып қалмай, өз ішінде күрделі әрі құнды өнімдерді көбірек өндіруге бет бұрғанын көрсетеді», – деді ол.
Дегенмен Бекнұр Қисықов жоғары пайыздық өсім әрдайым бүкіл экономикаға бірдей әсер етпейтінін ескертті.
Мысалы, фармацевтика саласындағы өндіріс көлемінің 50,9 пайызға артуы айтарлықтай көрсеткіш болғанымен, оның ел экономикасына нақты ықпалын анықтау үшін саланың жалпы ішкі өнімдегі үлесін де есептеу қажет.
Осыған байланысты сарапшы экономикалық көрсеткіштерді тек өсу қарқыны бойынша емес, олардың нақты салмағы мен ұзақмерзімді әсері тұрғысынан бағалауға шақырды.
Құрылыс пен логистика экономиканы алға сүйреп отыр
Қазақстан экономикасының дамуына ықпал еткен маңызды бағыттардың бірі – құрылыс саласы.
2026 жылдың он айында құрылыстағы өсім 13,1 пайызға жеткен.
Экономист бұл көрсеткішті тұрғын үй және инфрақұрылымдық жобалардың көбеюімен, сондай-ақ елдегі инвестициялық белсенділіктің артуымен түсіндіреді.
Оның сөзінше, құрылыс саласының ерекшелігі – экономиканың өзге секторларына да қосымша сұраныс қалыптастыруында.
«Құрылыс қарқынының артуы тек жаңа ғимараттардың салынғанын білдірмейді. Оның әсері құрылыс материалдарын өндіруге, металлургияға, көлік қызметтеріне, жұмыспен қамтуға және басқа да салаларға таралады. Сондықтан бұл бағыттың экономика үшін мультипликативтік маңызы бар», – деді сарапшы.
Сонымен қатар ол көлік және логистика саласының 7,5 пайыздық өсімін де маңызды нәтижелердің қатарына қосты.
Қазақстанның Еуропа мен Азия арасындағы географиялық орналасуы халықаралық тасымал жүйесінде бәсекелестік артықшылық қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Бекнұр Қисықовтың пікірінше, осы мүмкіндікті тиімді пайдалану үшін халықаралық көлік дәліздерін, теміржол желілерін, логистикалық орталықтар мен қойма инфрақұрылымын дамыту қажет.
Мұндай жобалар Қазақстанның транзиттік әлеуетін арттырып қана қоймай, ұзақмерзімді экономикалық табыс көздерін әртараптандыруға да ықпал етуі мүмкін.
Экономикалық белсенділік тек экспортқа байланысты емес
Сарапшы ішкі нарықтағы өзгерістерге де назар аударды.
Оның мәліметінше, 2026 жылдың он айында сауда саласы 6,2 пайызға, ауыл шаруашылығы 5,2 пайызға өскен.
Бұл нәтижелер елдегі экономикалық белсенділіктің тек сыртқы нарық пен шикізат экспортына тәуелді емес екенін көрсетеді.
Ішкі сұраныстың сақталуы, отандық өндірістің дамуы және тұтыну көлемінің артуы экономиканың жалпы өсіміне қолдау көрсетіп отыр.
Экономистің пікірінше, тұрақты ішкі нарық қалыптастыру Қазақстанның сыртқы экономикалық тәуекелдерге төтеп беру мүмкіндігін күшейтеді.
Алайда ол өндіріс көлемінің артуы халықтың нақты табысының өсуімен қатар жүруі керектігін ескертті.
Шикізаттық емес секторға салынған инвестиция артты
Бекнұр Қисықов елдің алдағы экономикалық дамуына әсер ететін негізгі факторлардың бірі ретінде инвестициялық белсенділікті атады.
Оның Ұлттық банк мәліметтеріне сүйеніп келтірген деректеріне сәйкес, 2026 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында негізгі капиталға салынған инвестициялар нақты мәнде 7 пайызға өскен.
Ал бюджеттік қаржыландыруды есепке алмағанда, шикізаттық емес секторға бағытталған инвестициялар 25 пайызға артқан.
Сарапшы мұны болашақта өндірістік қуаттарды кеңейтуге мүмкіндік беретін оң белгі деп бағалайды.
«Өндірістің кеңеюі, инфрақұрылымның дамуы, инвестиция көлемінің ұлғаюы және ішкі нарықтың нығаюы – бір-бірімен тығыз байланысты үдерістер. Осы бағыттардың қатар дамуы экономиканың болашақ әлеуетіне әсер етеді», – деді экономист.
Дегенмен ол инвестициялық модельдің тұрақтылығына ерекше мән беру қажеттігін атап өтті.
Оның айтуынша, экономикалық өсім тек мемлекеттік бюджеттен бөлінетін қаражатқа, несиелерге немесе ауқымды мемлекеттік бағдарламаларға сүйенбеуге тиіс.
Ұзақмерзімді дамудың негізгі шарттарының бірі – жеке капиталды өндіріске, жаңа технологияларға, экспорттық жобалар мен инновацияларға тарту.
Мұнай өндірісі төмендесе де, өңдеу өнеркәсібі өсті
Экономист Қазақстан экономикасындағы құрылымдық өзгерістерді сипаттау үшін биылғы тоғыз айдағы өнеркәсіп көрсеткіштерін мысалға келтірді.
Оның айтуынша, осы кезеңде тау-кен өндіру өнеркәсібінде 4,3 пайыздық төмендеу байқалған. Ал өңдеу өнеркәсібі, керісінше, 8,6 пайызға ұлғайған.
Сарапшы мұны шикізаттық емес салалардың экономиканы қолдаудағы рөлі күшейіп келе жатқанының белгісі деп есептейді.
«Бұрын ел экономикасының өсімі көбіне мұнай нарығындағы жағдайға байланысты болатын. Қазір өндіруші салада қиындықтар туындағанымен, басқа бағыттардың дамуы есебінен экономика өсімін сақтап отыр. Бұл шикізаттық емес сектордың маңызы артып келе жатқанын көрсетеді», – деді Бекнұр Қисықов.
Алайда экономист Қазақстан мұнайға тәуелділіктен толық арылды деп айтуға әлі ерте екенін жеткізді.
Оның пікірінше, қазіргі көрсеткіштер экономиканы әртараптандыру бағытындағы оң өзгерістерді көрсеткенімен, бұл үдерістің нәтижесін бағалау үшін ұзақмерзімді үрдістерді назарда ұстау қажет.
«Экономикалық өсім халықтың өмірінен байқалуы керек»
Бекнұр Қисықов Қазақстан экономикасының дамуына қатысты үш негізгі мәселеге тоқталды.
Біріншіден, өндірістің сандық өсімінен сапалық дамуға көшу қажет.
Бұл үшін ел ішінде өндірілетін өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін арттырып, импортты алмастыратын және экспортқа шығатын тауарлардың үлесін көбейту маңызды.
Экономист отандық кәсіпорындардың шетелдік жабдықтарға, қосалқы бөлшектерге және технологияларға шамадан тыс тәуелді болуын да тәуекелдердің бірі ретінде атап өтті.
«Кәсіпорынның көп өнім шығаруы – маңызды нәтиже. Бірақ ол өндіріс толықтай шетелден келетін жабдық пен технологияға сүйенсе, жергіліктендіру деңгейі төмен болып қала береді. Сондықтан бізге өндірістің көлемімен қатар, оның сапасы мен дербестігін де арттыру қажет», – деді ол.
Екіншіден, экономикалық өсім еңбек өнімділігі мен азаматтардың әл-ауқатына әсер етуі керек.
Сарапшының пікірінше, ЖІӨ көрсеткішінің жоғарылауы өздігінен халықтың тұрмысы жақсарды дегенді білдірмейді.
Ең маңыздысы – тұрғындардың нақты сатып алу қабілетінің артуы, жалақының өсуі, жаңа әрі жоғары өнімді жұмыс орындарының ашылуы және шағын және орта бизнестің дамуы.
«Экономиканың дамуын тек статистикалық деректермен өлшеуге болмайды. Оның нақты нәтижесі халықтың табысынан көрінуі тиіс. Адамдардың сатып алу қабілеті артып, сапалы жұмыс орындары көбейіп, кәсіпкерлік мүмкіндіктері кеңейсе, экономикалық өсімнің шынайы әсері байқалады», – деп түсіндірді экономист.
Үшіншіден, елдегі инвестициялық модель жеке бизнестің белсенділігіне негізделуі қажет.
Бекнұр Қисықов мемлекеттік инвестициялардың маңызын жоққа шығармайды. Дегенмен жеке кәсіпкерлік экономиканың дербес қозғаушы күшіне айналуы тиіс деп есептейді.
Оның айтуынша, жеке капиталдың өндіріс пен инновацияға бағытталуы елдің сыртқы экономикалық өзгерістерге төзімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
«Халықтық құрылыс» бағдарламасы отандық өндірісті дамытуға ықпал етуі мүмкін
Экономист Мемлекет басшысы ұсынған «Халықтық құрылыс» бастамасының экономикалық мүмкіндіктеріне де назар аударды.
Ол аталған жобаны тек жаңа ғимараттар мен инфрақұрылым нысандарын салуға арналған бағдарлама ретінде қарастыру жеткіліксіз екенін айтты.
Сарапшының пікірінше, бағдарлама отандық кәсіпорындардың өндірістік мүмкіндіктерін кеңейтуге, шағын және орта бизнесті құрылыс жобаларына тартуға, жаңа мамандар даярлауға және құрылыс материалдарын жергілікті жерде өндіру үлесін арттыруға бағытталуы мүмкін.
«Егер «Халықтық құрылыс» жобасы тек нысандар салумен шектелмей, отандық өндірісті қолдау, кәсіпкерлерді тарту және кадрлар даярлау міндеттерімен ұштасса, оның әсері құрылыс саласынан әлдеқайда кең болады», – деді экономист.
Оның пайымынша, мұндай тәсіл инфрақұрылымға салынған инвестициялардың ел ішінде қосымша экономикалық белсенділік қалыптастыруына мүмкіндік береді.
Қазақстан экономикасының болашағы неге байланысты?
Сарапшының қорытындысына сәйкес, Қазақстан экономикасы біртіндеп табиғи ресурстарды өндіру мен экспорттауға сүйенген модельден әртараптандырылған жүйеге қарай бет алып келеді.
Дегенмен бұл өзгерістің толық жүзеге асуы бірнеше маңызды шартқа байланысты.
Атап айтқанда, отандық өнеркәсіп қосылған құны жоғары тауарлар өндіруді кеңейтуі, жеке бизнес инвестициялар мен инновациялардың дербес көзіне айналуы және экономикалық өсім халықтың нақты табысының артуымен қатар жүруі қажет.
«4,5 пайыздық өсім – жақсы нәтиже. Бірақ одан да маңыздысы – осы көрсеткіштің артында қандай экономикалық негіз қалыптасып жатқаны. Қазақстанның мақсаты бүгін ғана жоғары өсімге қол жеткізу емес, мұнай бағасының құбылуына және сыртқы нарықтағы өзгерістерге қарамастан тұрақты дами алатын экономика қалыптастыру болуы керек», – деп түйіндеді Бекнұр Қисықов.
Осылайша, экономист Қазақстанның қазіргі даму қарқынын оң бағалай отырып, алдағы кезеңде басты назарды өндірістің сапасына, инвестициялардың тұрақтылығына және халықтың әл-ауқатын арттыруға аудару қажет екенін атап өтті.
