Елімізде инфляция 10%-дан төмендеді: баға өсімі баяулағанымен, қысым әлі сақталып тұр

Қазақстанда жылдық инфляция тамыз айының қорытындысы бойынша 9,8%-ды құрады. Бұл шілдедегі 10,2%-бен салыстырғанда 0,4 пайыздық тармаққа төмен. Ал тамыз айының өзінде тұтыну бағалары 0,6%-ға өскен. Осылайша, жылдық инфляция 10%-дық межеден төмендеді. Алайда бұл бағаның жалпы арзандағанын білдірмейді. Керісінше, инфляцияның баяулауы – бағалардың бұрынғыға қарағанда баяуырақ өсіп жатқанын көрсетеді. Тамызда азық-түлік бағасы айлық есепте 0,1%-ға төмендегенімен, азық-түлікке жатпайтын тауарлар 0,8%-ға, ал ақылы қызметтер 1,2%-ға қымбаттаған.
 
Көкөніс пен жеміс бағасы инфляцияны тежеді
 
Тамыздағы негізгі ерекшелік – маусымдық жеміс-жидек пен көкөністердің арзандауы. Ең айқын төмендеу картопта байқалды – 12,3%. Тәтті бұрыштың бағасы 11,9%-ға, қырыққабат 9,7%-ға, жүзім 8%-ға, пияз 7,7%-ға төмендеді. Алма 5,1%-ға, сәбіз 5%-ға, лимон 4,7%-ға арзандаған. Бұл үрдісті ең алдымен маусымдық факторлармен түсіндіруге болады. Жаздың соңы мен күздің басында отандық нарыққа жаңа өнімнің көптеп түсуі ұсынысты арттырып, бірқатар ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасын төмендетеді.
Бірақ бұл әсерді бүкіл азық-түлік нарығына таратуға болмайды. Бір жыл ішінде азық-түлік бағасы әлі де 9,5%-ға өскен. Оның үстіне тамақ өнімдері мен алкогольсіз сусындар жалпы жылдық инфляцияға 3,6 пайыздық тармақпен ең үлкен үлес қосқан.
 
Азық-түлік емес тауарлар – негізгі қысым көздерінің бірі
 
Инфляция құрылымында азық-түлікке жатпайтын тауарлар ерекше назар аудартады. Олардың бағасы бір жылда 11,4%-ға өскен – бұл жалпы инфляциядан жоғары көрсеткіш. Сонымен қатар кейбір тауарлар, керісінше, арзандаған. Тамызда қолданыста болған жеңіл автомобильдер 5,3%-ға, планшеттер 5%-ға, медициналық маскалар 2,9%-ға арзандады. Бір жылдық динамикада да жекелеген тауарлар бойынша бағаның төмендеуі байқалады. Мысалы, жаңа отандық көліктердің бағасы 16,9%-ға, кондиционерлер 7,6%-ға, электр бұрғылары мен бұрауыштар 8%-ға төмендеген.
 
Қызмет көрсету бағасы жоғары қарқынмен өсіп отыр
 
Инфляцияның тағы бір маңызды құрамдас бөлігі – ақылы қызметтер. Тамызда олардың бағасы бір айда 1,2%-ға, ал жылдық есепте 8,9%-ға өскен. Яғни қазіргі инфляциялық ахуалды тек азық-түлік бағасымен түсіндіру жеткіліксіз. Халықтың күнделікті шығынына әсер ететін қызмет көрсету саласындағы баға динамикасы да маңызды фактор болып отыр.
 
Аймақтар арасында айырмашылық бар
 
Инфляция ел бойынша біркелкі емес. Тамызда ең жоғары жылдық көрсеткіш Солтүстік Қазақстан облысында – 12%, Жетісу облысында – 11,7%, Ақмола облысында – 11,6% болды. Ал ең төмен көрсеткіш Қарағанды облысында – 8,1%, Алматы қаласында – 8,7%, Павлодар облысында – 9% тіркелді. Астанада жылдық инфляция 9,8%, Шымкентте 10,4% болды. Бұл айырмашылық өңірлердегі тұтыну құрылымы, азық-түлік пен қызметтердің бағасы, логистика және жергілікті нарықтағы ұсыныс ерекшеліктерімен байланысты болуы мүмкін.
 
Инфляцияның баяулауы тұрақты үрдіске айнала ма?
 
Қазіргі көрсеткіштер инфляциялық қысымның біртіндеп әлсіреп келе жатқанын көрсетеді. Жылдық инфляция маусымдағы 10,3%-дан шілдеде 10,2%-ға, тамызда 9,8%-ға дейін төмендеді. Бұған ақша-кредит саясатының қатаңдығы, теңге бағамының динамикасы және тұтынушылық сұраныстың тұрақтануы әсер етуде. Ұлттық банк 2026 жылы базалық мөлшерлемені бірнеше рет төмендетіп, шілде соңында оны 16,75%-ға жеткізді. Ұлттық банктің тамыз айындағы макроэкономикалық сауалнамасына қатысқан сарапшылар 2026 жылдың соңындағы инфляцияны орта есеппен 10% деңгейінде күтеді.
 
Бұл нені білдіреді?
 
Тамыз айындағы статистика Қазақстан экономикасында дезинфляциялық үрдіс қалыптасып келе жатқанын көрсетеді. 10%-дан төмендеу – маңызды психологиялық әрі экономикалық шек. Бірақ бұл инфляция мәселесі толық шешілді деген сөз емес. Негізгі тәуекелдер азық-түлік емес тауарлардың жоғары бағасында, қызмет көрсету құнының өсуінде және халықтың инфляциялық күтулерінде сақталып отыр. Ал көкөніс пен жеміс бағасының төмендеуі әзірге көбіне маусымдық сипатта. Сондықтан алдағы айлардағы негізгі мәселе – 9,8%-дық көрсеткіштің уақытша нәтиже болып қалмай, тұрақты төмендеу үрдісіне айнала ма деген сұрақ. Егер азық-түлік нарығындағы маусымдық әсер әлсірегеннен кейін де инфляция төмендеуін жалғастырса, бұл баға қысымының құрылымдық түрде бәсеңдеп келе жатқанын білдіреді.