Қазақстан 2,5 миллиард долларға еурооблигациялар шығарды. Негізінде үкімет өткен кезеңдердің қарыздарын жабу үшін халықаралық нарықтардан қайта қарыз алды.
Биліктің орта мерзімді бюджет мәселелерін шешу үшін халықаралық несиеге жүгінуге тура келетіні алдын ала белгілі болды. Әрине, бізде шикізаттың лайықты қоры бар, бірақ әлі де араб монархиялары сияқты бай емеспіз.
Қазіргі таңдағы мұнай бағасының барреліне 65 доллар болып тұрғаны, жинақталған халықаралық инфляцияны ескерсек, 2000-шы жылдардың басындағы 30 доллар да емес. Бұл аралықта бюджеттің экономикадағы рөлі артты: оған әлеуметтік жағдай мен қауіпсіздік қана емес, даму да келіп тіреледі.
Ал бірнеше триллион теңгенің бюджетінде саңылау бар. Оны бір нәрсемен жабу керек. Бұл жағдайға сай келетін бірнеше құрал бар, бірақ олардың ешқайсысын толығымен басу мүмкін емес, себебі, арасына саңылау түсе бастайды. Илон Маск АҚШ-тың 30 триллион долларлық федералды бюджетін 150 миллиард долларға қысқартқанда ұқсас жағдайға тап болды.
Акцияларда Қазақстан Министрлер Кабинетінің жасағаны дәл сондай жағдай. Ұлттық қордың қаржысын экономиканы дамытуға тиімді пайдалану жолдарын ұсынатын сарапшылар мезгіл-мезгіл пайда болады. Кейбірі табысқа да жетеді.
Бұл ретте Ұлттық банк те, сыртқы және ішкі сарапшылар да Ұлттық қорды жұмсау мүмкін емес, ол ұлттық экономика үшін іргелі тұрақтандырушы рөл атқарады деп есептейді.
Жаңа Салық кодексі салықтарды көбейтеді. ҚҚС 20%-ға емес, бірқатар ерекшеліктерді қоспағанда 16%-ға дейін өседі. Ал ол тек 2026 жылы ғана күшіне енеді.
Қазіргі уақыт дағдарысында үкімет өткен жылдардағы міндеттемелерді өтеу үшін қаражатты аса маңызды жерлерден шығармау жолын таңдады, бірақ оларды дамуға салынған инвестициялар жоғары сапалы экономикалық өсуді қамтамасыз етеді, бұл салық жинауды ұлғайтуға және қарыздарды уақтылы төлеуге мүмкіндік береді деген желеумен жаңа несиемен жауып тастады.
Бұл белгілі бір дәрежеде елеулі ставка. Осы нақты несиеге емес, жалпы экономиканың дамуына. Экономиканы жоғары қосылған құны бар, күрделі индустриялық бағытқа көшіруге қол жеткізу керек.
Осы жолмен сәтті келе жатқан – сол Әмірліктер. Әйтпесе, тең дәрежелі басымдықтар арасында созылып, несиелерді қайта қаржыландыра беретін боламыз.
Пікір иесі — саясаттанушы Ғазиз Әбішев
