2026 жылғы салық реформасы өз әсерін көрсетті: жалпы бюджетке түсім жоспардан асып кеткенімен, ҚҚС жинау көрсеткіші шамамен 20%-ға төмендеп, мемлекеттік қазынада кемшілік туындады. Бұл дерек inbusiness.kz материалына негізделген.
Бюджетке 1 ақпандағы жағдай бойынша 941,8 млрд теңге түсім түскен, бұл жоспардан 10,6%-ға жоғары. Өсімді корпоративтік салық (КПC) қамтамасыз еткен – 436,4 млрд теңге, жоспардан 4,2%-ға асып кеткен. Ал ҚҚС бойынша түсім тек 249,9 млрд теңге болды, болжанған 311,8 млрд теңгеден шамамен 20%-ға төмен.
Салық ставкаларының өсуіне қарамастан, әсіресе шағын және орта бизнес үшін жағдай оңай болмады. Экономист Арман Бейсембаевтың пікірінше, ҚҚС-тан 10 трлн теңге жинау амбициясы қазіргі жағдайда шынайы емес.
Бюджеттің тапшылығын азайту үшін трансферттер толық пайдаланылмаған: Ұлттық қордан жоспарланған 400 млрд теңгенің орнына 230 млрд теңге ғана жұмсалған. Бюджет шығыстары да графиктен 17,1%-ға артта қалған. Бұл тәсіл арқылы дефицит 60,5 млрд теңгеде ұсталып тұр, ол болжанған сомадан төрт есе аз.
Экономисттің айтуынша, бюджеттік жоспарлар көбіне «оң сценарийге» негізделіп жасалады, сондықтан нақты жағдаймен сәйкес келмейді. Егер ҚҚС түсімі маусымға дейін қалпына келмесе, үкімет әлеуметтік және инфрақұрылымдық бағдарламаларды қысқартып немесе салықтық тексерістерді күшейтуі мүмкін.
Сонымен бірге, бюджет түсімін сыртқы және цифрлық көздер де қолдап отыр: Google салығы 8,7 млрд теңге жинады, Байқоңыр арендасы – 13,8 млрд теңге. Бірақ бұл көрсеткіштер ҚҚС төмендеуін толығымен өтей алмайды.
Экономисттердің айтуынша, кәсіпкерлерді салықтық тексерістер мен есепшоттарды блоктау күшейуі мүмкін деп ескерту керек. Дегенмен, қазіргі жағдай әлі нақты емес – тек жылдың басы ғана, және нақты болжам жасауға әлі ерте.
Яғни, бюджеттік түсімдегі ҚҚС тапшылығы кәсіпкерлікке қысымның күшеюіне себеп болуы мүмкін, ал үкіметтің реакциясы – қысқару немесе күшпен жинау – тек жазда анықталады.
