Кейінгі уақытта интернет кеңістігінде цифрлық теңгеге қатысты жалған инвестициялық ұсыныстар көбейгені байқалады. Қазақстан Ұлттық Банкі азаматтарды осыған байланысты сақ болуға шақырып, алаяқтардың жаңа схемалары туралы ресми ескерту жасады, деп жазады Ozgeris.info.
Реттеуші органның мәліметінше, қаскөйлер әлеуметтік желілер арқылы «цифрлық теңге – мемлекеттік инвестициялық жоба» деген мазмұндағы жарнамаларды белсенді тарата бастаған. Олар қысқа мерзім ішінде жоғары табысқа кепілдік берілетінін айтып, өзін Ұлттық банк немесе мемлекет атынан сөйлеп тұрғандай көрсетеді. Осылайша адамдарды сендіріп, арнайы жалған сайттарға бағыттайды.
«Қаскөйлер әлеуметтік желілерде цифрлық теңге мемлекеттік инвестициялық жобасы туралы жарнаманы белсенді түрде таратып жатыр. Олар қысқа мерзім ішінде жоғары кірістілік пен мемлекеттік қолдауға кепілдік барын айтып, азаматтарды фишингтік сайттарға тартады. Мұндай схемаларда әдетте «шектеулі ұсыныс», «соңғы мүмкіндік» сияқты психологиялық қысым элементтері қолданылады. Азаматтар асығыс шешім қабылдап, өз қаражатын жалған платформаларға аударып жатады. Жалған сайттарда арнайы «жеке кабинет» жасалып, онда жалған табыс көрсеткіштері арқылы адамдарды қайтадан ақша салуға итермелейді», деп ескертеді Ұлттық банк бұл туралы.
Алайда Ұлттық банк цифрлық теңгенің мәні мүлде басқа екенін нақты атап өтті. Цифрлық теңге – бұл ұлттық валютаның цифрлы нысаны және заңды төлем құралы ғана. Ол инвестициялық құрал емес және табыс табуға арналмаған.
«Ұлттық банк ешқашан азаматтарға қандай да бір жобаларға ақша салуды ұсынбайды, жеке тұлғалардың шоттарына қызмет көрсетпейді және халықпен тікелей ақшалай операциялар жүргізбейді. Сондықтан өзін Ұлттық банк өкілі ретінде таныстырып, инвестиция ұсынатын кез келген ұсыныс – алаяқтық белгісі», делінген ресми хабарламада.
Осыған байланысты реттеуші орган азаматтарға бірқатар сақтық шараларын ұсынады. Ең алдымен, әлеуметтік желілердегі күмәнді жарнамалардағы сілтемелерге өтпеу керек. Белгісіз нөмірлерден түскен қоңырауларға сенбеу қажет. Барлық ақпаратты тек ресми дереккөздер арқылы тексеру ұсынылады. Сонымен қатар қашықтан басқаруға мүмкіндік беретін бағдарламаларды орнатпау, жеке деректерді жария етпеу, SMS-кодтар мен банк картасының мәліметтерін ешкімге бермеу маңызды.
Халықаралық тәжірибе де мұндай алаяқтықтың кең таралып жатқанын көрсетеді. Халықаралық валюта қоры сарапшылары цифрлық қаржы құралдарының дамуы жаңа мүмкіндіктермен қатар жаңа қауіптерді де алып келгенін атап өтеді:
«Цифрлық қаржы өнімдері кең таралған сайын, алаяқтық схемалар да соған бейімделіп, күрделене түседі. Әсіресе азаматтар жаңа қаржы құралдарының мәнін толық түсінбеген жағдайда, олар жоғары табыс уәдесіне тез сеніп қалады. Алаяқтар дәл осы сенім мен ақпараттық олқылықты пайдаланады. Сондықтан қаржылық сауаттылық пен ресми ақпаратқа сүйену – негізгі қорғаныс құралы», делінген зерттеуде.
Ал Дүниежүзілік банк қаржылық мінез-құлыққа арналған зерттеулерінде алаяқтықтың психологиялық себептеріне ерекше тоқталады:
«Адамдар қаржылық шешім қабылдағанда әрдайым рационалды әрекет етпейді. Жоғары табыс туралы уәде, қысқа мерзімде байып кету мүмкіндігі немесе соңғы мүмкіндік сияқты сигналдар адамның сыни ойлауын әлсіретеді. Мұндай жағдайда тәуекел екінші орынға ысырылып, эмоция басым болады. Сондықтан алаяқтықпен күресте тек техникалық қауіпсіздік емес, мінез-құлықтық факторларды да ескеру қажет», деп атап өтеді ұйым сарапшылары.
Киберқауіпсіздік саласындағы танымал зерттеуші Брюс Шнайер де бұл құбылыстың түпкі себебін адам психологиясымен байланыстырады:
«Қазіргі алаяқтық схемалар технологияға емес, адамға бағытталған. Алаяқтар жүйені емес, сенімді бұзады. Олар адамның эмоциясын – қорқыныш, ашкөздік, асығыстық сияқты әлсіз тұстарын пайдаланады. Егер адам тез пайда табамын немесе мүмкіндікті жіберіп аламын деп ойласа, ол қауіпсіздік ережелерін елемеуі мүмкін. Сондықтан ең тиімді қорғаныс – технология емес, сыни ойлау», дейді ол.
Осылайша, цифрлық теңгеге қатысты алаяқтық – жаһандық үрдістің бір көрінісі. Қаржы нарығы цифрланған сайын, алаяқтардың тәсілдері де күрделене береді.
