Қазақстандық әлеуметтік желі қолданушылары арасында салық мәселесі жиі талқыланады. Көпшілік еліміздегі төлемдердің жоғары екенін және оның кәсіпкерлікке кедергі келтіретінін алға тартады. Сонымен бірге көршілес Өзбекстан мемлекетіндегі жағдайдың күннен күнге жақсарып жатқаны туралы пікірлер айтылады. Тіпті отандық бизнестің түгелдей дерлік сол елге көшіп кету қаупі бар деген болжамдар да кездеседі. Бұрын жүргізілген талдаулар Өзбекстан нарығының ешқандай айрықша басымдығы жоқ екенін көрсеткен еді. Ол кездің өзінде Қазақстанда шағын бизнеске арналған жеңілдетілген тәртіптің шектеулері жоғары және мөлшерлемелері тиімді болатын, деп хабарлайды ozgeris.info сайты.
Таяуда Өзбекстан тарапында айтарлықтай өзгерістер орын алды. Ағымдағы жылдың 26 мамыр күні көрші елдің Президенті шағын бизнес субъектілерінің өсуіне қолайлы экономикалық және әкімшілік жағдайлар жасау туралы маңызды жарлыққа қол қойды. Бұл құжатта кәсіпкерлерді қолдауға бағытталған бірқатар жаңашылдықтар қамтылған. Осы ретте қос мемлекетдің салық жүйелеріндегі ерекшеліктерді салыстырып көрудің маңызы зор.
Жаңа жарлыққа сәйкес шағын кәсіпкерліктің жеңілдетілген жүйеден жалпыға бірдей белгіленген салық тәртібіне өту шегі ұлғайтылды. Ендігі кезекте шекті табыс мөлшері 1 миллиард сумнан 5 миллиард сумға дейін өсті. Бұл көрсеткіш 12 мың базалық есептік шамаға тең. Оны отандық теңгеге шаққанда 200 миллион теңгеден сәл ғана асады. Көрші елдегі бұл көрсеткіштің бес есеге өсуі ауқымды қадам болып көрінуі мүмкін. Алайда Қазақстанда ағымдағы жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңартылған жеңілдетілген декларация тәртібі жұмыс істейді. Біздің елдегі шекті меже 600 мың айлық есептік көрсеткішке немесе 2.6 миллиард теңгеге жеткен. Бұл Өзбекстанмен салыстырғанда 13 есе көп деген сөз. Оған қоса отандық кәсіпкерлер қосылған құн салығы мен әлеуметтік салықтан толық босатылған. Көрші мемлекет жеңілдіктер ұсынуда алға жылжығанымен арадағы айырмашылық әлі де өте үлкен.
Екінші маңызды жаңалық қосылған құн салығын төлеудің жеңілдетілген тәртібіне қатысты болып отыр. Биылғы 1 маусымнан бастап Өзбекстандағы қоғамдық тамақтану, сауда және қызмет көрсету саласының өкілдері бұл жүйені өз еркімен қолдана алады. Мұндағы салық мөлшерлемесі айналымның 6 пайызын құрайды. Ал пайдаға салынатын салық нөлдік мөлшерлемемен есептеледі және есептілік тапсыру міндеті де жойылады. Мұндай тәртіпте кіріс салығын есепке алу құқығы берілмейді. Сондай-ақ ешқандай жеңілдіктер мен салықты кері қайтару көзделмеген. Тек төмендетілген мөлшерлеме ғана қолданылады.
Қазақстанда дәл осы санаттағы бизнес үшін жеңілдетілген декларация негізіндегі арнайы салық режимі қарастырылған. Тұтынушылар табыс салығын ғана төлейді. Оның базалық мөлшерлемесі 4 пайызды құрайды. Мұнымен қоса мәслихаттардың шешімімен бұл көрсеткішті 2 пайыздан 6 пайыздан дейінгі аралықта өзгерту мүмкіндігі бар. Аталған режимде қосылған құн салығы мүлдем қарастырылмаған және төлем шығындар есепке алынбай тек жалпы айналымнан ғана есептеледі. Ал бұл салық түрін әкімшілендіру электрондық шот-фактуралар мен бақылау-касса машиналары арқылы жүзеге асырылады.
Көрші ел төмендетілген мөлшерлеме енгізу арқылы бизнестің бөлшектенуімен күресуді және қосылған құн салығына өз еркімен өтуді ынталандыруды көздейді. Біздің мемлекет бұл кезеңнен өтіп кеткен және цифрлық бақылау мен электрондық шот-фактуралар сияқты талдау құралдарын енгізген. Кәсіпорындардың заңсыз бөлшектенуіне жол бермеу үшін жеңілдетілген жүйені қолданушылармен өзара есеп айырысу кезінде шегерімдерге арнайы шектеулер қойылған. Бұл Қазақстанның салық жүйесінің кемелденгенін және келесі даму сатысына шыққанын айқындайды. Өзбекстан бұл тұрғыда тек қуып жетуші рөлінде келеді.
Үшінші жаңашылдық та қосылған құн салығын әкімшілендіруді жеңілдету және оны қайтару процестерін автоматтандыруға бағытталған. Өзбекстанда бұл салықты төлеуші куәлігі енді тек есепке алу құжаты ретінде ғана жүреді. Ол бизнеске қысым жасау құралы бола алмайды. Келесі жылдан бастап тәуекел деңгейі төмен кәсіпкерлер үшін бұл салықты қайтару автоматты түрде орындалады. Алайда артық төленген сома көлемі 10 миллион суммен немесе 425 мың теңгемен шектелген. Салмақты бизнес өкілдері үшін бұрынғы адам факторы араласатын ескі жүйе сақталып қалады. Сонымен бірге үстіміздегі жылдың қазан айына дойын электрондық шот-фактуралар мен салықтық есептілікті нақты уақыт режимінде талдау негізінде автоматты түрде қайтару жүйесі енгізілуі тиіс.
Қазақстанда мұндай куәлік биылдан бастап толық жойылған және бүкіл есепке алу жұмыстары электрондық тізілім арқылы жүргізіледі. Барлық деректерді саралай келе отандық салық жүйесінің көрші елмен салыстырғанда әлдеқайда тиімді, түсінікті әрі тиімді екенін көруге болады.
