Энергетика министрі Ерлан Ақкенженовтің айтуынша, бастапқы есеп бойынша өндірістегі шығын 4,9 миллион тонна болады деп күтілген. Десе де мұнай өндіруші компаниялармен жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде бұл айырмашылық 3,3 миллион тоннаға дейін қысқарған. Министрдің сөзінше, қазіргі таңда өндіріс көлемін ұлғайту бағытындағы жұмыстар жалғасып жатыр.
«Қазіргі таңда ел бойынша жалпы өндіріс шығынын 4,9 миллион тоннадан 3,3 миллион тоннаға дейін қысқартуға қол жеткіздік. 2026 жылдың қорытындысы бойынша мұнай өндіру көлемі 98 миллион тонна болады деп болжанып отыр», – деді министр.
Өндірістің төмендеуіне әсер еткен негізгі себептердің бірі – ірі кен орындарындағы өндірістік жоспарлар мен техникалық жұмыстар. Қазақстандағы мұнай өндірісінің басым бөлігі Қашаған, Теңіз және Қарашығанақ сияқты алып кен орындарына тиесілі. Сондықтан осы жобалардағы кез келген өзгеріс республикалық көрсеткішке бірден ықпал етеді.
Негізгі себеп
Биылғы маңызды шешімдердің бірі – Қашаған кен орнындағы жоспарлы жөндеу жұмыстарын кейінге қалдыру болды. Энергетика министрлігінің мәліметінше, бұл шешім өндірістегі шығынды шамамен 2 миллион тоннаға азайтуға мүмкіндік берген. Егер жөндеу жұмыстары жоспарланған мерзімде жүргізілгенде, мұнай өндірісінің төмендеуі бұдан да көп болуы ықтимал еді.
Сонымен бірге Қазақстан мұнай өндіру көлемін жоспарлағанда халықаралық міндеттемелерді де ескереді. Ел әлемдік мұнай нарығындағы тұрақтылықты сақтау мақсатында өндірісті белгілі бір деңгейде ұстап тұруға бағытталған келісімдерге қатысады. Сондықтан өндіріс көлеміне тек техникалық емес, сыртқы нарықтағы жағдай да әсер етеді.
Алғашқы алты айдағы көрсеткіш мұнай өңдеу саласында да төмендеу бар екенін көрсетті. Осы кезеңде елімізде 8,98 миллион тонна мұнай өңделген. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 97,9 пайызды құрайды. Дегенмен айырмашылық аса үлкен емес. Бұл ішкі нарықты жанармаймен қамтамасыз ету бағытында айтарлықтай қауіп жоқ екенін аңғартады.
Мұнай арқылы жасалатын экономикалық қысым
Мұнай өндірісінің төмендеуі ең алдымен экспорттық түсімге әсер етеді. Қазақстан бюджетінің кірісі мен экспорттық табысының едәуір бөлігі мұнайдан түсетіндіктен, өндіріс көлемінің қысқаруы экономикалық өсімге де ықпал етуі мүмкін. Бірақ мұндай жағдайда әлемдік мұнай бағасы шешуші рөл атқарады. Егер халықаралық нарықта мұнай бағасы жоғары деңгейде сақталса, өндіріс көлемінің төмендеуі экспорттық табыстың күрт азаюына әкелмеуі ықтимал. Ал мұнай бағасы төмендесе, өндірістің қысқаруы экономикалық қысымды күшейте түседі.
Ресми дерек
Энергетика министрлігі 2026 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанда 98 миллион тонна мұнай өндіріледі деп болжап отыр. Бұл жоспардың орындалуы екінші жартыжылдықтағы өндіріс қарқынына байланысты болады. Әсіресе Қашағандағы өндірістің тұрақты жұмыс істеуі, мұнай компанияларымен жасалған келісімдердің нәтижесі және әлемдік мұнай нарығындағы жағдай шешуші факторлардың қатарында.
Жартыжылдық қорытындысы мұнай саласында белгілі бір қиындықтардың бар екенін көрсеткенімен, жағдай бақылаудан шыққан жоқ. Өндірістегі шығын бастапқы болжаммен салыстырғанда азайтылды. Қашағандағы жөндеу жұмыстарының кейінге шегерілуі мен мұнай компанияларымен жүргізілген келіссөздер оң нәтиже беріп отыр. Ендігі негізгі міндет – жыл соңына дейін жоспарланған 98 миллион тонна мұнай өндіру межесіне қол жеткізу. Егер бұл жоспар орындалса, алғашқы жартыжылдықтағы төмендеу уақытша құбылыс ретінде бағалануы мүмкін. Ал жоспар орындалмаған жағдайда мұнай экспортына тәуелді Қазақстан экономикасы үшін қосымша тәуекелдер туындауы ықтимал.
