Қазақстанда жанармай бағасы соңғы бір жылда айтарлықтай өскені байқалады. Әсіресе 2026 жылдың қаңтарында бензин мен дизель құны өткен жылмен салыстырғанда едәуір қымбаттаған. Дегенмен ел ішінде баға біркелкі емес – кей өңірлерде жанармай қымбат болса, кей аймақтарда салыстырмалы түрде арзанырақ, деп жазады Ozgeris.info.
Finprom.kz жүргізген зерттеуге сәйкес, 2026 жылдың қаңтарында Қазақстанда бензин мен дизель бағасының өсімі соңғы бір жылдағы ең жоғары көрсеткішке жеткен. Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша кең таралған бензин түрлерінің тұтыну бағасының индексі 116,8% болған. Ал халық ең көп қолданатын АИ-92 бензині бір жыл ішінде 17% қымбаттаған. Дизель отыны да қымбаттап, оның бағасы 14,2%-ға өскен.
Көлік жүргізушілері үшін бұл жағдай күтпеген жаңалық болған жоқ. Жанармай бағасының көтерілуі өткен жылдың күзінен бастап байқала бастаған. Статистикаға қарағанда, 2025 жылдың көп бөлігінде – қыркүйекке дейін – бензин бағасының индексі 101%-106% аралығында ғана болған. Яғни баға баяу өзгерген. Бірақ тамыз айынан бастап өсім қарқыны күшейіп, индекс 108%-дан 116,8%-ға дейін жеткен.
Дизель отыны бойынша да ұқсас үрдіс байқалған. Өткен жылдың басында оның индексі 100,9% болса, тамыз айына қарай 108,1%-ға дейін өскен. Кейін өсім қарқыны күшейіп, 114,2% деңгейіне жеткен. Бұл жағдай 2025 жылғы 16 қазанда енгізілген АИ-92 бензині мен дизель бағасын көтеруге жарияланған мораторий аясында болған.
Сарапшылардың айтуынша, жанармай бағасының өсуіне бір ғана себеп әсер етпейді. Бұл – бірнеше экономикалық фактордың нәтижесі.
«Жанармай бағасының өсуін бір ғана себеппен түсіндіру қиын. Бұл жерде бірнеше фактор қатар жұмыс істейді. Біріншіден – ішкі нарықтағы сұраныс. Қазақстанда автокөлік саны жыл сайын өсіп келеді. Демек бензин мен дизельге деген қажеттілік те артады. Екіншіден – өндіріс пен тасымал шығындарының өсуі. Мұнай өнімдерін өңдеу, сақтау және жеткізу процестері де белгілі бір шығындарды талап етеді. Үшіншіден – сыртқы нарықтағы баға айырмашылығы. Қазақстандағы жанармай бағасы көрші елдермен салыстырғанда төмен болғандықтан, нарықта теңгерімсіздік пайда болуы мүмкін. Осындай факторлар бағаның біртіндеп көтерілуіне әсер етеді», дейді сарапшылар.
Зерттеу барысында өңірлер бойынша бензин бағасының өсу қарқыны да салыстырылған. Баға ең қатты өскен аймақ – Павлодар облысы. Мұнда бензин бағасының индексі 126,3% болған. Бұл республикадағы орташа көрсеткіштен әлдеқайда жоғары. Екінші орында Астана – 120%. Ал алғашқы бестікке Абай облысы (117,6%), Алматы облысы (117,1%) және Ұлытау облысы (116,9%) кірген.
Ал бензин бағасы ең аз өскен өңір – Батыс Қазақстан облысы. Мұнда индекс 112% болған. Одан кейін Атырау облысы – 113,1% және Маңғыстау облысы – 113,9% көрсеткішімен салыстырмалы түрде төмен өсім байқалған. Орталық және оңтүстік өңірлерде баға өзгерісі орташа деңгейде қалыптасқан. Мысалы, Түркістан облысында индекс – 114,5%, Шымкентте – 115%, Қарағанды облысында – 115,1%.
Сарапшылардың айтуынша, өңірлер арасындағы баға айырмашылығы логистика мен нарық құрылымына байланысты.
«Қазақстандағы жанармай нарығында аймақтық айырмашылықтың болуы қалыпты жағдай. Себебі әр өңірдің нарықтық жағдайы әртүрлі. Мұнай өңдеу зауыттарына жақын аймақтарда немесе батыс өңірлерде баға салыстырмалы түрде төмен болуы мүмкін. Ал орталық және ірі қалаларда жанармайға сұраныс жоғары, сондықтан баға да жоғарырақ қалыптасады. Сонымен қатар жеткізу қашықтығы, тасымал шығындары және жергілікті нарықтағы бәсекелестік деңгейі де бағаға әсер етеді. Сондықтан бір қаладағы баға екінші қаладағы бағамен сәйкес келе бермейді», дейді сарапшылар.
Жанармайдың нақты бағасына келсек, ең қымбат бензин ірі қалаларда тіркелген. Мысалы, ел бойынша АИ-92 бензинінің орташа бағасы 236 теңге болса, Астанада оның литрі 251 теңгеден сатылған. Ал АИ-98 бензинінің орташа бағасы 322 теңге болғанымен, Алматыда ол 355 теңгеге дейін жеткен.
Басқа қалалардағы жағдай әртүрлі. Жезқазғанда АИ-92 бензині – 242 теңге, Талдықорғанда – 239 теңге. Ал ең арзан баға Түркістанда – 224 теңге, Атырауда – 218 теңге деңгейінде тіркелген. АИ-95 және АИ-96 бензині бойынша ең қымбат қалалар қатарында Алматы (317 теңге), Талдықорған (314 теңге) және Петропавл (308 теңге) тұр. Ал Ақтөбе мен Атырауда бұл бензиннің бағасы шамамен 280 теңге, яғни орташа көрсеткіштен төмен.
Дизель отыны бойынша да баға айырмашылығы айқын байқалады. Қыстық дизельдің ең жоғары бағасы Қарағандыда – 666 теңге, Көкшетауда – 628 теңге, Астанада – 614 теңге болған. Ал ең арзан дизель Қызылордада – 491 теңге, Ақтауда – 473 теңге деңгейінде тіркелген. Сарапшылардың айтуынша, өткен жылдың соңында Қазақстандағы жанармай бағасының өсу қарқыны Еуразиялық экономикалық одақтың басқа елдеріне қарағанда жоғары болған.
«2025 жылдың желтоқсанындағы деректерге қарасақ, Қазақстанда бензин бағасының индексі 115,7% болған. Бұл ЕАЭО бойынша орташа көрсеткіштен (111,1%) жоғары. Қазақстанға жақын нәтижені Қырғызстан көрсетті – 115,1%. Ал Беларусь елінде баға өсімі небәрі 6,7% болды. Арменияда тіпті бензин бағасы төмендеп, индекс 99,1% деңгейінде қалыптасты. Бұл әр елдегі нарық құрылымы мен мемлекеттік реттеу тәсілдерінің әртүрлі екенін көрсетеді. Кей мемлекеттерде жанармай бағасы қатаң реттелсе, кей елдерде нарықтық механизмдер басым», дейді сарапшылар.
Соған қарамастан Қазақстанда жанармай бағасы көрші елдермен салыстырғанда әлі де төмен. Мысалы, 2025 жылдың желтоқсанында Қазақстанда бензиннің литрі орташа есеппен 0,5 доллар болған. Ал Ресейде бұл көрсеткіш 0,8 доллар, яғни 78,3% қымбат. Дизель отыны да Қазақстанда салыстырмалы түрде арзан – шамамен 0,7 доллар, ал Ресейде – 1 доллар, бұл 49,2% жоғары.
ЕАЭО елдері ішінде бензин ең қымбат мемлекет – Армения. Мұнда жанармайдың литрі 1,4 доллар, бұл Қазақстандағы бағадан шамамен 2,8 есе жоғары. Алайда сарапшылардың айтуынша, қазіргі төмен баға ұзақ уақыт сақталмауы мүмкін.
«Қазір Қазақстандағы жанармай бағасы көрші елдермен салыстырғанда төмен деңгейде тұрғанымен, бұл айырмашылық мәңгі сақталмайды. Себебі 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап Еуразиялық экономикалық одақ аумағында мұнай мен мұнай өнімдерінің ортақ нарығын құру жоспарланған. Егер бұл келісім толық іске асса, одақ елдеріндегі баға айырмашылығы біртіндеп қысқарады. Бұл Қазақстандағы жанармай бағасының да біртіндеп өсуіне ықпал етуі мүмкін. Сондықтан бүгінгі бағалар болашақтағы жағдаймен салыстырғанда әлдеқайда төмен болып көрінуі ықтимал», дейді сарапшылар.
