Қоғам

Бес күнде екі кәсіпкердің өлімі: жанармай бизнесінде не болып жатыр?

Бес күнде екі кәсіпкердің өлімі: жанармай бизнесінде не болып жатыр?

Қазақстанда бес күннің ішінде жанармай құю бекеттері желісін басқарған екі кәсіпкердің қаза тапқаны белгілі болды. 11 қарашада Абай облысында бірнеше күн бойы іздестірілген Ринат Ахметовтің мәйіті табылса, 16 қарашада Ақтөбеде Айболат Жисов оққа ұшты. Екі азаматтың да жанармай бизнесімен айналысқаны қоғамда түрлі болжам туғызды. Алайда полиция олардың өліміне қатысты екі түрлі мән-жайды анықтап отыр.

Ozgeris.info тілшісі оқиғалардың хронологиясын салыстырып, белгілі болған деректерді саралады.

16 қараша күні таңертең Ақтөбедегі жеке тұрғын үйлер орналасқан аудандардың бірінде атыс болды. Қаза тапқан адам – 49 жастағы кәсіпкер Айболат Жисов. Жарияланған мәліметтерге сәйкес, ол қаладағы жанармай құю бекеттері желісінің басшысы болған.

Қылмыс кәсіпкердің өз үйінде жасалған. Оқиға болған аумақ биік қоршаумен қоршалған, айналасында бейнебақылау камералары орнатылған. Соған қарамастан, қарулы адамның үйге қалай кіргені және қылмысты қандай жағдайда жасағаны әзірге белгісіз.

Көршілердің бірі таңғы сағат 7:30-7:40 шамасында үш рет тарсыл естігенін айтқан. Алғашында ол бұл дыбысты отшашумен шатастырған. Кейін көршісінің қаза тапқанын білген.

Ақтөбе облысының полиция департаменті атыс қаруынан жарақат алған ер адамның мәйіті табылғанын растады. Қылмыстық іс қозғалып, күдіктіні анықтау және ұстау шаралары басталған.

– Аталған дерек бойынша қылмыстық іс қозғалды. Күдіктіні анықтап, ұстауға бағытталған қажетті тергеу және жедел-іздестіру шаралары жүргізіліп жатыр. Тергеу мүддесіне байланысты өзге ақпарат жарияланбайды, – деп мәлімдеді облыстық полиция департаменті.

Қылмыстан кейін әлеуметтік желілерде күдіктінің кәсіпкерге тиесілі автокөлікпен қашып кеткені туралы ақпарат тарады. Кейін көлік Ресейдің Орск қаласына апаратын тасжолдан табылған деген болжам айтылды. Сондай-ақ қылмыскер үйден ақша мен бағалы заттарды алып кеткен болуы мүмкін деген мәлімет жарияланды. Бірақ полиция бұл ақпаратты ресми түрде растаған жоқ.

Осы тұста қылмыстың себебіне қатысты бірнеше сұрақ туындайды. Егер күдікті үйге ақша мен бағалы заттарды иемдену мақсатында кірсе, кәсіпкердің өлімі қарақшылық шабуылдың салдары болуы мүмкін. Ал қылмыс алдын ала жоспарланып, нақты бір адамға бағытталса, оның себептері мүлде басқа болуы ықтимал. Дегенмен бұл әзірге тек қарастырылуы мүмкін нұсқалар. Қылмыстың кәсіпкерлік қызметке қатысы бар-жоғы туралы ресми мәлімет жарияланған жоқ.

Ақтөбедегі оқиғаның қоғам назарын аударуына кәсіпкердің кім болғаны ғана емес, қылмыстың жасалған жері де әсер етті. Қоршалған, бейнебақылау орнатылған жеке үйде адамның оққа ұшуы қауіпсіздік шараларының қаншалықты тиімді болғаны туралы сұрақ туғызады. Бірақ қылмыскердің аумаққа қалай кіргені анықталмайынша, күзет жүйесінің жұмысында кемшілік болғанын айтуға негіз жоқ.

Абай облысындағы кәсіпкердің өлімі қалай түсіндірілді?

Ақтөбедегі қылмыстан бес күн бұрын Абай облысында 44 жастағы Ринат Ахметовтің мәйіті табылды. Ол да жанармай құю бекеттері желісінің иесі болған.

Кәсіпкер қараша айының басында із-түзсіз жоғалған. Жақындары онымен байланыса алмаған соң, полицияға хабарласқан. Іздестіру барысында 9 қарашада оның Lexus LX 570 автокөлігі Бородулиха ауданындағы жырадан табылды. Алайда көлік ішінде ешкім болмаған.

Іздеу жұмыстарына 60-тан астам полиция қызметкері, 50 әскери қызметші, 10 құтқарушы, еріктілер мен кәсіпкердің жақындары қатысты. Жету қиын аумақтарды тексеру үшін жергілікті тұрғындардың 12 тракторы мен полицияның екі квадроциклі пайдаланылды.

11 қараша күні сағат 15:40-та Ринат Ахметовтің мәйіті Нововасильевка ауылынан шамамен 35 шақырым қашықтықтағы даладан табылды. Алғашқы ресми ақпаратта кәсіпкер үсіп қайтыс болуы мүмкін екені айтылып, сот-медициналық сараптама тағайындалғаны хабарланды.

Алайда 16 қарашада бұл оқиғаға қатысты жаңа мәлімет жарияланды. Абай облысының полиция департаменті кәсіпкердің өліміне қатысты қылмыстық нұсқа расталмағанын хабарлады.

Тәртіп сақшылары бастапқыда кәсіпкердің жоғалуына қылмыс себеп болуы мүмкін деген болжамды да қарастырған. Оның ішінде адам ұрлау немесе тапсырыспен өлтіру ықтималдығы тексерілген. Бірақ іздестіру және тергеу шаралары барысында оқиғаның басқа жағдайда өрбігені анықталған.

Полиция мәліметінше, кәсіпкердің автокөлігі елсіз жердегі жолдан шығып, жыраға түсіп кеткен. Ринат Ахметов көлігін өз күшімен шығара алмаған. Оның үстіне ұялы телефонының қуаты таусылып, ешкіммен байланыса алмаған.

Көлік сирек жүретін жерде қалған кәсіпкер жақын маңдағы елді мекенге жаяу жетуге шешім қабылдаған. Алайда ашық далада ұзақ жүрген ол діттеген жеріне жете алмаған.

Абай облысының полиция департаменті кәсіпкердің қатты тоңып, үсіп қайтыс болғанын мәлімдеді. Полицейлер оның телефоны мен кейбір жеке заттарының мәйіт табылған жерден едәуір қашықтықта жатқанын да түсіндірді. Ведомствоның хабарлауынша, дене қатты тоңған кезде адамда жалған жылыну сезімі пайда болып, үстіндегі киімін шешуі мүмкін.

Осылайша, бастапқыда қоғамда күдік туғызған оқиғаның мән-жайына қатысты полиция түсініктеме берді. Ринат Ахметовтің өліміне кәсіпкерлік қызметі немесе үшінші тұлғалардың қасақана әрекеті себеп болғаны туралы дерек анықталмаған.

Бұл мәлімет Ақтөбедегі қылмыспен салыстырғанда ерекше маңызды. Өйткені екі кәсіпкердің де жанармай құю бекеттеріне қатысы болғанымен, олардың қаза табу жағдайлары бір-бірінен түбегейлі ерекшеленеді.

Екі оқиғаның ұқсастығы кездейсоқтық па?

Әлеуметтік желілерде екі кәсіпкердің өлімі қатар талқыланып жатыр. Кейбір қолданушылар жанармай бизнесіндегі бәсекелестік, кәсіпкерлер арасындағы ықтимал дау немесе басқа да себептер туралы болжам айтқан.

Мұндай пікірлердің туындауы түсінікті. Өйткені екі азаматтың бір салада жұмыс істеуі және олардың өлімі туралы ақпараттың қысқа уақыт аралығында таралуы назар аудартады.

Алайда бұл жерде маңызды бір жайт бар. Екі оқиғаның арасында байланыс бар екенін көрсететін нақты дерек жоқ. Абай облысында кәсіпкердің қаза табуына қатысты қылмыстық нұсқа расталмаған. Ал Ақтөбедегі оқиға бойынша тергеу әлі жүріп жатыр.

Сондықтан екі кәсіпкердің өлімін жанармай нарығындағы қылмыстық бәсекенің көрінісі деп бағалау ерте. Мұндай тұжырым үшін кәсіпкерлер арасында іскерлік байланыс болғаны, ортақ серіктестері немесе даулы мәселелері анықталғаны жөнінде дәлел қажет. Қазір жарияланған ақпаратта ондай деректер кездеспейді.

Жалпы, жанармай саудасы – мұнай өнімдерін сатып алу, сақтау, тасымалдау және бөлшек саудада өткізу сияқты бірнеше кезеңнен тұратын кәсіп. Бұл нарықтағы бәсекені зерттеу үшін жекелеген кәсіпкерлердің өлімін ғана емес, олардың қандай компанияларды басқарғанын, сол компаниялардың нарықтағы үлесін, меншік құрылымын және іскерлік байланыстарын да қарастыру қажет.

Айболат Жисов пен Ринат Ахметовке қатысты мұндай мәліметтер толық анықталмайынша, олардың қызметінен ортақ экономикалық мүдде немесе қайшылық іздеу негізсіз болар еді.

Сонымен бірге кәсіпкерлердің қауіпсіздігі мәселесін тек жанармай саласымен шектеуге болмайды. Ақтөбедегі қылмыс кез келген кәсіпкердің жеке қауіпсіздігіне қатысты сұрақтарды алға шығарып отыр. Ал Абай облысындағы қайғылы жағдай шалғай жолдарда көмекке жүгіну мүмкіндігі мен төтенше жағдайда адамдарды іздестіру мәселесіне назар аудартты.

Бірінші жағдайда құқық қорғау органдары қылмыс жасаған адамды анықтауы керек. Екінші жағдайда полиция кәсіпкердің өліміне қатысты бастапқы күдіктерді тексеріп, оқиғаның мән-жайын түсіндірді. Демек, екі оқиғаға ортақ қорытынды жасауға тырысқаннан гөрі, әрқайсысының себептерін жеке қарастырған дұрыс.

Ақтөбедегі қылмыс бойынша әзірге ең маңызды сұрақ – Айболат Жисов не үшін өлтірілді? Күдіктінің кім екені, кәсіпкермен қандай байланысы болғаны және қылмысқа не түрткі болғаны анықталған соң ғана бұл оқиғаның кәсіпкерлік қызметке қатысы бар-жоғын бағалауға мүмкіндік туады.

Ал Ринат Ахметовтің өліміне қатысты полиция жариялаған жаңа мәліметтер әлеуметтік желіде тараған күдіктердің бәрі бірдей шындыққа сәйкес келе бермейтінін көрсетті.

Бір аптаның ішінде жанармай бизнесімен айналысқан екі кәсіпкердің қаза табуы қоғамды алаңдатқаны анық. Бірақ олардың бір салада жұмыс істегені екі өлімнің өзара байланысты екенін білдірмейді. Қазіргі деректерге сүйенсек, Абай облысындағы жағдай қайғылы оқиға ретінде түсіндірілсе, Ақтөбедегі қасақана кісі өлтірудің себебі әлі анықталған жоқ.

Ендігі мәселе – Ақтөбедегі қылмыстың толық ашылуы. Өйткені кәсіпкердің өз үйінде оққа ұшуының себебі анықталмайынша, қоғамдағы күдік те сейілмейді.

Барлық жаңалық