Жаңа тәртіптің тағы бір маңызды ерекшелігі бар: 15 пайыздық салық азаматтың бүкіл табысынан емес, тек белгіленген шектен асқан бөлігінен ұсталады.
15 пайыздық мөлшерлеме қай табыстан басталады?
2026 жылы бір айлық есептік көрсеткіш 4 325 теңгеге тең. Жоғары мөлшерлеме қолданылатын шек – жылына 8 500 айлық есептік көрсеткіш.
Осыған сәйкес, 15 пайыздық ЖТС енгізілетін жылдық шек:
8 500 × 4 325 = 36 762 500 теңге.
Бұл айына орта есеппен шамамен 3 063 542 теңге салық салынатын табысқа тең.
Жылдық табысы 36 762 500 теңгеден аспайтын азаматтар үшін ЖТС мөлшерлемесі 10 пайыз болып қала береді. Ал осы межеден асқан табыс бөлігіне 15 пайыздық мөлшерлеме қолданылады.
Мемлекеттік кірістер департаменті 2026 жылғы 12 ақпанда жариялаған түсіндірмесінде:
«8 500 АЕК-ке дейінгі табыс – 10 пайыз, 8 500 АЕК-тен жоғары табыс – 15 пайыз, тек асқан бөлігіне», – деп нақтылады.
Ведомство бұл өзгерісті табыс көлеміне қарай салық салуға және салық жүктемесін әділ бөлуге бағытталған қадам ретінде түсіндірді.
40 миллион теңге табыс тапқан адам қанша салық төлейді?
Азаматтың бір жылдағы салық салынатын табысы 40 миллион теңге болды делік.
Оның 36 762 500 теңгесіне 10 пайыздық мөлшерлеме қолданылады:
36 762 500 × 10% = 3 676 250 теңге.
Шектен асқан табыс көлемі:
40 000 000 – 36 762 500 = 3 237 500 теңге.
Осы 3 237 500 теңгеге ғана 15 пайыздық мөлшерлеме салынады:
3 237 500 × 15% = 485 625 теңге.
Сонда бір жылда төленетін ЖТС-ның жалпы сомасы:
3 676 250 + 485 625 = 4 161 875 теңге.
Егер 40 миллион теңгенің барлығына бірден 15 пайыз салынса, салық көлемі 6 миллион теңге болар еді. Алайда прогрессивті жүйе бойынша азамат 4 161 875 теңге төлейді. Демек, жоғары мөлшерлеме бүкіл кіріске қолданылмайды.
Қаржы министрлігінің ресми түсіндірмесінде де 40 миллион теңге көлеміндегі мүліктік табыстан есептелетін ЖТС 4 161 875 теңге болатыны көрсетілген. Оның 3 676 250 теңгесі 10 пайыздық, ал 485 625 теңгесі 15 пайыздық мөлшерлемемен есептеледі.
Салық жалақының өзінен емес, салық салынатын табыстан есептеледі
Жылдық шекті есептегенде қызметкердің қағаз жүзіндегі жалпы жалақысы мен салық салынатын табысын шатастырмаған жөн. ЖТС міндетті зейнетақы жарналары, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары және заңда көзделген салықтық шегерімдер есепке алынғаннан кейінгі табыстан ұсталады.
2026 жылдан бастап базалық салықтық шегерім айына 30 айлық есептік көрсеткіш көлемінде белгіленген. Бұл – айына 129 750 теңге немесе жылына 1 557 000 теңге.
Алайда базалық шегерімді қолдану үшін қызметкер жұмыс берушіге өтініш беруі керек. Ол тек бір салық агенті арқылы қолданылады. Бұдан бөлек, әлеуметтік осал санаттарға арналған қосымша шегерімдер қарастырылған.
Сондықтан айына 3,06 миллион теңге көлеміндегі көрсеткішті шартты меже ретінде қабылдаған дұрыс. Нақты салық әр адамның міндетті төлемдері мен қолданылатын шегерімдеріне байланысты есептеледі.
Салық жыл басынан бері жиналған табыс бойынша есептеледі
2026 жылы ЖТС есептеу тәртібі жыл басынан бергі жиынтық табысқа негізделеді. Яғни жұмыс беруші әр айдағы табысты бөлек қарастырмай, қызметкердің қаңтардан бастап қанша салық салынатын табыс алғанын есептеп отырады.
Жылдық табыс 8 500 айлық есептік көрсеткішке жеткенге дейін 10 пайыздық мөлшерлеме қолданылады. Табыс осы межеден асқан сәттен бастап артық бөлігіне 15 пайыз есептеледі.
Салық және бухгалтерлік есеп саласындағы мамандандырылған ресурстың 2026 жылғы 1 наурыздағы түсіндірмесінде:
«2026 жылы есептеу күрделене түседі: алдыңғы айлардағы табыс пен жеке табыс салығын ескеру қажет», – деп көрсетілген.
Сондай-ақ жоғары мөлшерлеменің шектеулі салық төлеушілер тобына ғана әсер ететіні айтылған.
Мамандар қандай тәуекелге назар аударып отыр?
15 пайыздық мөлшерлеме табысы жоғары азаматтардың шектеулі бөлігіне ғана қатысты болғанымен, мамандар еңбекке байланысты салықтар мен әлеуметтік төлемдердің жиынтық жүктемесін де назардан тыс қалдырмауға шақырады.
Салық сарапшысы Айдар Масатбаев 2026 жылғы 5 ақпанда жұмыс беруші мен қызметкерге түсетін жалпы жүктемені бағалай келе:
«Егер есептейтін болсақ, 42–45 пайыз көлеміндегі жүктемеге шығамыз», – деді.
Сарапшы бұл есепке жеке табыс салығымен қатар жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары, әлеуметтік аударымдар және медициналық сақтандыру төлемдері де кіретінін түсіндірді.
Бұл пікір 15 пайыздық мөлшерлеме бүкіл азаматқа салынады дегенді білдірмейді. Дегенмен еңбекке байланысты барлық міндетті төлемдердің жиынтық әсерін бағалау қажет екенін көрсетеді. Мамандардың алаңдаушылығы – салықтық және әлеуметтік жүктеме артқан жағдайда кейбір жұмыс берушілердің қызметкерлерді штаттан тыс жұмысқа ауыстыруы немесе табыстың бір бөлігін бейресми төлеуге ұмтылуы мүмкін.
Өзгеріс халықтың басым бөлігіне әсер ете ме?
15 пайыздық мөлшерлеме ай сайын орта есеппен 3 миллион теңгеден астам салық салынатын табыс алатын азаматтарға ғана қолданылады. Сондықтан бұл өзгеріс орташа немесе одан төмен жалақы алатын қазақстандықтардың ЖТС мөлшерлемесін арттырмайды.
Мәселен, азаматтың ай сайынғы салық салынатын табысы 1 миллион теңге болса, оның жылдық табысы 12 миллион теңгені құрайды. Бұл 36 762 500 теңгелік шектен едәуір төмен. Демек, оның табысына бұрынғыдай 10 пайыздық мөлшерлеме қолданылады.
Ай сайынғы салық салынатын табыс 3 миллион теңге болған жағдайда жылдық көлем 36 миллион теңгеге жетеді. Бұл да белгіленген шектен төмен. Мұндай азамат та 15 пайыздық мөлшерлемеге өтпейді.
Ал табыс шектен асқан жағдайда жоғары мөлшерлеме тек артық сомаға салынады. Сондықтан жаңа тәртіпті барлық табысқа салынатын бірыңғай 15 пайыздық салық деп түсіндіру дұрыс емес.
Осылайша, 2026 жылғы ЖТС жүйесіндегі негізгі өзгеріс – табысы жоғары азаматтарға арналған қосымша бес пайыздық мөлшерлеме. Жылдық салық салынатын табыстың 36 762 500 теңгеге дейінгі бөлігіне 10 пайыз, ал одан асқан бөлігіне 15 пайыз салық салынады. Жаңа тәртіп халықтың басым бөлігіне емес, табысы белгіленген межеден асатын азаматтарға ғана әсер етеді.
