Қазақстандықтардың орташа табысы тұрақты түрде өсіп келеді. Биылғы 2026 жылдың алғашқы тоқсанында халықтың жан басына шаққандағы атаулы ақшалай кірісі айына 252 619 теңгені құрады. Бұл көрсеткіш былтырғы 225 910 теңгемен салыстырғанда 11,8 пайызға жоғары. Дегенмен осы кезеңдегі тұтынушылық баға индексі 11,7 пайыз деңгейінде тіркелді. Осы инфляцияны ескергенде азаматтардың нақты ақшалай табысы небәрі 0,1 пайызға ғана артқан, деп хабарлайды ozgeris.info сайты.
Табыс көлемі бойынша аймақтар арасында үлкен айырмашылық байқалады. Ең жоғарғы айлық кіріс Алматы қаласына тиесілі. Мұнда әр адам орта есеппен 408 182 теңге табады. Өткен жылы бұл шаһардағы қаражат 354 641 теңге болған еді. Сөйтіп мегаполистегі атаулы табыс индексі 115,1 пайызға ал нақты кіріс 103,4 пайызға жетіп отыр.
Екінші орында 353 036 теңгемен Ұлытау облысы тұр. Бұл аймақтағы былтырғы табыс 318 609 теңгеге тең болған. Ондағы атаулы өсім 110,8 пайызды нақты индекс 97,8 пайызды құрады. Ең төменгі көрсеткіш Түркістан облысында тіркелді. Оңтүстік өңір тұрғындарының орташа табысы небәрі 143 409 теңгені көрсетеді. Олардың былтырғы кірісі 129 201 теңге көлемінде бекітілген болатын. Осылайша атаулы бағалау 111 пайызға нақты көлем 98,6 пайызға тұрақтады. Ең бай және ең табысы аз аймақтар арасындағы алшақтық 2,8 есені көрсетеді. Былтыр бұл көрсеткіш 2,7 есе болған еді.
Атаулы кірістің ең үлкен өсімі Алматы облысында байқалды. Мұндағы табыс 164 804 теңгеден 196 314 теңгеге дейін көтерілген. Сәйкесінше өсім 19,1 пайызға артып нақты табыс индексі 106,3 пайызды құрады. Қарағанды облысында да жақсы нәтиже тіркеліп кіріс көлемі 239 130 теңгеден 278 323 теңгеге жетті. Мұндағы атаулы өсім 16,4 пайыз болса нақты көрсеткіш 104,5 пайызды көрсетті.
Басқа өңірлердегі жағдай мынадай қалыпта өрбіді. Абай облысындағы кіріс былтырғы 197 466 теңгеден биыл 223 572 теңгеге дейін өскен. Ондағы атаулы көрсеткіш 113,2 пайызды нақты табыс 101,5 пайызды құрады. Ақмола облысында бұл сома 193 874 теңгеден 218 097 теңгеге теңесіп атаулы өсім 112,5 пайызға нақты индекс 99,6 пайызға тұрақтады. Ақтөбе өңірінде тұрғындар 201 175 теңге орнына 229 336 теңге табыс тауып атаулы өсім 114 пайызды нақты көлем 102,2 пайызды көрсетті. Атырау облысында азаматтар кірісі 314 575 теңгеден 323 716 теңгеге жетіп атаулы өсім 102,9 пайыз нақты көрсеткіш 91,7 пайыз болған.
Батыс Қазақстан облысындағы кіріс көлемі 206 760 теңгеден 227 868 теңгеге көтеріліп атаулы өсім 110,2 пайыз нақты индекс 99,2 пайыз болды. Жамбыл өңірінде табыс 155 004 теңгеден 166 768 теңгеге көбейіп атаулы бағалау 107,6 пайызды нақты кіріс 96,6 пайызды құрады. Жетісу облысы тұрғындарының қаржысы 159 027 теңгеден 173 876 теңгеге артып атаулы өсім 109,3 пайыз нақты индекс 97,4 пайызға жетті. Қостанай өңірінде азаматтар кірісі 218 776 теңгеден 247 804 теңгеге дейін өсіп атаулы бағалау 113,3 пайыз нақты табыс 101,8 пайызды көрсетті. Қызылорда облысында кіріс мөлшері 161 555 теңгеден 178 795 теңгеге жетіп атаулы өсім 110,7 пайыз нақты көлем 99,2 пайыз болды.
Маңғыстау облысында табыс 266 118 теңгеден 288 891 теңгеге ұлғайып атаулы бағалау 108,6 пайызды нақты индекс 97,1 пайызды құрады. Павлодар өңірінде тұрғындар кірісі 249 881 теңгеден 283 989 теңгеге өсіп атаулы өсім 113,6 пайыз нақты көрсеткіш 100,6 пайыз болды. Солтүстік Қазақстан облысында қаражат 196 168 теңгеден 207 483 теңгеге теңесіп атаулы бағалау 105,8 пайызды нақты табыс 92,9 пайызды көрсетті. Шығыс Қазақстан облысында азаматтар табысы 246 425 теңгеден 282 581 теңгеге артып атаулы өсім 114,7 пайызға нақты индекс 102,8 пайызға жетті. Астана қаласында орташа кіріс 323 608 теңгеден 352 811 теңгеге тұрақтап атаулы бағалау 109 пайызды нақты табыс 98,8 пайызды құрады. Шымкент шаһарында тұрғындар қаражаты 150 444 теңгеден 160 951 теңгеге өсіп атаулы бағалау 107 пайыз нақты көрсеткіш 96,1 пайызды көрсетті.
Бюро мамандары соңғы жылдардағы тарихи динамиканы да назарға ұсынды. 2023 жылдың алғашқы тоқсанында табыс 178 059 теңге болып нақты индекс 97,6 пайызды құрады. Екінші тоқсанда кіріс 190 394 теңгемен 100,5 пайыздық нақты өсімді тіркеді. Үшінші кезеңде ол 187 731 теңгеге жетіп нақты бағалау 102,9 пайыз болды. Төртінші тоқсанда азаматтар 203 627 теңге тауып нақты көлем 102,4 пайызды көрсетті. 2024 жылдың бірінші тоқсанында қаражат 204 993 теңгеге теңесіп нақты индекс 105,3 пайыз болды. Екінші тоқсанда 214 294 теңгемен 103,8 пайыздық көрсеткіш тіркелді. Үшінші кезеңде кіріс 212 840 теңге болып нақты өсім 104,6 пайызды құрады. Төртінші тоқсанда табыс 231 787 теңгеге жетіп нақты бағалау 104,9 пайызды көрсетті. 2025 жылдың алғашқы тоқсанында тұрғындар кірісі 225 910 теңгені құрап нақты индекс 100,7 пайыз болды. Екінші тоқсанда 236 501 теңгемен 99,2 пайыздық көрсеткіш тіркелді. Үшінші кезеңде табыс 235 422 теңге болып нақты өсім 98,5 пайызды көрсетті. Төртінші тоқсанда кіріс 254 446 теңгеге жетіп нақты бағалау 97,7 пайызға теңесті. Осы 2025 және 2026 жылдардағы мәліметтер әзірге алдын ала берілген дерек саналады. Ақпарат көздерінің нақтылануына қарай бұл сандар міндетті түрде қайта есептеліп отырады.
Терминдерді түсіну өте маңызды. Атаулы ақшалай табыс адамдардың күнделікті тұтынуға өндірістік қызметке және жинақтауға жұмсайтын қаражаты болып табылады. Оның көлемі макродеңгейде арнайы есептеу әдісімен анықталады. Бұл ретте жалдамалы және өзін өзі жұмыспен қамтудан түскен кірістер әлеуметтік трансферт төлемдері ескеріледі. Жасырын жалақы мен статистикаға ілінбеген жұмысшылар саны да осы есепке кіреді. Жан басына шаққандағы табыс барлық жалпы кіріс сомасын тұрақты халық санына бөлу арқылы шығарылады. Нақты ақшалай кіріс атаулы табыстың елдегі инфляция деңгейіне қарай түзетілген нұсқасын білдіреді.
Жалдамалы жұмыстан түсетін кіріске жалақы барлық ынталандыру төлемдері үстемақылар қаламақылар сыйақылар мен жәрдемақылар жатады. Жұмыскерлердің еңбекақы қоры мекемелер есептеген барлық ақшалай және заттай қаражатты қамтиды. Оған лауазымдық мөлшерлемелер қосымша төлемдер ынталандыру және өтемақы сипатындағы қаражат кіреді. Бұл қаржыландыру көзіне немесе төлеу мерзіміне қарамастан табыс салығы мен міндетті зейнетақы жарналарын қоса есептегендегі жалпы сома болып саналады. Өзін өзі жұмыспен қамту табысы тауар өндіру мен қызмет көрсетуден түсетін ақшалай және заттай кірісті білдіреді. Тұтынушылық баға индексі халық сатып алатын тұрақты тауарлар мен қызметтер қоржынындағы орташа баға деңгейінің уақыт өте келе өзгеруін көрсетеді.
Есептеу әдіснамасы 2016 жылғы 21 қыркүйекте Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті төрағасының 214-ші бұйрығымен бекітілген. Бұл құжат сол жылдың 21 қазанында Әділет министрлігінде 14350 нөмірімен тіркеуден өтті. Ақпарат ай сайын тоқсан сайын және жыл сайын қалыптасып отырады. Есептеу макродеңгейде барлық статистикалық және әкімшілік деректерді біріктіру арқылы бір адамға шағып жасалады.
Бағалау жұмыстары ай сайын тек республика бойынша жыл басынан бері өспелі қорытындымен жүргізіледі. Ал тоқсандық және жылдық есептерге аймақтар да қосылады. Жалпы есептеу процесі жеті негізгі кезеңнен тұрады. Бірінші кезекте жалдамалы еңбектен түскен атаулы табыс есептеледі. Екінші қадамда жасырын жалақыны бағалау коэффициенті анықталады. Үшінші кезең өзін өзі жұмыспен қамту табысын есептеуге арналған. Төртінші болып халыққа төленген ағымдағы трансферттер белгіленеді. Бесінші кезеңде басқа да ақшалай кірістер ескеріледі. Алтыншы қадам жан басына шаққандағы атаулы табысты шығаруды көздейді. Жетінші кезеңде атаулы және нақты кіріс индекстері есептеледі.
Атаулы табыс барлық кірістерді қосу арқылы табылады. Жан басына шаққандағы көрсеткішті анықтау үшін есепті кезеңдегі жалпы атаулы табыс сомасын сол кездегі халық санына бөледі. Атаулы кіріс индексін табу үшін есепті кезеңдегі орташа табысты базалық кезеңдегі кіріске бөліп жүз пайызға көбейтеді. Нақты табыс индексі атаулы кіріс индексін тұтынушылық баға индексіне бөліп жүз пайызға көбейту арқылы шығарылады. Бұл әдіс ағымдағы көрсеткішті базалық кезеңнің салыстырмалы бағасына келтіреді.
Алдын ала есептеу жұмыстары есепті кезеңнен кейін 40 күнтізбелік күн өткен соң жасалады. Бұл ретте айлық және тоқсандық статистикалық мәліметтер ведомстволық бақылау деректері мен сарапшылық бағалаулар қолданылады. Нақтыланған қайта есептеу келесі жылдың қыркүйек айында бекітіледі. Оған жылдық жиынтық деректер негіз болады.
