Қазақстанда жекелеген әлеуметтік төлемдерді неғұрлым атаулы түрде тағайындауға көшу әлеуметтік қорғау жүйесін дамытудың келесі кезеңі ретінде қарастырылуы керек. Мұндай пікірді сарапшы Яков Воронков білдірді, деп хабарлайды Ozgeris.info.
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда жекелеген әлеуметтік қолдау шараларын тағайындау кезінде отбасының әл-ауқат деңгейі ескерілетін болады. Сарапшының айтуынша, өзгерістердің негізгі мәні – мемлекеттік көмекті ең алдымен оған шын мәнінде мұқтаж азаматтарға бағыттау.
Воронков алдағы өзгерістер туралы сөз қозғамас бұрын, бүгінде Қазақстандағы әлеуметтік қолдау жүйесі қалай жұмыс істеп жатқанын және елдің осы бағытта қандай нәтижелерге қол жеткізгенін бағалау қажет деп санайды.
Оның айтуынша, халықаралық ұйымдардың деректері Қазақстанның әлеуметтік қорғаумен қамту деңгейі бойынша да, адами даму көрсеткіштері жөнінен де өңірде мықты позицияға ие екенін көрсетеді.
Халықаралық еңбек ұйымының соңғы қолжетімді мәліметіне сәйкес, Қазақстан халқының 94,3%-ы әлеуметтік қорғаудың қандай да бір түрімен қамтылған. Бұл – Орталық Азия елдері арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Өзбекстанда бұл көрсеткіш 56%, Қырғызстанда – 42,9%, Түрікменстанда – 42,7%, Тәжікстанда – 34,1%.
Сарапшы бұл деректі тікелей жәрдемақы алып отырған халықтың үлесі ретінде түсінуге болмайтынын атап өтті. Көрсеткіш әлеуметтік сақтандырудың түрлі тетіктерін қоса алғанда, азаматтардың жалпы әлеуметтік қорғау жүйесімен қамтылу деңгейін білдіреді.
«Бұл сандар Қазақстанда қазірдің өзінде әлеуметтік қорғаудың жеткілікті кең жүйесі қалыптасқанын көрсетеді. Сонымен қатар қазіргі әлеуметтік саясатта теңгерімсіз тұстар мен жетілдіруді қажет ететін бағыттар бар. Бірақ сақтап, әрі қарай дамыту маңызды нәтижелер де жеткілікті», – дейді Воронков.
Қазақстанның позициясын сипаттайтын тағы бір көрсеткіш – БҰҰ-ның Адами даму индексі. Human Development Report 2025 дерегіне сәйкес, Қазақстанның HDI көрсеткіші 0,837-ні құрап, 193 ел мен аумақтың ішінде 60-орынға ие болды. Ел адами даму деңгейі өте жоғары мемлекеттер тобына кіреді.
Бұл индекс халық табысын ғана емес, өмір сүру ұзақтығы мен білім деңгейін де ескереді.
«Осы көрсеткіштер бойынша Қазақстан өңірде мықты позицияға ие. Бұл – әлеуметтік инфрақұрылым мен қолдау жүйесін дамытудың нәтижесі. Оны сақтау маңызды. Сондықтан қазіргі міндет, меніңше, әлеуметтік қорғау көлемін азайту емес, оны дәлірек әрі нақты ету», – деді сарапшы.
Воронков Дүниежүзілік банктің мәліметтеріне де назар аударды. Оның айтуынша, Қазақстандағы атаулы әлеуметтік көмек қазірдің өзінде салыстырмалы түрде жоғары дәлдікпен беріледі.
Дүниежүзілік банктің бағалауынша, атаулы әлеуметтік көмекті тікелей және жанама алушылардың 82,5%-ы табысы ең төмен халықтың 20%-ына жатады. Ал басқа санаттық бағдарламалар ең төмен табысты топқа кірмейтін азаматтарды анағұрлым жиі қамтиды.
Сарапшының пікірінше, алдағы өзгерістердің негізгі логикасы да осы тұста жатыр.
«Егер отбасылардың мүмкіндіктері айтарлықтай ерекшеленетін болса, мемлекеттік көмектің бір бөлігін бөлген кезде мұқтаждық деңгейін ескеру қисынды. Қалай болғанда да ресурс шектеулі. Сондықтан басты мәселе – оны осы қолдау ең маңызды болып отырған адамдарға қаншалықты дәл бағыттай алатынымызда», – дейді Воронков.
Сарапшы атаулылықты арттыру нәтижесінде босайтын ресурстарды әлеуметтік қолдауға шын мәнінде көбірек мұқтаж отбасыларға бағыттау орынды болар еді деп есептейді.
«Атаулылықты күшейту қазіргі көмектің өзі объективті түрде жеткіліксіз болып отырған отбасыларды қосымша қолдауға мүмкіндік бергені дұрыс. Сонда өзгерістердің мәні де халыққа түсінікті болады: әңгіме тек бюджет қаражатын үнемдеу туралы емес, оны әлеуметтік жүйе аясында неғұрлым әділетті қайта бөлу туралы болып отыр», – деді Яков Воронков.
