Аманда Анисимованың дене бітіміндегі өзгеріс әлеуметтік желіде қызу талқыланды. Жанкүйерлердің бір бөлігі америкалық теннисшіні Оземпик қолданды деп айыптады. Спортшы бұл болжамды жоққа шығарып, өзін жайына қалдыруды сұрады. Осы оқиға соңғы жылдары әлемде танымал болған арықтататын дәрілерге деген қызығушылықты, олардың ықтимал қауіптерін және әлеуметтік желідегі дене бітіміне қатысты қысымды қайта күн тәртібіне шығарды.
Аманда Анисимова кім?
Аманда Анисимова – америкалық кәсіпқой теннисші, әлемдік теннистегі танымал спортшылардың бірі. Ол жасөспірімдер арасындағы АҚШ ашық чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін үлкен тенниске ерте танылды. Кейін әйелдер арасындағы жарыстарда да жоғары нәтижелер көрсетті. 2025 жыл спортшының кәсіби мансабындағы ең маңызды кезеңдердің бірі болды. Анисимова Уимблдон мен АҚШ ашық чемпионатының финалына дейін жетіп, өзінің әлемдік деңгейдегі ойыншы екенін дәлелдеді. Ол сондай-ақ әлемдік рейтингте жоғары орындарға көтерілді.
Алайда спортшының жетістіктерімен қатар, оның сыртқы келбетіне қатысты пікірлер де жиі айтылып жүрді. Бұл – кәсіби спорттағы әйелдер жиі кездесетін мәселелердің бірі. Спортшыдан тек жоғары нәтиже көрсету ғана емес, белгілі бір дене бітіміне сай болу да талап етілетін жағдайлар кездеседі.
«Ол Оземпик қолданады» деген сөз қайдан шықты?
Жақында әлеуметтік желі қолданушылары Анисимованың дене бітіміндегі өзгеріске назар аударды. Теннисшінің бірнеше келі салмақ тастағанын байқаған кейбір адамдар оның мұны Оземпик арқылы жасағанын болжай бастады. Алайда бұл – әлеуметтік желі қолданушыларының жорамалынан басқа ештеңе емес.
Анисимованың өзі Оземпик қабылдамайтынын ашық мәлімдеді. Спортшы әлеуметтік желідегі жазбасында өзінің денсаулығы мен дене бітіміне қатысты пікір білдіріп жүрген адамдарға үндеу жасап, оны жайына қалдыруды сұрады.
Бұл жауаптың өзі қазіргі қоғамдағы маңызды мәселені көрсетеді: адамның сыртқы келбетіне қарап, оның денсаулығы немесе қандай да бір дәрі қабылдайтыны туралы қорытынды жасауға болмайды. Әсіресе кәсіби спортшының дене бітімі жаттығу тәртібіне, тамақтануына, жарыс кестесіне, жарақатына немесе спорттық дайындығына байланысты өзгеруі мүмкін.
Оземпик деген не?
Оземпиктің негізгі әсер етуші заты – семаглутид. Бұл препарат бастапқыда 2-типті қант диабетін емдеуге арналған. Семаглутид адамның тәбетін төмендетіп, тоқтық сезімін ұзартады және асқазанның босауын баяулатады. Осының нәтижесінде адам бұрынғыдан аз тамақтанып, салмағын төмендетуі мүмкін. Соңғы жылдары семаглутид негізіндегі дәрілердің танымалдығы күрт өсті. Бұған олардың дене салмағын азайтуға көмектесетіні туралы ғылыми зерттеулердің нәтижелері, танымал адамдардың тәжірибесі және әлеуметтік желідегі ақпараттың таралуы әсер етті. Дегенмен Оземпикті қарапайым түрде «арықтататын дәрі» деп қабылдау дұрыс емес. Бұл – медициналық препарат. Оны қолдану туралы шешім адамның денсаулық жағдайына, медициналық көрсеткіштеріне және ықтимал қауіптеріне қарай қабылдануы керек.
Неліктен Оземпикке қызығушылық артты?
Оземпиктің танымалдығы бір ғана себеппен түсіндірілмейді. Біріншіден, қазіргі қоғамда жылдам нәтиже алуға деген ұмтылыс күшейді. Адамдар ұзақ уақыт бойы диета сақтап, тұрақты түрде спортпен айналысқаннан гөрі, қысқа мерзімде салмақ тастаудың жолын іздейді. Екіншіден, әлеуметтік желілердегі «мінсіз дене» түсінігі күшейді. Күн сайын арық, спорттық және мінсіз көрінетін адамдардың суреттерін көру адамның өз денесіне деген көзқарасына әсер етуі мүмкін. Үшіншіден, әлемге танымал адамдардың салмақ жоғалтуы бұл дәрілерге деген қызығушылықты одан әрі арттырды. Төртіншіден, семіздіктің жай ғана сыртқы келбет мәселесі емес, медициналық проблема екені туралы түсінік кеңейді. Қазіргі медицина семіздікті бірқатар созылмалы аурулардың даму қаупін арттыратын жағдай ретінде қарастырады. Сондықтан семаглутид секілді препараттардың медицинадағы орны бар. Бірақ бұл олардың кез келген адамға жарайтынын білдірмейді.
Оземпиктің зияны қандай?
Кез келген дәрі сияқты семаглутидтің де жанама әсерлері болуы мүмкін. Жиі кездесетін әсерлерінің қатарында жүрек айну, құсу, іш өту, іш қату, іштің ауыруы және асқазан-ішек жолындағы басқа да жайсыздықтар бар. Кей жағдайда асқынулардың қаупі жоғары болуы мүмкін. Сондықтан препаратты дәрігердің бақылауынсыз қолдану дұрыс емес. Тағы бір маңызды мәселе – дәріні өз бетінше сатып алу. Семаглутидке сұраныстың артуы жалған немесе сапасы күмәнді препараттардың таралу қаупін де күшейтті. Әсіресе әлеуметтік желі, хабарландыру сайттары немесе таныстар арқылы дәрі сатып алу қауіпті болуы мүмкін.
Мұндай жағдайда адамның қолына нақты қандай препарат түскені, оның құрамында қандай зат бар екені және дозасының дұрыс екені белгісіз болуы ықтимал. Сондықтан дәрігерлер препаратты тек медициналық көрсеткіш бойынша және сенімді дәріхана арқылы алуға кеңес береді.
«Біреуге көмектесті, маған да көмектеседі» деген түсінік қауіпті
Оземпикке қатысты тағы бір қате түсінік бар. Әлеуметтік желіден бір адамның препарат қолданып, салмақ тастағанын көрген адам дәл сондай нәтижені өзі де күтеді. Бірақ медицинада әр адамның ағзасы әртүрлі. Жасы, дене салмағы, зат алмасуы, созылмалы аурулары, қабылдап жүрген басқа дәрілері, тамақтану әдеті және физикалық белсенділігі – барлығы емнің нәтижесіне әсер етеді. Сондықтан дәрігердің кеңесінсіз препарат қолдану – денсаулыққа байланысты тәуекелді өз бетімен қабылдау деген сөз.
Спортшылар үшін бұл мәселе неге маңызды?
Кәсіби спортта дене салмағы ерекше рөл атқарады. Теннисші бірнеше сағатқа созылатын матч кезінде жоғары қарқынмен қозғалады. Оған жылдамдық, күш, төзімділік және қалпына келу қабілеті қажет. Сондықтан спортшының салмағының өзгеруі оның сыртқы келбетіне ғана емес, спорттық дайындығына да әсер етуі мүмкін. Бірақ сырттай қарап, спортшының не себепті арықтағанын анықтау мүмкін емес. Аманда Анисимованың жағдайында да дәл осы мәселе туындады. Жанкүйерлер оның дене бітіміндегі өзгерісті көріп, бірден Оземпикпен байланыстырды. Алайда спортшы бұл болжамды жоққа шығарды. Осы жерде әлеуметтік желідегі пікір мен нақты медициналық фактінің арасындағы айырмашылықты түсіну маңызды. Болжам – дәлел емес.
Анисимова неге ашуланды?
Бұл оқиғаны тек Оземпик мәселесімен шектеуге болмайды. Анисимова бұған дейін де сыртқы келбетіне байланысты сынға ұшыраған. Спортшы үшін мұндай пікірлердің қайталана беруі психологиялық қысым тудыруы мүмкін. Әсіресе кәсіби спортшының негізгі міндеті – жарысқа дайындалу және нәтиже көрсету болған кезде оның денесін күн сайын мыңдаған адамның талқылауы қосымша қысымға айналады. Анисимованың «мені жайыма қалдырыңыздар» деуі осы қысымға берілген жауабы болды. Шын мәнінде, спортшының денесі жанкүйерлердің талқылайтын нысаны болмауы керек. Жанкүйер оның ойынына баға бере алады. Жеңісін, жеңілісін, техникасын, тактикасын талқылай алады. Бірақ адамның медициналық жағдайы туралы дәлелсіз болжам жасау – басқа мәселе.
Әйел спортшыларға қысым неге жоғары?
Бұл жерде гендерлік факторды да ескеруге болады. Ер спортшылардың дене бітімі көбіне күш-қуатпен, физикалық дайындықпен байланысты бағаланады. Ал әйел спортшыларға қатысты спорттық нәтиже мен сыртқы келбет қатар талқыланып жатады. Спортшы жақсы ойнаса да, оның шаш үлгісі, салмағы, дене бітімі немесе сыртқы келбеті әлеуметтік желіде бөлек тақырыпқа айналуы мүмкін. Аманда Анисимованың оқиғасы – соның бір көрінісі.
Оземпикке қызығушылық – қоғамдағы үлкен өзгерістің белгісі
Сарапшылардың назарын аударып отырған мәселе – адамдардың салмаққа деген көзқарасының өзгеруі. Бұрын арықтау көбіне диета мен спорт арқылы шешілетін жеке мақсат ретінде қарастырылса, қазір семіздікті емдеуге арналған медициналық препараттар бұл процестің бір бөлігіне айналды. Бұл – медицинаның дамуының бір көрінісі. Бірақ сонымен бірге жаңа қауіптер де пайда болды. Дәріні медициналық көрсеткішсіз қолдану, әлеуметтік желідегі кеңеске сену, препаратты заңсыз жолмен сатып алу және оны «сиқырлы арықтататын құрал» ретінде қабылдау – мәселенің екінші жағы. Сондықтан Оземпикке қатысты ең дұрыс көзқарас – оны не «ғажайып дәрі», не «аса қауіпті препарат» деп біржақты бағалау емес. Бұл – нақты көрсеткіштері мен ықтимал қауіптері бар медициналық препарат.
Ең бастысы – адамның денесін сырттай бағаламау
Аманда Анисимованың оқиғасы бір қарағанда әлеуметтік желідегі кезекті дау сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ оның астарында әлдеқайда үлкен мәселе жатыр. Қоғам адамның сыртқы келбетіне тым көп мән бере бастады. Біреу арықтаса – «дәрі қолданды» дейді. Салмақ қосса – оны да талқылайды. Ал адамның денсаулығы мен жеке өміріне қатысты нақты ақпаратты ешкім білмеуі мүмкін. Оземпиктің танымалдығы да осы құбылыстың бір бөлігіне айналды. Сондықтан кез келген адамға қатысты бір қарапайым қағиданы есте ұстаған жөн: Адамның денесіне қарап оның қандай дәрі қабылдайтынын, қандай ауруы барын немесе не себепті салмақ тастағанын анықтау мүмкін емес. Ал дәріге қатысты шешім әлеуметтік желідегі пікірге емес, дәрігердің кеңесіне және нақты медициналық көрсеткішке сүйенуі керек. Аманда Анисимованың «мені жайыма қалдырыңыздар» деген сөзі де осы тұрғыдан қарағанда бір ғана теннисшінің өтініші емес. Бұл – адамның өз денесі мен жеке өміріне қатысты шекарасын құрметтеуге шақырған үндеу.
