Жасанды интеллект бүгінде технологиялық жаңалық қана емес, мемлекеттердің экономикалық, әскери және саяси ықпалын айқындайтын басты факторға айналды. Сарапшылардың бағалауынша, алдағы он жылдықта ЖИ электр энергиясы немесе интернет сияқты өмірдің барлық саласына еніп, өндіріс, медицина, білім, көлік, қаржы және мемлекеттік басқаруды түбегейлі өзгертеді. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев та бұл мәселеге ерекше назар аударып келеді. Ол жақында сөйлеген сөзінде “Жасанды интеллектіні дамыту әлемдік принциптерге сай болуы керек. Бұлсала әскери бәсекеге емес, адамзаттың игілігіне қызмет етуі тиіс” деп мәлімдеді. Бұл Қазақстанның ЖИ-ді қауіпсіз әрі жауапты дамыту ұстанымын көрсетеді, деп жазады Ozgeris.info тілшісі.
Әлемде не болып жатыр?
2026 жылы ЖИ саласындағы бәсеке бұрынғыдан да күшейді. Елінде АҚШ OpenAI, Google, Anthropic, Meta сияқты компаниялар арқылы ең қуатты тілдік модельдерді дамытып жатыр. Да Қытай DeepSeek, Alibaba, Baidu және басқа да ұлттық модельдерін жетілдіруде. Еуропалық одақ ЖИ қауіпсіздігін реттейтін заңнаманы күшейтіп, адам құқығын қорғауға басымдық беруде. Таяу Шығыс мемлекеттері миллиардтаған долларлық дата-орталықтар мен суперкомпьютерлер салуға кірісті. Бүгінде мемлекеттердің бәсекесі тек мұнай немесе қару емес, есептеу қуаты, деректер және алгоритмдер үшін жүріп жатыр.
Болашақта бізді не күтіп тұр?
Сарапшылардың пікірінше, алдағы бірнеше жылда жеке дәрігер, заңгер және қаржылық кеңесші қызметін атқаратын ЖИ көмекшілері пайда болады. Сонымен қатар мектептерде әр оқушыға жеке оқу бағдарламасын құратын интеллект қолданылады және көптеген кеңсе жұмыстары автоматтандырылады. Сондай-ақ роботтар құрылыс, логистика және өндірісте кеңінен пайдаланылып, ғылыми жаңалықтардың ашылу қарқыны бірнеше есе жылдамдайды. Сонымен бірге еңбек нарығы да өзгереді. Кейбір мамандықтарға сұраныс азайса, ЖИ инженерлері, деректер талдаушылары, кибер қауіпсіздік мамандары және AI-мен жұмыс істейтін жаңа кәсіптер көбейеді.
Жасанды интеллект қоғамға көптегенмүмкіндік береді
Жасанды интеллект ауруларды ерте анықтайды, дәрі жасауды жылдамдатады, мемлекеттік қызметтердің сапасын арттырады, өндірістегі шығынды азайтады, білімді жекелендіреді, табиғи апаттарды болжауға көмектеседі, мүмкіндігі шектеулі адамдардың өмір сапасын жақсартады.McKinsey және басқа халықаралық зерттеулер ЖИ әлемдік экономикаға алдағы жылдары триллиондаған долларлық қосымша құн әкелуі мүмкін екенін болжайды.
Жасанды интеллект әлемде бейбітшілік орната ала ма?
Бұл сұраққа нақты “иә” немесе “жоқ” деп жауап беру қиын. Бір жағынан, ЖИ соғыстың алдын алуға көмектесе алады. Мысалы, үлкен көлемдегі деректерді талдау арқылы қақтығыс қаупін ерте анықтап, гуманитарлық көмекті тиімді жоспарлап, климаттық немесе азық-түлік дағдарыстарының алдын алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар халықаралық ұйымдар келіссөздерге қажетті ақпаратты жедел саралап, шешім қабылдауды жақсарта алады.
Екінші жағынан, дәл осы технология автономды дрондар, әскери барлау, кибершабуылдар және ақпараттық соғыс үшін де пайдаланылып жатыр. Сондықтан көптеген халықаралық ұйымдар ЖИ-ді әскери мақсатта пайдалануды шектеуге шақыруда. Демек, ЖИ өздігінен бейбітшілік орнатпайды. Ол – құрал ғана. Оның адамзатқа пайда әкелуі немесе қауіп төндіруі оны қалай пайдаланатынымызға байланысты.
Қазақстан үшін маңызы
Қазақстан үшін ЖИ-ді дамыту экономиканы әртараптандырудың маңызды бағытына айналып келеді. Мемлекет цифрлық инфрақұрылымды дамытуға, мемлекеттік қызметтерге ЖИ енгізуге және осы салада мамандар даярлауға басымдық беруде. Президент Тоқаевтың ЖИ халықаралық этикалық қағидаларға сәйкес, бейбіт мақсаттадамуы тиіс деген ұстанымы осы бағыттағы мемлекеттік саясаттың негізін айқындайды.
IT-маманы Ернар Максимовтың пікірінше, жасанды интеллект өздігінен әлемде бейбітшілік орната алмайды, өйткені бұл технологияның қалай қолданылатыны адамға байланысты. Оның айтуынша, бүгінде жетекші мемлекеттер арасында ЖИ саласында үлкен технологиялық бәсеке жүріп жатыр, сондықтан оны тек бейбітшіліктің құралы ретінде қарастыру қиын. Сарапшы Қазақстанның бұл үдерістен шет қалмауы маңызды екенін айтады.
