10 қыркүйектегі сауда қорытындысында доллар бағамының бір күнде 5,82 теңгеге төмендеп, 450,79 теңгеге түсуі – нарықтағы айтарлықтай қозғалыс. Алайда мұны теңгенің ұзақ мерзімді түрде күрт нығаюы деп қабылдауға әлі ерте. Қазақстан Ұлттық банкінің 10 қыркүйекке белгілеген ресми бағамы 456,89 теңге болды.
Теңгенің нығаюына бірнеше фактор әсер етіп отыр. Біріншіден, мұнай бағасы. Қазір Brent маркалы мұнайдың бағасы барреліне 100 доллардан асып отыр. Reuters мәліметінше, 10 қыркүйекте Brent шамамен 101 доллар деңгейінде саудаланды.
Қазақстан үшін мұнай бағасының жоғары болуы – экспорттық түсімнің және елге түсетін валютаның артуы деген сөз. Яғни мұнай қымбаттаған кезде доллар ұсынысы көбейіп, теңгеге қолдау пайда болады. Әсіресе мұнай бағасы 100 доллардан жоғары деңгейде ұзақ сақталса, бұл ұлттық валютаның тұрақтылығына оң әсер етуі мүмкін.
Екіншіден, нарықтағы доллар ұсынысы мен сұранысының арақатынасы өзгеріп отыр. Бұған экспорттаушылардың валюталық түсімі, бюджет операциялары және нарықтағы қатысушылардың доллар сатып алу белсенділігі ықпал етеді. Сондықтан бір күндегі 5-6 теңгелік қозғалысты тек мұнай бағасымен түсіндіру дұрыс емес.
Экономист Әбілқайыр Аронов былай дейді:
Доллардың биржадағы 450,79 теңгеге дейін төмендеуін теңгенің ұзақмерзімді әрі тұрақты нығаюы деп қабылдауға әлі ерте. Қазір теңгеге сыртқы нарықтағы қолайлы факторлар әсер етіп отыр. Соның бірі – мұнай бағасының жоғары деңгейі. 10 қыркүйекте Brent бағасы 101 доллардан асты. Қазақстан үшін мұнай бағасының өсуі экспорттық түсімнің артуын және ел ішіндегі валюта ұсынысының көбейуін білдіреді. Бұл өз кезегінде теңгеге қолдау береді.
Сонымен бірге доллардың бір күнде бірнеше теңгеге арзандауына нарықтағы сұраныс пен ұсыныс, экспорттаушылардың валюталық түсімі және ішкі валюта операциялары да ықпал етеді. Сондықтан қазіргі бағамды бір ғана мұнай факторымен түсіндіру дұрыс емес.
Қысқа мерзімде теңге 450–460 теңге аралығында құбылуы мүмкін. Егер мұнай бағасы 100 доллар шамасында сақталса, теңгенің қазіргі деңгейін ұстап тұруға мүмкіндік бар. Ал мұнай бағасы төмендеп, әлемдік нарықта доллар күшейсе, теңге қайта әлсіреуі ықтимал.
Сондықтан бүгінгі жағдайды теңгенің түбегейлі күшеюі емес, ұлттық валютаға уақытша қолайлы нарықтық жағдай қалыптасуы деп бағалаған жөн. Ұлттық банктің 10 қыркүйекке белгілеген ресми бағамы 456,89 теңге болғанын да ескерген жөн.
Ал болашақта не болады?
Қысқа мерзімде теңге 450–460 теңге дәлізінде сақталуы мүмкін. Егер Brent бағасы 100 доллардан жоғары болып, сыртқы нарықта доллар әлсіресе, теңге 450 теңгеден де төмен түсуі ықтимал. Бірақ мұнай бағасы қайта төмендеп, жаһандық нарықта доллар күшейсе, бағамның 460 теңгеден жоғары көтерілу қаупі бар.
Сондықтан қазіргі нығаюды «теңге түбегейлі күшейді» деп емес, теңгеге қолайлы сыртқы факторлар қалыптасқан кезең деп бағалаған жөн. Қазақстан экономикасы мұнай бағасына әлі де тәуелді болғандықтан, мұнай нарығындағы кез келген күрт өзгеріс теңге бағамына тез әсер етуі мүмкін.
