Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұлттық экономиканы жаңғырту бағдарламасы нақты жемісін бере бастады. Үкімет макроэкономикалық тұрақтылықты сақтап, бизнеске қолайлы жағдай жасау арқылы жаңа инвестициялық кезеңді іске қосты. Адал бәсекелестік пен нақты фискалды саясат осы жұмыстың негізгі іргетасына айналып отыр, деп хабарлайды ozgeris.info сайты.
Экономика қозғалтқышы: Өндіріс пен табыс
Алғашқы алты айдың қорытындысы бойынша елдің жалпы ішкі өнімі 4,1 пайызға артты. Бұл қуанышты көрсеткіш негізінен мұнайға тәуелді емес салалардың есебінен қамтамасыз етілді. Нақты тауар өндіру көлемі 5,1 пайызға көтерілсе, қызмет көрсету саласы 3,5 пайызға жақсарған.
Салалық бағыттарға көз жүгіртсек құрылыс 15,2 пайыздық өсіммен көш бастап тұр. Өңдеу өнеркәсібінде 9,8 пайыздық ілгерілеу байқалады. Көлік саласы 7,1 пайызға, сауда 5,7 пайызға өсті. Ауыл шаруашылығы 4,4 пайыз, ал байланыс қызметі 4,3 пайыз оң нәтиже көрсетті. Дәл осы негізгі салалар республикадағы экономикалық өсімнің 85 пайызын құрап отыр.
Экономикалық даму қарапайым халықтың әл-ауқатына да оң ықпал етуде. Маусым айында инфляция 10,3 пайызға дейін бәсеңдеп, жылдың алғашқы тоқсанында халықтың нақты табысы 0,1 пайызға көтерілді. Мемлекет әлеуметтік төлемдерді уақытылы аударып, ауыл-аймақтарда спорттық инфрақұрылымды белсенді түрде салып жатыр. Табысты арттыру мақсатында өнімді жұмыс орындарын ашу жоспары да бекітілді. Ұзақмерзімді келісімшарттар арқылы отандық өнімдерді сатып алуға толық кепілдік берілген.
Инвестициялық бум және сауда-саттық
Экономикалық тұрақтылықтың ең басты тірегі инвестициялар болды. Жарты жыл ішінде негізгі капиталға құйылған қаржы 9,5 триллион теңгеден асып түсті. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 9,6 пайызға көп. Оның ішінде жеке капитал көлемі 21,4 пайызға артып, жалпы инвестицияның 87 пайызын құрады.
Ақпарат және байланыс саласына тартылған қаржы бірден 2,3 есеге көбейген. Құрылысқа салынған инвестиция 38,7 пайызға, өңдеу өнеркәсібіне 33,3 пайызға өсті. Ауыл шаруашылығы 24,6 пайыз, көлік саласы 11,6 пайыз қаржылық өсімге қол жеткізді.
Қазақстан шетелдік капитал тартудан Орталық Азияда сөзсіз көшбасшы атанып отыр. БҰҰ ЭСКАТО мәліметі бойынша еліміз жаңа өндірістерге немесе "greenfield" жобаларға 19 миллиард доллар тартқан. Бұл бүкіл аймақтағы инвестицияның 89 пайызы деген сөз. Тікелей шетелдік инвестициялар ағыны 14,4 пайызға өсіп, 20,5 миллиард долларға жетті. Шетелдіктер негізінен саудаға 4,8 миллиард доллар, өңдеу өнеркәсібіне 4,4 миллиард доллар және тау-кен саласына 3,4 миллиард доллар құйған. Басты бес инвестордың қатарына Нидерланд, Ресей, Қытай, Біріккен Араб Әмірліктері және Сингапур кіреді. Олар технологиялық және инфрақұрылымдық алып жобаларды қаржыландырады.
Инвесторларға қолайлы жағдай жасау үшін арнайы Инвестициялық штаб құрылды. Құны 60 миллион доллардан асатын жобалар үшін заңнаманың 25 жыл бойы өзгермеуіне кепілдік беріледі. Қазірдің өзінде осындай 57 келісім жасалған. Бұл жұмыстар 2029 жылға қарай ішкі өнімді 450 миллиард долларға жеткізу және 150 миллиард доллар шетелдік қаржы тарту мақсатына толық сай келеді.
Ішкі сауда көлемі 15,3 пайызға көбейіп, 36,2 триллион теңгеге жетті. Оның ішінде көтерме сауда 6,6 пайызға, бөлшек сауда 3,8 пайызға өскен. Сыртқы саудада да үлкен ілгерілеу бар. Қаңтар-мамыр айларында тауар айналымы 56,3 миллиард долларды құрады. Импорт 26 миллиард доллар болса, таза табыс балансы 4,4 миллиард доллардан асып түсті. Шикізаттық емес экспорт 14,6 пайызға артып, 14,9 миллиард долларға жетті. Оның ішінде өңделген тауарлар 11,8 миллиард долларды, ал қызметтер экспорты 3,1 миллиард долларды құрады.
Кәсіпкерлерге еркіндік және мемлекеттік қолдау
Қазақстанда шағын және орта бизнес нағыз даму кезеңін бастан кешіруде. Тіркелген кәсіпкерлер саны 2,9 миллионға жетті. Бұл 2026 жылдың басымен салыстырғанда 499 мыңға немесе 20,4 пайызға көп. Тау-кен өнеркәсібінде шағын ұйымдар 2,9 пайызға, құрылыс пен ауыл шаруашылығында 2,5 пайызға, IT саласында 2,4 пайызға көбейді. Өткен жылы бизнестің ішкі өнімдегі үлесі 40,9 пайызды құрап, 104,7 триллион теңгенің өнімін шығарды. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 27,8 пайызға артық.
Мұндай керемет нәтиже үкіметтің әкімшілік қысымды азайтуымен тікелей байланысты. Мемлекет бақылау жүйесін түбегейлі өзгертіп, жазалаудан бас тартты. Бас прокуратураның мәліметінше тексерулер саны 8,6 пайызға азайған. Заңдардан 10 мыңнан астам артық талаптар сызылып тасталды. Жаңа нормалар үшін "бір кіреді, екі шығады" атты қатаң ереже жұмыс істейді. Бизнестің есеп беруі 49 пайызға оңтайландырылып, "eGov Business" цифрлық жүйесі іске қосылды. Мемлекеттік қызметті цифрландыру да өз жемісін беріп жатыр.
Қаржылық қолдау шаралары да ауқымды. Өткен жылы 9,5 мың жоба 1,6 триллион теңгенің жеңілдетілген несиесін алған. Қазір жаңа құралдар іске қосылуда. "Өрлеу" бағдарламасымен кәсіпкерлерге он жылға 12,6 пайыздық мөлшерлемемен қарыз беріледі. Маусым айына дейін бұл бағдарламамен 91 адам 18,4 миллиард теңге алған. Аймақтарда "Іскер аймақ" бағдарламасы 13,2 пайызбен жұмыс істейді.
Банктерді көбірек тарту үшін "Даму" қоры негізінде екі жаңа кепілдік қоры ашылды. Олар өңдеу, көлік, логистика және білім беру салаларына басымдық береді. Бірінші қор арқылы 998 жоба 189,9 миллиард теңгеге қолдау тапты, оның 95,9 миллиарды кепілдік. Екінші қор бойынша 442,4 миллиард теңгеге 6 ірі жоба мақұлданды, мұндағы кепілдік 93,2 миллиард теңге. Бұл қаржының бағытын "Baqylauda" цифрлық жүйесі жіті қадағалайды.
Мемлекеттік сатып алу жүйесі де толық жаңарды. Рәсімдер мерзімі 30 күннен 10 күнге дейін қысқарды. Бір көзден алу үлесі 23 пайызға төмендеді. Отандық өндірушілерге 50 пайыздық міндетті аванс төленеді. Олар келісімшартты қамтамасыз етуден босатылып, айыппұл мөлшері 3 пайызға дейін түсті. Жарты жылда мемлекеттік сатып алу көлемі 7,7 триллион теңге болса, отандық компаниялармен 85,2 миллиард теңгеге 61 532 шарт жасалған.
Жаңа Салық кодексі: Кімге қандай жеңілдік бар
Ел экономикасына жаңа Салық және Бюджет кодекстері үлкен серпін әкелді. Бұл нақты секторды қолдауға және салықты әділ бөлуге арналған. Жарты жылда мемлекеттік бюджет кірісі 16 пайызға артты. Қосылған құн салығынан түсетін табыс бір жарым есеге көбейген.
Республикалық бюджеттің орындалуы да жоғары деңгейде. Трансферттерсіз қазынаға 8,5 триллион теңге түсіп, жоспар 100,6 пайызға орындалды. Бұл былтырғыдан 1,7 триллион теңгеге немесе 24,6 пайызға артық. Көлеңкелі экономикамен күресу арқылы салық төлеушілер саны 22,3 мыңға көбейіп, 158,2 мыңға жетті. Бұл жұмысты жалғастыру үшін 2026-2028 жылдарға арналған жаңа кешенді жоспар бекітілді.
Салық мөлшерлемелері де қайта қаралды. Корпоративтік табыс салығы 20 пайыз деңгейінде қалды. Алайда банктер үшін бұл салық 25 пайызға көтерілсе, ауыл шаруашылығы үшін 3 пайыздық жеңілдік енгізілді. Қосылған құн салығының шегі 10 мың айлық есептік көрсеткіш көлемінде қалды, ал мөлшерлемесі 16 пайыз. Дәрі-дәрмек пен оқу құралдары үшін төмендетілген мөлшерлемелер қарастырылған.
Ең басты жаңалық жеке табыс салығына қатысты. Енді табысы жылына 36,7 миллион теңгеден немесе 8,5 мың айлық есептік көрсеткіштен асатын бай азаматтар 15 пайыз салық төлейді. Қалған халық үшін мөлшерлеме өзгеріссіз қалды. Зейнетақы қорынан алынатын төлемдер салықтан толық босатылды.
Жеңіл көлік иелеріне де жақсы жаңалық бар. Он жылдан асқан көліктерге салық 30 пайызға, ал жиырма жылдан асқан көліктерге 50 пайызға азайды. Бірінші және екінші топтағы мүгедектігі бар азаматтарға салықтық шегерім 5 мың айлық есептік көрсеткішке дейін ұлғайтылды. Салық жүйесі толығымен сервистік модельге көшіп жатыр. Салықтар мен алымдар саны 20 пайызға, есеп беру қағаздары 30 пайызға қысқарды. Осы үлкен реформаны іске асыру үшін 239 құқықтық акт қабылданып, арнайы Жобалық офис құрылды.
