Қаңтардан бастап елімізде екі маңызды салада тәртіп қатаяды. Бірі – жасанды интеллект, екіншісі – еңбек шарттарын рәсімдеу. Екеуінде де айыппұл аз емес. Енді соны қарапайым тілмен тарқатайық, деп жазады Ozgeris.info.
Қаңтар айынан бастап Қазақстанда жаңа айыппұлдар пайда болады. Әсіресе бизнеске ауыр тиетіні бар. Кей жағдайда сома 865000 теңгеге дейін жетеді. Бұл өзгерістер Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске енгізілді және 18 қаңтар 2026 жылдан бастап күшіне енеді. Барлығы «Жасанды интеллект туралы» жаңа заңмен байланысты. Құжатқа Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қол қойған.
Бұл заң не үшін керек деген сұрақ туындайды. Мемлекет алғаш рет жасанды интеллектіні жеке бір сала ретінде реттеп отыр. Негізгі ұстаным өте қарапайым. Жасанды интеллект – жай ғана құрал. Ал оны қалай қолданғаны үшін жауапты нақты адам немесе компания болады.
Енді неге айыппұл салынуы мүмкін? Егер жасанды интеллект жүйесі адамды алдап ықпал етуге тырысса, соның ішінде адамның санасына жасырын әсер ететін тәсілдер қолданылса, бұл заң бұзушылық саналады. Егер жеке деректер туралы заң талаптары сақталмаса, ол да айыппұлға әкеледі. Қазақстан заңдарымен тыйым салынған функциялары бар жасанды интеллект қолданылса, жауапкершілік тағы бар.
Мұнымен бітпейді. Жасанды интеллект қолданылып жасалған тауар, қызмет немесе жұмыс міндетті түрде белгіленуі тиіс. Яғни, тұтынушы оның ЖИ арқылы жасалғанын түсінуі керек. Егер мұндай белгі болмаса, бұл да айыппұл салуға негіз болады.
Айыппұл мөлшері кімнің заң бұзғанына байланысты. Бірінші рет анықталса, жеке тұлғалар 15 АЕК төлейді, бұл 64875 теңге. Шағын бизнес пен коммерциялық емес ұйымдар үшін 20 АЕК, яғни 86500 теңге. Орта бизнеске 30 АЕК, бұл 129750 теңге. Ірі бизнеске 100 АЕК немесе 432500 теңге.
Егер сол заң бұзушылық бір жыл ішінде қайта қайталанса, сома бірден өседі. Жеке тұлғалар 30 АЕК, яғни 129750 теңге төлейді. Шағын бизнеске 50 АЕК немесе 216250 теңге. Орта бизнеске 70 АЕК, бұл 302750 теңге. Ал ірі компанияларға 200 АЕК, яғни 865000 теңге айыппұл салынады. Сонымен қатар, ірі бизнеске жасанды интеллект жүйесін қолдануды уақытша тоқтату немесе мүлде тыйым салу мүмкіндігі де қарастырылған.
Енді екінші маңызды өзгеріске келейік. Қаңтарда еңбек шарттарына қатысты айыппұлдар да күшейтілді. 9 қаңтар 2026 жылғы заңмен жұмыс берушілердің жауапкершілігі артты. Әңгіме еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесі туралы болып отыр.
Бұл талап 2020 жылдан бері бар. Бірақ көп жұмыс беруші мәліметті кеш енгізеді, толық толтырмайды немесе қате жібереді. Енді мұның бәрі нақты айыппұлмен жазаланады. Егер жұмыс беруші қызметкерді жұмысқа қабылдау немесе жұмыстан шығару туралы мәліметті жүйеге енгізбесе, кеш енгізсе, деректерді толық көрсетпесе немесе қате ақпарат берсе, жауапкершілікке тартылады. Сол сияқты еңбек шартына енгізілген өзгерістер жүйеде көрсетілмесе де айыппұл салынады.
Айыппұл мөлшері де ұйымның санатына байланысты. Лауазымды тұлғалар үшін 30 АЕК. Шағын бизнес пен коммерциялық емес ұйымдарға 60 АЕК. Орта бизнеске 80 АЕК. Ірі кәсіпорындарға 150 АЕК.
Егер бұл заң бұзушылық бір жыл ішінде қайта қайталанса, сома тағы өседі. Лауазымды тұлғалар 60 АЕК төлейді. Шағын бизнеске 80 АЕК. Орта бизнеске 100 АЕК. Ал ірі компанияларға 200 АЕК, яғни 865000 теңге айыппұл салынады.
