Елімізде тегін дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйесі заңмен бекітілген. Тіпті ол мемлекет кепілдік берген медициналық көмектің маңызды бөлігіне кіреді. Алайда іс жүзінде бұл мүмкіндік барлық азаматқа бірдей әрі үздіксіз қолжетімді ме деген сұрақ қоғамда жиі көтеріледі. Әсіресе әлеуметтік желілерде тараған ақпараттардан кейін бұл тақырыпқа қызығушылық артты, деп жазады Ozgeris.info Digital Business-ке сілтеме жасап.
Кейінгі күндері интернет кеңістігінде балаларға бірқатар аурулар бойынша дәрі-дәрмек тегін берілуге тиіс екені туралы мәлімет кең тарады. Бұл ақпарат Денсаулық сақтау министрлігінің бұйрығына негізделген. Онда 18 жасқа дейінгі балаларға жедел респираторлық вирустық инфекция (ЖРВИ), анемия, демікпе, аллергия секілді аурулар кезінде дәрігер тегін электронды рецепт жазуға міндетті екені көрсетілген. Мұндай рецепт арнайы цифрлық жүйе арқылы «Әлеуметтік әмиян» қосымшасына түсіп, дәріні емхана жанындағы әлеуметтік дәріханадан алуға болады.
Алайда практикада бұл жүйенің жұмыс істеуі біркелкі емес. Кейбір азаматтар қажетті дәріні еш қиындықсыз алғанын айтса, енді біреулер керісінше, дәрі тапшы екенін немесе рецепт жазудан бас тартылғанын жеткізеді. Мұндай айырмашылықтың себебі бірнеше факторға байланысты: қаржыландыру көлемі, өңірлік сұраныс, дәрілік қордың жеткізілуі және медициналық ұйымдардың ұйымдастыру деңгейі.
Қазақстандағы тегін дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйесі екі негізгі бағыт бойынша жүзеге асырылады. Біріншісі – стационарлық деңгей. Бұл ауруханада ем алып жатқан барлық науқасқа қатысты. Мұндай жағдайда пациент дәрі-дәрмекпен, медициналық бұйымдармен және операцияға қажетті құралдармен толық қамтамасыз етіледі. Яғни, ауруханада жатқан кезде қосымша қаражат жұмсаудың қажеті жоқ.
Екінші бағыт – амбулаториялық деңгей. Бұл емханалар арқылы көрсетілетін қызмет. Егер азамат белгілі бір диагноз бойынша динамикалық бақылауда тұрса және оның ауруы бекітілген тізімге енгізілсе, дәрігер тегін рецепт жазуға міндетті. Бұл ретте қандай дәрі-дәрмек берілетіні, кімдерге тиесілі екені және қандай диагноздар қамтылатыны арнайы нормативтік құжаттармен реттеледі.
Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйесінің негізгі операторы – «СК-Фармация» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі. Бұл ұйым мемлекет кепілдік берген тегін медициналық көмек көлемі (ГОБМП) және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (ОСМС) аясында дәрілерді орталықтандырылған түрде сатып алады, сақтайды және еліміздегі медициналық ұйымдарға жеткізеді. Алайда компания дәріні нақты кімге беру керектігін шешпейді, бұл медициналық көрсеткішке байланысты дәрігердің құзыретінде.
2026 жылға арналған дерекке сәйкес, сатып алынатын дәрілік заттар мен медициналық бұйымдардың тізімі 2 435 атауды қамтиды. Бұл көлем медициналық ұйымдардың алдын ала берген өтінімдері негізінде қалыптастырылады. Яғни әр емхана немесе аурухана өзіндегі науқастар санына қарай қанша дәрі қажет екенін есептеп, сұраныс береді.
Маңызды бір ерекшелік – дәрі-дәрмек халықаралық патенттелмеген атаумен сатып алынады. Бұл дегеніміз, нақты бренд емес, белсенді зат (мысалы, парацетамол) негізінде таңдалады. Сондықтан дәріханада берілетін дәрінің атауы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ оның әсері бірдей болады.
Тегін дәрі алу үшін азамат белгілі бір рәсімдерді орындауы тиіс. Алдымен тұрғылықты жері бойынша емханаға тіркелу қажет. Одан кейін дәрігердің қабылдауынан өтіп, қажетті тексерулер жүргізіледі. Диагноз расталған соң, науқас динамикалық бақылауға алынады. Егер оның ауруы бекітілген тізімге кірсе, дәрігер тегін рецепт жазады. Сол рецепт негізінде дәріні әлеуметтік дәріханадан алуға болады.
Кей жағдайда қажетті дәрі уақытша болмауы мүмкін. Мұндай жағдайда пациент дәрінің қашан жеткізілетінін нақтылауға құқылы. Ал егер дәрі беруден бас тартылса немесе жүйе дұрыс жұмыс істемесе, азамат бірнеше деңгейде шағымдана алады. Алдымен медициналық ұйымның өзіне жүгіну керек. Егер мәселе шешілмесе, өңірлік денсаулық сақтау басқармасына немесе тікелей «СК-Фармацияға» хабарласуға мүмкіндік бар. Байланыс орталықтары тәулік бойы жұмыс істейді.
Қазіргі уақытта жүйені жетілдіру мақсатында цифрлық шешімдер енгізіліп жатыр. Мысалы, жасанды интеллект негізіндегі чат-боттар арқылы пациенттердің өтініштері қабылданып, шағымдар жедел қарастырылуда. Бұл жүйенің ашықтығын арттырып, азаматтардың сұрақтарына жылдам жауап беруге бағытталған.
Жалпы алғанда, Қазақстанда тегін дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйесі толыққанды жұмыс істеп тұр. Дегенмен оның тиімділігі өңірлер бойынша әркелкі болуы – өзекті мәселе. Бұл жағдай денсаулық сақтау жүйесіндегі ұйымдастыру, қаржыландыру және логистика мәселелерінің әлі де бар екенін көрсетеді.
Сондықтан азаматтар өз құқықтарын нақты білуі, медициналық қызметті талап ете алуы және қажет болған жағдайда ресми органдарға жүгінуі маңызды. Ал жүйенің тиімділігін арттыру үшін жеткізілім тұрақтылығы мен жауапты мекемелер арасындағы үйлесімді жұмысты күшейту негізгі міндет болып қала береді.
