Жасанды интеллект енді жай технологиялық тренд емес. Ол әлемдік экономиканың құрылымын өзгертіп жатқан жаңа индустриялық толқынға айналды. Бұған дейін мұнай, интернет немесе мобильді технология қандай рөл атқарса, алдағы онжылдықта жасанды интеллект дәл сондай ықпал етеді деген болжам күшейіп келеді, деп жазады Ozgeris.info.
Goldman Sachs сарапшыларының есебіне сәйкес, жасанды интеллект жаһандық ішкі жалпы өнім көлемін алдағы жылдары 7 триллион долларға дейін ұлғайтуы мүмкін. Ал McKinsey зерттеуі ЖИ технологияларының жыл сайын әлемдік экономикаға 4,4 триллион доллар көлемінде қосымша құн әкелетінін көрсетеді. Осындай өзгеріс кезеңінде стартап экожүйесі де түбегейлі жаңарып жатыр.
Бұрын технологиялық компания құру үшін үлкен кеңсе, күрделі инфрақұрылым және қомақты инвестиция қажет болатын. Қазір жағдай өзгерді. Генеративті жасанды интеллект, ашық кодты модельдер мен бұлтты сервистер шағын командаларға да жаһандық нарыққа шығуға мүмкіндік беріп отыр. Соның нәтижесінде «бір адамдық миллиард долларлық компания» ұғымы пайда болды. OpenAI басшысы Sam Altman мұндай сценарийдің болашақта қалыпты құбылысқа айналуы мүмкін екенін айтқан.
Қазақстанда да осы бағытқа қызығушылық күшейіп келеді. Әсіресе Astana Hub секілді экожүйелер жасанды интеллект бағытындағы стартаптарға жаңа мүмкіндік ұсынып отыр. Соңғы жылдары «AI Preneurs» сияқты акселерациялық бағдарламалар көбейіп, технологиялық кәсіпкерлікке қызығатын жастардың қатары артты. Мағжан Мәдиев қазіргі ЖИ дәуірінде стартап идеядан емес, мәселені шеше алатын адамнан басталатынын айтады.
«Классикалық акселераторлар стартапты MVP, алғашқы тұтынушы немесе нарықтық өсім кезеңінде қабылдайды. Ал жасанды интеллект бағытындағы жаңа бағдарламаларда қатысушылар тіпті дайын идеясыз да келеді. Себебі қазіргі технологиялық ортада идея өте тез ескіреді. Бастысы – нақты проблеманы көре білу және оған жылдам бейімделетін шешім ұсына алу», дейді Мағжан Мәдиев.
Бұл ұстаным соңғы жылдары Кремний алқабында кең тараған «problem-first startup» концепциясымен үндеседі. Яғни қазіргі стартаптар технологиядан емес, адамның нақты мәселесінен басталуы керек. Бұрын көптеген жоба «бізде жаңа технология бар» деген қағидамен құрылса, қазір инвесторлар «бұл қандай проблеманы шешеді?» деген сұраққа көбірек мән береді. Финтех және блокчейн саласында тәжірибесі бар кәсіпкер Азат Бекмағамбетов те осы пікірмен келіседі.
«Жасанды интеллектінің өзі өнім емес, ол – құрал. Өнім дегеніміз – адамның нақты мәселесін шешетін нәтиже. Көптеген стартап “бізде ЖИ бар” деген тұжырыммен шектеліп қалады. Ал табысты жобалар алдымен шешілмей жүрген мәселені анықтап алады да, кейін неге дәл осы жерде жасанды интеллект тиімді екенін дәлелдейді», дейді Азат Бекмағамбетов.
Stanford University жанындағы Human-Centered AI Institute зерттеушілері де дәл осы тенденцияны атап өтеді. Олардың пікірінше, қазіргі ЖИ стартаптарының ең табысты бөлігі модель жасап жатқан компаниялар емес, жасанды интеллекті нақты салаларға бейімдеп отырған жобалар. Мысалы, медицина, заң, білім беру, логистика немесе агротехнология бағытындағы тар бейінді AI-сервистерге сұраныс күрт өсіп жатыр.
Соңғы екі жылда «vertical AI» концепциясы ерекше танымал болды. Бұл – әмбебап жүйе емес, белгілі бір саланың мәселесін шешуге арналған жасанды интеллект. Мысалы, дәрігерлерге арналған AI, құрылыс саласына арналған AI немесе қаржылық аудитке арналған AI. Сарапшылардың айтуынша, болашақтағы ең табысты стартаптардың көбі дәл осы бағытта қалыптасады.
Sequoia Capital венчурлық қорының сарапшылары ЖИ стартаптарының жаңа кезеңін «AI-native companies» деп атайды. Яғни жасанды интеллект компанияның бір функциясы емес, бүкіл бизнес моделінің өзегіне айналады. Мұндай компанияларда маркетингтен бастап аналитикаға дейінгі процестердің көбі автоматтандырылған. Мағжан Мәдиев стартаптардың жиі жіберетін басты қатесі – нарықты үстірт бағалау екенін айтады.
«Көп адам белгілі бір салада жүздеген мың пайдаланушы барын көріп, оны дайын нарық деп қабылдайды. Бірақ нарық дегеніміз – жай аудитория емес. Нарық дегеніміз – сұраныс пен төлем қабілеті. Сондықтан тәжірибелі менторлар стартап иелеріне үнемі бір сұрақ қояды: “Бұл өнімді бүгін кім және қандай мәселені шешу үшін сатып алуға дайын?” Осы сұраққа жауап бере алмаған жоба ұзаққа бармайды», дейді ол.
Қазіргі стартап мәдениетінде тағы бір маңызды өзгеріс бар. Бұрын кәсіпкерлер өнімді бірнеше жыл дайындап барып қана нарыққа шығатын. Қазір мұндай тәсіл ескіріп барады. Оның орнына «build fast, fail fast» қағидасы алдыңғы орынға шықты. Яғни, өнімді тез шығару, тез сынау және тез өзгерту маңызды. Азат Бекмағамбетов бұл үрдіс жасанды интеллект саласында ерекше байқалатынын айтады.
«Идеяны ұзақ уақыт бойы жетілдіріп отыру бұл салада тиімсіз. Нарыққа тез шығу, кері байланыс жинау және қажет болса бағытты өзгерту – дамудың басты шарты. Бұл жерде ең қауіпті нәрсе – сәтсіздік емес, өз-өзіңді алдау», дейді кәсіпкер.
MIT Sloan зерттеушілерінің пікірінше, қазіргі стартаптардың басты артықшылығы – адаптивтілік. Үлкен корпорациялар баяу қозғалса, шағын AI-командалар бірнеше апта ішінде жаңа өнім жасап шығара алады. Бұл технологиялық нарықтағы бәсекені түбегейлі өзгертіп жатыр.
Дегенмен ЖИ стартаптарының алдында үлкен тәуекелдер де бар. Соның бірі – сапалы дерек тапшылығы. Өйткені жасанды интеллект моделі қаншалықты мықты болса да, сапасыз дерекпен тиімді жұмыс істей алмайды. Сондықтан сарапшылар «data is the new oil» концепциясын жиі айтады. Яғни қазіргі экономикадағы ең құнды ресурс – дерек.
Сонымен бірге есептеу қуаты мәселесі де өзекті. NVIDIA секілді компаниялардың чиптері ЖИ индустриясының негізгі инфрақұрылымына айналды. Кей сарапшылар тіпті қазіргі AI-бумды «жаңа индустриялық революция» деп атайды. Қазақстандағы стартап экожүйесінің тағы бір маңызды мәселесі – кадр дайындау. Көп жағдайда жастар технологияны меңгергенімен, бизнес модель құруды немесе нарықты талдауды білмейді. Ал кейбірі керісінше, нарықты жақсы түсінеді, бірақ техникалық команда таба алмайды.
Сондықтан акселерациялық бағдарламалар қазір тек білім беру алаңы емес, пікірлес орта қалыптастыратын экожүйеге айналып отыр. Бағдарлама қатысушыларының бірі мұндай орта стартап жолындағы ең маңызды фактор екенін айтады.
«Стартап ашуға деген ниетім бұрыннан болған. Бірақ неден бастау керегін білмедім. Бағдарламаға келгеннен кейін жалғыз емес екенімді түсіндім. Мұнда дәл сен секілді ізденіп жүрген адамдар бар. Ең үлкен құндылықтың бірі – осы орта», дейді қатысушы.
Сарапшылардың пікірінше, Қазақстан үшін жасанды интеллект тек технологиялық мүмкіндік емес, экономиканы әртараптандырудың жаңа жолы болуы мүмкін. Өйткені шикізатқа тәуелді модель ұзақмерзімді тұрақтылық бермейді. Ал ЖИ бағытындағы стартаптар интеллектуалдық капитал қалыптастырады.
Дегенмен бұл сала жеңіл табыс әкелетін бағыт емес. Мұнда белгісіздік, тұрақсыздық және жоғары бәсеке бар. Бірақ дұрыс экожүйе, мықты команда және нақты мәселені шешуге бағытталған идея болған жағдайда, қазақстандық стартаптардың да жаһандық нарыққа шығуына мүмкіндік жеткілікті.
