Алматыдағы Орталық стадионда «Кайрат» пен «Андерлехт» арасындағы Еуропа лигасының плей-офф кезеңіндегі алғашқы матч көп нәрсені көрсетті. Қазақстан чемпионы өз алаңында бельгиялық клубтан 0:3 есебімен жеңілді. Бір қарағанда, бұл жай ғана еурокубоктағы кезекті сәтсіз нәтиже сияқты. Бірақ матчтың айналасындағы пікірлерге, бельгиялық басылымдардың бағасына және алаңдағы ойынға тереңірек үңілсек, мәселе бір есептен әлдеқайда ауқымды екені байқалады. Бұл жеңілісті тек газонға, Канье Уэсттің концертіне, Анарбековтің қателігіне немесе Широбоковтың қызыл қағазына жаба салу оңай. Бірақ мұндай түсіндіру «Кайраттың» осы матчта неге соншалықты әлсіз көрінгенінің негізгі себебін жасырып қалуы мүмкін. Өйткені ең маңызды сұрақ басқа: «Кайрат» неге «Андерлехтке» қарсы өз футболын көрсете алмады?
0:3 — жай ғана есеп емес
Матчтың өзі өте нашар сценариймен басталды. Екінші минутта Темірлан Анарбеков бұрыштамадан кейін допқа сәтсіз шықты, ал Яакко Оксаненнің аяғына тиген доп өз қақпасына бағытталды. 24-минутта Лукаш Амброс алыстан соққы жасап, есепті 0:2-ге жеткізді. 38-минутта Александр Широбоков қызыл қағаз алды. Ал бірінші таймның соңында Даниил Сикан үшінші голды соқты. Яғни 45 минуттың ішінде «Кайрат» үш гол жіберіп қана қойған жоқ. Команда психологиялық, тактикалық және сандық тұрғыдан да үлкен қиындыққа тап болды. Екінші таймда «Андерлехт» енді бар күшін салмады. Бельгиялықтар допты ұзақ ұстап, матчты бақылауда ұстады. Сондықтан 0:3 есебі ақырында өзгермей қалды. Бірақ осы жерде бір қызық деталь бар. «Андерлехт» 0:3-тен кейін де өз ойынына толық қанағаттанбады. Бельгиялық жанкүйерлердің бір бөлігі команда екінші таймда есепті одан әрі ұлғайтуы керек еді деп есептеген. Кейбір пікірлерде 0:5 немесе 0:6 болуы мүмкін деген бағалар айтылды. Бұл – қазақстандық футбол үшін жағымды сигнал емес.
Бельгиялықтар «Кайратты» тым әлсіз деп қабылдады
Матчтан кейін Бельгиядағы реакция өте қатты болды. Бірқатар басылымдар «Кайраттың» ойынын сынға алып, қарсыластың деңгейін төмен бағалаған пікірлерді жариялады. Әсіресе жанкүйерлер арасындағы пікірлер өте қатал болды. Кейбірі Қазақстан чемпионын «әлсіз», «әуесқой деңгейіндегі команда» деп сипаттады. Әрине, мұндай фанаттық пікірлерді абсолютті шындық ретінде қабылдауға болмайды. Футбол жанкүйері эмоциямен сөйлейді. Бірақ мәселе олардың қандай сөз қолданғанында емес. Мәселе – олардың мұндай қорытындыға келуіне алаңдағы ойынның өзі себеп болғанында. Бельгиялық БАҚ-тың кәсіби талдауларында да «Андерлехттің» ойын сапасы жоғары болғаны, «Кайраттың» қарсыластың прессингіне жауап бере алмағаны және алматылықтардың доппен жұмысында қиындықтар болғаны айтылды. Демек, мұны тек бельгиялықтардың менсінбеуі деп қабылдау дұрыс емес. Бұл – еуропалық футбол мен Қазақстан чемпионаты арасындағы қазіргі айырмашылықтың көрінісі.
Газон мәселесі: шындық бар, бірақ ол ақтау емес
Матч алдында-ақ Орталық стадионның газоны үлкен мәселеге айналды. Бельгиялық Standaard басылымы алаңның жағдайына арнайы назар аударып, оның нашар күйін Канье Уэсттің Алматыдағы концертінен кейінгі жағдаймен байланыстырды. Концерт 14 тамызда өтті. Ал «Кайрат» – «Андерлехт» матчы 20 тамызда ұйымдастырылды. Уақыт аралығы өте қысқа. Мыңдаған адам қатысатын алып концерттен кейін футбол алаңының зардап шегуі таңғаларлық емес. Сондықтан газонның мәселесін жоққа шығаруға болмайды. Бірақ тағы бір сұрақ туындайды: Егер клуб халықаралық матч өткізетінін алдын ала білсе, неге алаң сол матчқа толық дайын болмады? Бұл жерде мәселе тек «Канье Уэст концерт өткізді» дегенде емес. Мәселе – спорттық нысанды басқару жүйесінде. Егер стадион бір аптада концертке, бірнеше күннен кейін Еуропа лигасының плей-офф матчы өткізуге пайдаланылса, екі шараның арасында алаңды қалпына келтіру жоспары болуы керек. Бұл – футболдың емес, инфрақұрылым менеджментінің мәселесі.
Бірақ «Андерлехт» газонды сылтау етпеді
Осы жерде Марко Кананың сөзі ерекше маңызды. «Андерлехт» жартылай қорғаушысы Алматыдағы газонды қалыпты деп бағалап, командаға өз футболын көрсетуге мүмкіндік болғанын айтты. Ол ұзақ сегіз сағаттық ұшудың қиын болғанын мойындағанымен, клуб ойыншыларға толық дайындалуға жағдай жасағанын атап өтті. Бұл сөздерді елемеуге болмайды. Өйткені «Кайрат» та, «Андерлехт» те бір алаңда ойнады. Екі команда да сол газонмен жүгірді. Қос команда да сол ауа райында ойнады. Екі команда да сол стадионда доп тепті. Ал бір команда 0:3 жеңді. Сондықтан газон «Кайраттың» ойынына әсер етуі мүмкін, бірақ жеңілістің негізгі себебі емес.
Канье Уэст кінәлі ме?
Бұл тақырып әлеуметтік желіде әзілге айналуы мүмкін. «Канье Уэст келді, концерт өткізді, газонды бүлдірді, содан кейін «Кайрат» ұтылды» деген қарапайым логика бар. Бірақ кәсіби футболда бәрі соншалықты қарапайым емес. Иә, концерт газонның жағдайына әсер етуі мүмкін. Иә, бельгиялық БАҚ осы мәселеге назар аударды. Бірақ «Кайраттың» 0:3 есебімен жеңілуін концертпен түсіндіру — футболдық тұрғыдан дұрыс емес. Өйткені «Андерлехт» дәл сол алаңда ойнап, алғашқы 24 минутта екі гол соқты. Ал бірінші тайм аяқталмай жатып есепті 3:0-ге жеткізді. Демек, газон екі командаға да бірдей болды, ал футболдағы айырмашылық басқа жерден көрінді.
Анарбеков: бір қателік бүкіл матчты түсіндірмейді
Темірлан Анарбеков үшін бұл матч жеке тұрғыда өте ауыр болуы мүмкін. Өйткені бельгиялықтар оны жақсы білді. 2025 жылдың қарашасында Қазақстан құрамасы Бельгиямен әлем чемпионатының іріктеу матчында 1:1 ойнағанда, Анарбеков қақпадағы маңызды тұлғалардың бірі болды. Осы себепті бельгиялық БАҚ «Кайраттың» жас қақпашысына ерекше назар аударған. Ал Алматыдағы матчта алғашқы гол эпизодында Анарбековтің әрекеті сәтсіз болды. Nieuwsblad тіпті Қазақстан құрамасының Бельгияға қарсы сенсациялық нәтижесін кездейсоқтық ретінде бағалаған материал шығарды. Бірақ мұнда да эмоцияға берілмеу керек. Анарбеков бір голда қателесті. Бірақ «Кайрат» бір қателіктен 0:3 есебімен жеңілген жоқ. Команда бірінші голдан кейін жауап бере алмады. Екінші голдан кейін ойын құрылымы бұзылды. Қызыл қағаздан кейін жағдай күрделене түсті. Ал үшінші голдан кейін матчтың тағдыры іс жүзінде шешілді. Демек, қақпашыны ғана кінәлау — командалық мәселені жеке ойыншыға аудару.
Қызыл қағаз бәрін өзгертті
38-минутта Широбоковтың алаңнан қуылуы «Кайраттың» жағдайын одан сайын қиындатты. Бірақ бұл да толық ақтау бола алмайды. Себебі қызыл қағазға дейін есеп 0:2 болатын. Демек «Кайрат» он бір адаммен ойнап жүріп-ақ екі гол жіберіп қойған. Еуропалық деңгейдегі командаға қарсы алғашқы 40 минутта екі гол жіберіп алып, кейін он адам болып қалу — өте ауыр сценарий.
Бұл жерде тәртіп мәселесі де назар аудартады. Еурокубокта ойынның ұсақ детальдары шешуші рөл атқарады. Бір қате пас, бір дұрыс емес позиция, бір артық эмоция — барлығы матчтың тағдырын өзгертуі мүмкін. «Андерлехт» дәл осыны көрсетті.
«Андерлехт» қандай команда екенін көрсетті? Ең басты айырмашылық – бельгиялықтардың ойын мәдениетінде. «Андерлехт» Алматыға қорғанып, есепті сақтап қалу үшін келген жоқ. Олар алғашқы минуттан прессинг жасады. «Кайраттың» қорғанысындағы бос аймақтарды іздеді. Қарсылас қателескен кезде бірден жазалады. Бұл – Еуропадағы кәсіби клубтардың негізгі артықшылықтарының бірі. «Кайрат» болса, қарсыластың қысымынан шығуда қиналды.
Бельгиялық БАҚ та осыған назар аударды: алматылықтар доппен жұмыс істеуде қиындық көріп, «Андерлехттің» прессингіне қарсы жауап таба алмады. Бұл жерде Қазақстан чемпионатының ішкі деңгейі мен еурокубоктағы футбол арасындағы айырмашылық байқалады. Қазақстанда «Кайрат» көп жағдайда ойынның бастамасын өз қолына алады. Ал Еуропада қарсылас дәл сондай қысым жасап, «Кайраттың» өзіне ыңғайлы футбол ойнауына мүмкіндік бермеді. Міне, айырмашылық осында.
Жеңілістің өзі соншалықты қорқынышты емес
Еурокубокта кез келген командадан ұтылуға болады. Бірақ өз алаңыңда үш гол жіберіп, ойын барысында қарсыласқа нақты қарсылық көрсете алмау — әлдеқайда маңызды мәселе. Әсіресе Қазақстан чемпионы үшін. «Кайрат» бұған дейін Чемпиондар лигасының іріктеуінде ойнады. Биыл да Еуропаның негізгі турнирлерінің біріне шығу мүмкіндігі бар. Сондықтан командадан жай ғана «қатысу» емес, бәсекеге қабілеттілік күтіледі. Ал «Андерлехтке» қарсы алғашқы матчта бұл деңгей байқалмады.
Футбол сарапшысы Тұрар Ғабдрашитұлы «Қайраттың» «Андерлехтке» қарсы ойынына қатысты пікір білдірді.
«Шынымды айтсам, «Қайраттан» мұндай ойын күтпедім. Негізі, «Левскиді» ұту керек еді. Бірақ «Андерлехттің» ол командадан мысы басым екені көрініп тұр. «Қайрат» кеше өз мүмкіндігін толық пайдалана алмады. Әсіресе қызыл қағаз алған ойыншының әрекеті команданың жағдайын қиындатып жіберді. Еуропалық деңгейдегі ойында мұндай қателіктің салдары ауыр болады. Бір ойыншының тәртіпсіздігі бүкіл команданың еңбегіне әсер етеді. Алаңның жағдайын да айтпай кетуге болмайды. Газонның түрі мынау. Әрине, бұл сылтау болмауы керек, бірақ алаң сапасы да ойынға белгілі бір деңгейде әсер етеді. «Қайрат» қазақ футболының болашағы деп айтып жүрміз. Сонда олардың аяғын шалған кім бар? Неге команда өз деңгейінде ойнай алмай қалды? Анарбековке қатысты да алаңдаймын. Жас қақпашы жақсы деңгейге көтеріліп келе жатыр, бірақ «жұлдыз ауруына» шалдықты ма деп қорқамын. Мұндай кезде футболшының өзін жоғалтпай, сабырмен әрі қарай жұмыс істеуі өте маңызды.
Тағы бір түсінбегенім — биыл команда құрамын күшейтудің орнына, тым әлсіретіп жібергендей көрінеді. Еурокубокта ойнайтын командаға керісінше сапалы футболшылар қосылып, құрам тереңдей түсуі керек еді. Дегенмен бәрі бітті деп айтуға болмайды. Қарымта ойын бар. «Қайратқа» әлі де сенеміз. Ең бастысы, команда осы жеңілістен дұрыс қорытынды шығарып, келесі ойында мінез көрсетуі керек», — деді футбол сарапшысы Тұрар Ғабдрашитұлы.
Бельгиялықтардың өзі де мінсіз ойын көрсеткен жоқ
Қызығы, «Андерлехт» жеңгенімен, Бельгиядағы барлық пікір тек мақтау болған жоқ. Кей жанкүйерлер команданың екінші таймдағы ойынын сынға алды. Олардың пікірінше, «Андерлехт» көп жағдайда шабуылды аяғына дейін жеткізбеді, ал «Кайрат» он адаммен қалғаннан кейін есепті одан әрі ұлғайтуға мүмкіндік болды. Кейбір бельгиялық жанкүйерлер тіпті 0:5 немесе 0:6 есебін күткенін жазған. Бұл жерде тағы бір маңызды нәрсе бар. «Андерлехт» 3:0 есебін тамаша нәтиже деп қабылдағанымен, өз ойын әлі де жетілдіру керек екенін түсінеді. Ал біз үшін бұл сабақ болуы керек. Егер қарсылас сені 3:0 жеңіп тұрып, өзінің екінші таймдағы ойынына да риза болмаса, онда деңгей айырмашылығы туралы ойлануға негіз бар.
Бірақ «Кайратты» «қоқыс» командасы» деу дұрыс па?
Жоқ. Мұндай сөздер футболдық талдау емес. «Кайрат» — Қазақстанның қазіргі чемпионы. Клуб соңғы жылдары еурокубокта тұрақты түрде ойнап келеді. Өткен маусымда Чемпиондар лигасының негізгі кезеңіне дейін жетті. Сондықтан бір матчқа қарап клубты «әуесқой команда» деп атау объективті емес. Бірақ бельгиялық жанкүйерлердің дөрекі пікірінің астарында бір нәрсе бар. Олар «Кайратты» өздеріне бәсекелес команда ретінде қабылдаған жоқ. Міне, бұл – біз үшін ойланатын мәселе. Еуропада Қазақстан чемпионының аты белгілі болуы мүмкін. Бірақ аты мен нақты спорттық деңгейі екі бөлек нәрсе.
«Кайрат» не істей алады?
Енді басты мәселе — 27 тамыздағы Брюссельдегі жауапты матч. 0:3-тен кейін камбэк жасау өте қиын. Бірақ футболда мүмкін емес нәрсе аз. Дегенмен «Кайраттың» алдында бірінші кезекте есепті емес, өз абыройын қалпына келтіру міндеті тұр. Егер команда Брюссельде жақсы ойын көрсетсе, гол соқса, қарсыласты қысымға алса, онда Алматыдағы матчтағы сәтсіздік біртіндеп ұмытылуы мүмкін. Ал егер «Андерлехт» өз алаңында тағы да еркін ойнап, «Кайрат» қайтадан қорғануға мәжбүр болса, онда бірінші матч кездейсоқ нәтиже емес екені анық көрінеді. Жауапты кездесу 27 тамызда Брюссельде өтеді.
Бұл жеңілістен Қазақстан футболы қандай қорытынды шығаруы керек? Біріншіден, инфрақұрылым мәселесін шешу керек. Халықаралық матч өтетін стадионда концерт өткізуге болмайды деген сөз емес. Бірақ үлкен шарадан кейін алаңды қысқа мерзімде қалпына келтіретін жүйе болуы тиіс. Екіншіден, клубтық футболдың халықаралық деңгейін көтеру қажет. Қазақстан чемпионатында жеңіске жету бір бөлек, Еуропада бәсекеге түсу мүлде басқа. Үшіншіден, жастарға жоғары деңгейдегі ойын тәжірибесін көбірек беру керек.
Анарбеков сияқты жас футболшылардың бір қателігінен кейін бүкіл карьерасына үкім шығару дұрыс емес. Бірақ Еуропа деңгейіндегі қысымға бейімделу үшін мұндай матчтар көп болуы керек. Төртіншіден, тактикалық дайындық мәселесі бар. «Кайрат» өз чемпионатында допты бақылауға үйренген болуы мүмкін. Бірақ Еуропада қарсыластың прессингі әлдеқайда жылдам. Сондықтан допты бірінші қабылдау, қысымнан шығу, позициялық шабуыл, қорғаныстан шабуылға ауысу сияқты элементтерді жаңа деңгейге көтеру қажет.
Ең үлкен сабақ — сылтау іздемеу
Бұл матчтан кейін «газон жаман болды», «Канье Уэст концерт өткізді», «Анарбеков қателесті», «қызыл қағаз болды», «бельгиялықтар ұзақ ұшып келді» деген көптеген себеп айтуға болады. Олардың әрқайсысында белгілі бір шындық бар. Бірақ олардың ешқайсысы жеке өзі 0:3 нәтижесін түсіндірмейді. «Андерлехт» Алматыға келіп, қиын жағдайларға бейімделді де, өз футболын көрсетті. Марко Кана да дәл осыны айтты: газон командаға өз ойынын көрсетуге кедергі болмаған. Сондықтан бұл матчтың ең маңызды қорытындысы — газонның сапасы емес. Ең маңызды қорытынды — Қазақстанның үздік клубтарының өзі Еуропаның орта деңгейдегі мықты командаларымен кездескенде әлі де үлкен айырмашылыққа тап болады. Ал бұл айырмашылықты бір матчта емес, жылдар бойы жұмыс істеу арқылы ғана қысқартуға болады. «Кайрат» үшін 0:3 — еурокубок жолының соңы емес. Осы жерден сүрінсе, Конференция лигасына автоматты түрде жолдама алады. «Левскиден» айласын асыра алмаған командадан «Андерлехтке» қарсы нәтижелі ойын күту де қиын. Жауапты ойында камбек күтеміз.
