Демократиялық Конго Республикасында Эбола вирусының ірі өршуі жалғасып жатыр. Бұл жолғы жағдайдың ерекшелігі — індетті Bundibugyo ebolavirus түрі таратып отыр. Оған қарсы кеңінен қолданылатын мақұлданған вакцина әзірге жоқ. Сондықтан Африкадағы жағдай Қазақстан үшін қаншалықты қауіпті? Вирус елге жетсе, індет тарауы мүмкін бе? Қазақстан қандай дайындық жүргізуі керек?
Қазақстан үшін негізгі қауіп — вирустың тарап кету мүмкіндігі
Мамандардың пікірінше, қазіргі жағдайда Қазақстан үшін Эболаның жаппай таралу қаупі төмен. Себебі вирус тұмау немесе COVID-19 сияқты ауа арқылы оңай таралмайды. Эбола негізінен науқастың қаны, сілекейі, құсығы, нәжісі және басқа да биологиялық сұйықтықтарымен тікелей байланыс кезінде жұғады. Адам ауру белгілері пайда болғаннан кейін жұқпалы бола түседі. Сондықтан вирус жұқтырған адамның Қазақстанға келуі автоматты түрде елде эпидемия басталады дегенді білдірмейді. Алайда қауіп мүлдем жоқ деп айтуға болмайды. Халықаралық әуе қатынасы мен адамдардың тұрақты қозғалысы кез келген инфекцияның бір елден екіншісіне әкелінуіне мүмкіндік береді. Оның үстіне қазіргі Эбола ошағы орналасқан Конгоның өзінде халықтың ішкі және шекарааралық қозғалысы жоғары. Яғни Қазақстан үшін ең ықтимал сценарий — жаппай эпидемия емес, аурудың жекелеген жағдайда елге әкелінуі.
Неліктен Қазақстандағы жағдай бақылауда болуы мүмкін?
Бірнеше фактор Қазақстанның пайдасына жұмыс істейді. Біріншіден, Қазақстан мен Конго арасында ортақ шекара жоқ. Екіншіден, екі ел арасында тікелей тұрақты көлік байланысының болмауы вирустың тікелей келу ықтималдығын азайтады. Үшіншіден, Эбола ауа арқылы таралмайды. Сондықтан жұқтырған адаммен бір ұшақта отырған барлық жолаушы автоматты түрде вирус жұқтырмайды. Төртіншіден, Қазақстанда санитариялық-карантиндік бақылау жүйесі бар. Африкадағы эпидемиологиялық жағдайға байланысты елге келушілерді бақылау, күдікті жағдайларды анықтау және қажет болған жағдайда оқшаулау — індеттің таралуына жол бермеудің негізгі құралдары.
Бірақ ең үлкен қауіп — ауруды кеш анықтау
Эболаның алғашқы белгілері басқа инфекциялық ауруларға ұқсас болуы мүмкін. Дене қызуы көтеріледі, әлсіздік, бас және бұлшықет ауыруы байқалады. Кейін құсу, іш өту, сусыздану және ауыр жағдайларда қан кету пайда болуы мүмкін. Сондықтан дәрігер үшін адамның тек симптомдарын емес, эпидемиологиялық тарихын білу өте маңызды. Мысалы, адам соңғы бірнеше аптада Конгода немесе Эбола таралған басқа аймақта болған болса және елге оралғаннан кейін дене қызуы көтерілсе, мұндай жағдайға ерекше назар аудару қажет. Осыған қатысты дәрігер Әділет Әндіжан былай дейді:
Менің ойымша, қазіргі таңда Эболаның Қазақстанда жаппай таралу қаупі төмен. Бірақ бұл қауіп мүлдем жоқ деген сөз емес. Ең басты тәуекел — вирустың шетелден әкелінуі. Сондықтан халықты дүрліктірудің қажеті жоқ, керісінше, санитариялық бақылауды күшейтіп, медицина мамандарының дайындығын қамтамасыз ету маңызды. Конгодағы жағдай Қазақстанға бір нәрсені көрсетеді: кез келген жаңа инфекцияға алдын ала дайын болу — ең дұрыс қорғаныс.
Эболаның тағы бір ерекшелігі — медицина қызметкерлері жоғары тәуекелде
Эбола кезінде инфекциямен күресетін дәрігерлер мен медицина қызметкерлерінің өздері де қауіп тобына кіреді. Себебі олар науқастармен тікелей байланыста болады. Ал Конгодағы жағдайды қиындатып отырған факторлардың бірі — халықтың медициналық жүйеге сенімінің төмен болуы. Кейбір адамдар ауруханаға бармай, халық емшілеріне жүгінеді. Мұндай жағдайда ауру кеш анықталып, вируспен байланыста болған адамдар саны көбейеді. Қайтыс болған адамның денесі де инфекция тұрғысынан өте қауіпті болуы мүмкін. Сондықтан жерлеу рәсімдері кезінде қауіпсіздік талаптарын сақтау аса маңызды.
Қазақстанға қандай сабақ?
Конгодағы жағдай Қазақстанға Эболаның өзінен гөрі эпидемиологиялық дайындықтың маңызын көрсетеді. Қазақстан үшін бірнеше бағыт маңызды:
* шекарадағы санитариялық бақылауды күшейту;
* қауіпті аймақтардан келген адамдардың эпидемиологиялық анамнезін нақтылау;
* медицина қызметкерлерін Эбола белгілерін тануға үйрету;
* зертханалық диагностика мүмкіндігін қамтамасыз ету;
* күдікті науқасты жылдам оқшаулау алгоритмін нақты білу;
* медицина қызметкерлерін жеке қорғаныс құралдарымен қамтамасыз ету;
* халыққа жалған ақпараттың таралуына жол бермей, түсіндіру жұмыстарын жүргізу. Эпидемиолог Берік Айдынғалидың пікірі осындай:
Қазіргі кезеңде Эболаның Қазақстанда кең көлемде таралу қаупі төмен. Дегенмен вирустың елге әкеліну ықтималдығын толық жоққа шығаруға болмайды. Сондықтан негізгі мәселе — халықты қорқыту емес, импортталған жағдайды ерте анықтау және оқшаулау жүйесінің дайындығы. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы да ДР Конго үшін тәуекелді өте жоғары, ал жаһандық деңгейде төмен деп бағалап отыр. Қазақстан үшін маңыздысы — шекаралық санитариялық бақылау, зертханалық диагностика және медицина қызметкерлерінің дайындық деңгейі. Яғни қазір Қазақстанда Эболаға байланысты төтенше жағдай күтуге негіз жоқ, бірақ эпидемиологиялық дайындықты әлсіретуге де болмайды. Қазақстанның өз санитариялық жүйесінде күдікті жағдайды оқшаулау және байланыста болған адамдарды 21 күн бақылау тәртібі қарастырылған.
Қазақстан үшін Эбола қаншалықты қауіпті?
Қазіргі бағалау бойынша, Қазақстан үшін жаппай таралу қаупі төмен. Бірақ вирустың елге әкеліну қаупін нөлге теңестіруге болмайды. Бұл жерде ең маңыздысы — қорқыныш емес, дайындық. Эболаның Қазақстанда кеңінен таралуы үшін бірден бірнеше жағдай қатар келуі керек: инфекция жұқтырған адамның елге келуі, аурудың уақытында анықталмауы және оның ауру кезінде басқа адамдармен қауіпті байланысқа түсуі. Егер осы тізбектің алғашқы кезеңінде инфекция анықталып, науқас оқшауланса, оның әрі қарай таралуын тоқтатуға мүмкіндік жоғары. Сондықтан Конгодағы Эбола Қазақстан үшін дәл қазір «эпидемия қаупі» емес, денсаулық сақтау жүйесінің дайындығын сынайтын халықаралық эпидемиологиялық жағдай ретінде қарастырылуы керек. Ең бастысы — «Африкада болып жатыр, бізге қатысы жоқ» деп немқұрайлы қарамау және «Эбола Қазақстанға келеді» деп халықты үрейлендірмеу. Екі ойдан да аулақ болған абзал.
