2026 жылдың бірінші тоқсаны Қазақстандағы әлеуметтік жағдайға қатысты алаңдатарлық үрдісті көрсетті, - деп жазады Оzgeris.info тілшісі.
Ұлттық статистика бюросының соңғы деректеріне сәйкес, табысы күнкөріс минимумынан төмен халықтың саны өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда көбейген. Кедейлік деңгейінің өсуі елдегі әлеуметтік саясаттың тиімділігіне, өңірлер арасындағы теңсіздікке және халық табысының нақты деңгейіне қатысты мәселелерді қайта күн тәртібіне шығарды.
Бір жылда кедейлер саны 10 пайызға артқан
Ұлттық статистика бюросы есептеулерді нақты күнкөріс минимумы – 64,2 мың теңге негізінде жүргізген. Осы көрсеткіштен төмен табыс табатын азаматтар кедейлік шегінен төмен өмір сүретін халық ретінде есепке алынған.
Ресми мәлімет бойынша, бүгінде мұндай санатқа 173 мың отбасы немесе шамамен 1 миллион адам кіреді. Соның нәтижесінде Қазақстандағы кедейлік деңгейі халықтың 4,9 пайызын құрады.
Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда жоғары көрсеткіш. Бір жыл бұрын кедейлік деңгейі 4,5 пайыз болған. Осылайша, бір жыл ішінде кедей азаматтардың саны 10 пайызға өсіп, олардың халық ішіндегі үлесі 0,4 пайыздық тармаққа артқан.
Өңірлердегі айырмашылық анық білінеді
Статистика өңірлер арасындағы әлеуметтік теңсіздіктің сақталып отырғанын көрсетеді.
Кедейлік деңгейі ең жоғары өңір – Түркістан облысы. Мұнда халықтың 8,5 пайызы немесе шамамен 182 мың адам күнкөріс минимумынан төмен табыс табады. Бір жыл ішінде бұл көрсеткіш тағы 0,4 пайыздық тармаққа өскен.
Екінші орында Абай облысы орналасқан. Мұнда кедейлік деңгейі 7,6 пайызды құрайды немесе 44,9 мың адамды қамтиды.
Ал Маңғыстау облысында кедейлік деңгейі 7,2 пайыз болғанымен, ең үлкен өсім дәл осы өңірде тіркелген. Бір жыл ішінде кедейлік деңгейі 1,9 пайыздық тармаққа, ал кедей тұрғындардың саны 31,5 пайызға көбейген.
Ең төмен көрсеткіш Астана қаласында тіркелген. Елордада халықтың 2,7 пайызы немесе 44,5 мың адам кедейлік шегінен төмен өмір сүреді. Бірақ бұл өңірде де жағдай жақсарды деуге келмейді. Бір жылдың ішінде кедей азаматтардың саны 34,8 пайызға артқан. Одан кейінгі ең төмен көрсеткіштер Қарағанды облысында (2,8 пайыз) және Атырау облысында (3,5 пайыз) тіркелген.
Кедейліктің негізгі салмағы көпбалалы отбасыларға түсіп отыр
Ұлттық статистика бюросының деректері кедейліктің ең алдымен көпбалалы отбасыларға ықпал ететінін көрсетеді.
Кедейлік шегінен төмен өмір сүретін азаматтардың 77,5 пайызы немесе 788 мың адам бес және одан көп адамнан тұратын отбасыларда тұрады. Ал төрт адамнан тұратын отбасылардағы кедей халықтың саны небәрі 86,5 мың адамды құрайды. Бұл көрсеткіш отбасы мүшелерінің саны артқан сайын жан басына шаққандағы табыстың төмендеу қаупі де күшейетінін аңғартады.
Кейбір азаматтардың табысы азық-түлікке де жетпейді
Кедейлікке қатысты тағы бір маңызды көрсеткіш – азық-түлік қоржынының құнын да жаба алмайтын азаматтардың көбеюі.
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, елімізде 25,4 мың адамның айлық табысы 35,3 мың теңгеден төмен. Бұл – азық-түлік қоржынының құнынан да аз. Бір жылдың ішінде мұндай азаматтардың саны 1,5 есеге артқан. Бұл халықтың ең осал тобының жағдайы күрделене түскенін көрсетеді.
Әлемде кедейлікпен күрес қалай жүріп жатыр?
Қазақстандағы көрсеткіштер әлемдегі кедейлікті азайту тәжірибесіне назар аударуға да негіз болады.
Жуырда өткен Кедейлікті азайту және дамыту жөніндегі жоғары деңгейлі форумда Қытай Мемлекеттік кеңесі төрағасының орынбасары Лю Гочжун елдің абсолютті кедейлікті жоюда нәтижеге қол жеткізгенін мәлімдеді. Оның айтуынша, Қытай алдағы уақытта бұл тәжірибені басқа дамушы мемлекеттерге де бөлісуге дайын.
Форум барысында БҰҰ-ның Қытайдағы үйлестірушісі Стефен Джексон Қытайдың 800 миллион адамды кедейліктен шығарғанын «таңғаларлық жетістік» деп бағалады. Оның пікірінше, бұл тәжірибе әсіресе дамушы мемлекеттер үшін маңызды.
Қытай 2030 жылға дейінгі Тұрақты даму мақсаттарын іске асыруды жеделдету, тәжірибе алмасуды кеңейту, нарықтық тетіктерді дамыту және халықаралық ынтымақтастықты күшейтуге бағытталған бастамаларды ұсынды.
Қазақстан үшін басты мәселе – табыстың өсуі
Қазақстан мен Қытайдың әлеуметтік-экономикалық жағдайын тікелей салыстыруға болмайды. Дегенмен екі елдің тәжірибесі кедейлікпен күрестің жүйелі мемлекеттік саясатты талап ететінін көрсетеді.
Қазақстандағы соңғы ресми статистика табысы күнкөріс минимумынан төмен халық санының көбейіп отырғанын, өңірлер арасындағы айырмашылықтың әлі де жоғары екенін және ең алдымен көпбалалы отбасылардың әлеуметтік тәуекелге көбірек ұшырайтынын аңғартады.
Алдағы кезеңде халық табысын арттыру, тұрақты жұмыспен қамтуды кеңейту және әлеуметтік қолдау шараларының тиімділігін күшейту кедейлік деңгейін төмендетудің негізгі факторларының бірі болмақ.
