Қазақстанда денсаулық сақтау саласын цифрландырудың жаңа кезеңі басталды. Жасанды интеллект технологияларын енгізуге арналған нормативтік құжат әзірленіп, медициналық қызметтердің сапасын арттыруға бағытталған нақты тетіктер айқындалды. Бұл бастама тек технологиялық жаңару емес, бүкіл жүйенің жұмыс логикасын қайта қарауға мүмкіндік беретін маңызды қадам ретінде бағаланып отыр, деп жазады Ozgeris.info.
Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, жаңа құжат Мемлекет басшысының Жолдауында берілген тапсырмалар аясында дайындалған. Негізгі мақсат – медициналық қызметтердің сапасы мен көлемін бақылаудың жаңа, заманауи жүйесін қалыптастыру. Бұл жерде жасанды интеллект тек көмекші құрал ретінде емес, басқарушылық шешімдерді жетілдіретін тетік ретінде қарастырылып отыр.
Құжаттың басты ерекшелігі – жасанды интеллектіні денсаулық сақтау жүйесіне бейберекет енгізу емес, нақты ережелер мен кезеңдер арқылы жүйелі түрде қолдану. Яғни, әрбір технология міндетті түрде ғылыми негізделіп, клиникалық және экономикалық тұрғыдан дәлелденуі тиіс. Жаңа тәртіп аясында жасанды интеллект жүйелерін енгізудің бірыңғай моделі ұсынылған. Модель медициналық бұйым ретінде қарастырылатын бағдарламалармен қатар, әкімшілік және басқарушылық процестерде қолданылатын құралдарды да қамтиды. Мысалы, науқастар ағынын басқару, дәрігерлердің жүктемесін бөлу немесе қызмет сапасын бақылау сияқты бағыттарда жасанды интеллект кеңінен қолданылмақ.
Ең маңызды жаңалықтардың бірі – жасанды интеллект технологияларын енгізудің кезең-кезеңімен жүзеге асырылатын алгоритмінің бекітілуі. Бұл алгоритм бірнеше негізгі кезеңнен тұрады: алдымен әзірлеуші өтінім береді, одан кейін технологиялық дайындық деңгейі бағаланады. Бұдан соң пилоттық сынақ жүргізіліп, оның нәтижелері сарапталады. Қажет болған жағдайда тіркеу рәсімдері өткізіліп, жүйе сенімді шешімдер тізбесіне енгізіледі. Тек осыдан кейін ғана оны кең көлемде қолдануға жол ашылады.
Мұндай тәсіл кездейсоқ таңдалмаған. Себебі медицина – қателікке жол беруге болмайтын сала. Сондықтан құжатта шешімдердің қауіпсіздігі мен тиімділігін дәлелдеуге ерекше мән берілген. Биоэтикалық сараптама, клиникалық валидация және денсаулық сақтау технологияларын кешенді бағалау сияқты халықаралық тәжірибеде қолданылатын тетіктер енгізіліп отыр. Пилоттық жобалар барысында алгоритмдердің дәлдігі, сезімталдығы, клиникалық шешімдерге ықпалы және медицина қызметкерлерінің жүктемесіне әсері жан-жақты талданады.
Жаңа құжатта «сенімді жасанды интеллект жүйелері» ұғымы енгізілген. Бұл – барлық талаптардан өткен, қауіпсіздігі дәлелденген технологиялар тізбесі. Мұндай жүйелер арнайы реестрге енгізіліп, олардың жұмысы тұрақты түрде мониторингтен өтеді. Бұл тәсіл енгізілген технологиялардың бақылаусыз қалуына жол бермейді. Ақпараттық қауіпсіздік мәселесі де назардан тыс қалмаған. Құжатта дербес деректерді қорғау талаптары күшейтіліп, медициналық ақпараттың сақталуы мен өңделуіне қатысты нақты нормалар белгіленген. Сонымен қатар әзірлеушілердің, медициналық ұйымдардың және пайдаланушылардың жауапкершілігі нақты айқындалған. Министрлік өкілдері бұл құжаттың басты мақсаты – шектеу қою емес, теңгерімді реттеуші орта қалыптастыру екенін атап өтеді.
«Жасанды интеллектіні енгізу бақылаусыз жүрмеуі тиіс. Әрбір технология қауіпсіздік талаптарына сай болуы керек. Бұл құжат сол талаптарды нақтылап, жүйелі негіз қалыптастырады», дейді ведомство өкілдері.
Осы ретте медицинадағы нақты жобалардың бірі – «Ascle» платформасы. Бұл жүйе дәрігер қабылдауындағы кезекті азайтуға, пациенттер ағынын тиімді басқаруға және уақытты оңтайландыруға бағытталған. Жасанды интеллект элементтері арқылы науқастарды сұрыптау, алдын ала талдау жүргізу және медициналық қызметтердің жүктемесін теңестіру мүмкіндігі қарастырылған. Мұндай шешімдер денсаулық сақтау жүйесіндегі ұзақ кезек мәселесін азайтып қана қоймай, дәрігерлердің жұмысын жеңілдетуге де ықпал етеді. Соның нәтижесінде мамандар науқаспен тікелей жұмысқа көбірек уақыт бөле алады.
Халықаралық тәжірибеге сүйенсек, жасанды интеллект медицинада ең алдымен диагностиканы жақсарту, қателіктерді азайту және ресурстарды тиімді пайдалану үшін енгізіліп жатыр. World Health Organization деректеріне сәйкес, цифрлық технологияларды дұрыс қолдану медициналық қызметтердің қолжетімділігін арттырып, шығындарды қысқартуға мүмкіндік береді. Ал Stanford University зерттеулері жасанды интеллекттің кейбір бағыттарда дәрігерлерден де жоғары дәлдік көрсете алатынын көрсеткен. Алайда сарапшылар мұндай технологияларды толықтай адамды алмастыратын құрал ретінде емес, шешім қабылдауға көмектесетін жүйе ретінде қарастыру керектігін айтады.
Қазақстан таңдаған модель де осы қағидаға негізделген. Яғни, жасанды интеллект дәрігердің орнын баспайды, бірақ оның жұмысын жеңілдетіп, сапасын арттырады.
