Қаржы қызметі адамдардың күнделікті өміріне терең енген. Банктер ғасырлар бойы ақша айналымының негізгі тірегі болды. Алайда бүгінгі таңда смартфон экранындағы қосымша бір банктің бүкіл бөліміндей қызмет атқаруға қабілетті. Жасанды интеллект сарапшылардың орнын баса бастады, ал цифрлық платформалар инвестиция мен капиталды басқарудың жаңа кілтіне айналды, деп жазады Ozgeris.info.
Мұндай жаһандық өзгерістің атауы финтех, яғни, қаржылық технология. Бұл сала бүгінде тек төлем жүйелерімен шектелмей, инвестициялау, бизнес қаржысын басқару, капиталды талдау секілді күрделі бағыттарды да автоматтандырып келеді. Отандық нарықта да осы үрдістің алғашқы толқыны байқалып отыр.
Жаһандық финтех индустриясының өсімі ауқымды статистикалық деректермен расталады. KPMG халықаралық аудиторлық-консалтингтік компаниясының 2024 жылғы «Pulse of Fintech» атты есебіне сәйкес, жаһандық финтех инвестициялары соңғы бес жылда үш есеге өсіп, 113 миллиард долларға жетті. McKinsey Global Institute, яғни McKinsey жаһандық зерттеу институтының болжамы бойынша, 2030 жылға қарай қаржы қызметтерінің 40 пайызын жасанды интеллект толық автоматтандырады. Дүниежүзілік экономикалық форумның мәліметтері бойынша, дамушы елдердегі халықтың 1 миллиард 700 миллионы банк қызметіне толыққанды қол жеткізе алмай отыр. Финтех дәл осы алшақтықты жоюдың негізгі тетігіне айналып келеді.
Гарвард бизнес мектебінің профессоры Марко Янсити мен ғалым Карим Лахани «Жасанды интеллект дәуіріндегі бәсекелестік» атты зерттеуінде жасанды интеллектіні жай ғана автоматтандыру құралы ретінде қарауға болмайтынын атап өтеді. Олардың пікірінше, бұл технология бизнес-модельдерді түбегейлі өзгертетін жүйенің жаңа тірегіне айналып отыр. Бұл тұжырым финтех саласына айрықша дәл келеді.
Отандық нарықта осы өзгерістің нақты мысалдары пайда болып отыр. «Investbanq», «Finflow» және «Paidax» қазақстандық финтех стартаптарының ішіндегі ең айқын үлгілері.
«Investbanq» инвестициялық банкинг пен капиталды басқаруға арналған цифрлық платформа. Жоба кәсіпкерлерге, ірі капитал иелеріне және қаржы кеңесшілеріне бағытталған. Платформаның «AI Analyst» атты қызметі бірнеше дереккөздегі жаңалықтар мен қаржылық ақпаратты бір мезетте талдап, инвестициялық шешім қабылдауға нақты ұсынымдар береді. Жүйе нарықтағы өзгерістерді жылдам бақылайды. Пайдаланушы өз портфелін, яғни акцияларды, облигацияларды және өзге де баламалы қаржылық құралдарды бір жерден басқара алады.
Компанияның кеңселері Сингапур, Дубай және Алматы қалаларында орналасқан. Мұндай халықаралық құрылым платформаға әлемдегі ірі қаржы нарықтарымен тікелей жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Маңыздысы, «Investbanq» Сингапурдың ақша-кредит басқармасы сияқты қатаң реттеуші органдардың талаптарына сай жұмыс істейді. Бұл сенімділіктің маңызды кепілі.
MIT Sloan Management Review, яғни Массачусетс технологиялық институтының бизнес-зерттеулер журналында жарияланған «Қаржыдағы жасанды интеллект революциясы» атты зерттеу бойынша, жасанды интеллект негізіндегі инвестициялық платформалар дәстүрлі брокерлік қызметпен салыстырғанда портфельдің табыстылығын орта есеппен 18-22 пайызға арттырады.
«Біздің мақсат капиталды басқару үдерісін барынша ашық және түсінікті ету. Инвесторлар өз қаржысын басқару үшін күрделі жүйелерге тәуелді болмауы керек. Сондықтан біз жасанды интеллект пен цифрлық технологияларды пайдаланып, инвестициялық банкингті жаңа деңгейге шығаруға тырысып отырмыз», дейді «Investbanq» жобасының жетекшісі Олжас Жиенқұл.
Финтехтің тағы бір маңызды бағыты шағын және орта бизнеске арналған қаржылық шешімдер болып табылады. Бұл компанияларда, әдетте, жеке қаржы директоры болмайды, ал кәсіби маман жалдау айтарлықтай шығынды талап етеді. «Finflow» платформасы осы мәселені шешуді мақсат еткен.
Кәсіпкер бұл жүйе арқылы компанияның табысы мен шығынын талдайды, ақша айналымын болжайды, қаржылық модель құрады. Мұның бәрі бірнеше минут ішінде орындалады. Тіпті банктен несие алу үдерісін де жеңілдетеді: платформа қажетті қаржылық құжаттарды автоматты түрде дайындайды. Қазір «Finflow» жүйесін елімізден тысқары, шетелдегі ондаған компания да пайдаланып отыр. Стартап бірнеше отандық банкпен бірлескен жобаларды іске қосып, шағын және орта бизнеске арналған цифрлық қаржыландыру шешімдерін әзірлеп жатыр.
Deloitte Insights атты зерттеу бөлімінің 2023 жылғы есебіне сәйкес, шағын және орта кәсіпкерлік сегментіндегі жасанды интеллект негізіндегі қаржылық платформалар кәсіпкерлердің кассалық алшақтықты болдырмау мүмкіндігін 34 пайызға арттырады. Стэнфорд университетінің Цифрлық экономика зертханасының зерттеуінде дамушы нарықтарда шағын және орта бизнесті несиелеудегі негізгі кедергінің қаржылық мәліметтердің жеткіліксіздігі мен талдаудың күрделілігі екені атап өтілген. «Finflow» сияқты платформалар дәл осы олқылықты жоюға бағытталған.
«Біз «Finflow»-ды қаржылық жоспарлауды тек ірі компаниялардың емес, кез келген кәсіпкердің қолы жететін құралға айналдыру мақсатында жасап жатырмыз. Көптеген шағын және орта бизнес өкілдері қаржысын жүйелі басқара алмай, кассалық алшақтыққа тап болады, банк қаржыландыруына қол жеткізе алмай қиналады. Сондықтан біз кәсіпкерге күрделі қаржылық талдауды түсінікті, жылдам және қолжетімді етуді көздейміз. «Finflow» жай ғана есеп жүргізетін платформа емес, бизнеске дұрыс шешім қабылдауға көмектесетін цифрлық қаржы көмекшісі», дейді жоба жетекшісі Дәулет Айтмаханов.
Бұл анықтама «CFO-as-a-Service», яғни қызмет ретіндегі қаржы директоры деп аталатын жаһандық тұжырымдамамен толық сәйкес келеді. Оның мәні бір кездері тек ірі корпорацияларға қолжетімді болған күрделі қаржылық функцияларды бағдарламалық жасақтама арқылы кез келген кәсіпкерге ұсыну болып табылады.
Финтехтің үшінші маңызды бағыты инвестицияны кең аудиторияға жеткізу мәселесі болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, бағалы қағаздар нарығы негізінен ірі институционалдық инвесторлар мен ауқатты жеке тұлғалардың ғана қолы жетеді деп саналатын сала болды. «Paidax» мобильді қосымшасы осы қалыптасқан түсінікті өзгертуді мақсат еткен.
Пайдаланушы «Paidax» арқылы бағалы қағаздарға, яғни акция мен облигацияларға қаржы салып, өзге инвесторлардың портфелін де бақылай алады. Платформада этикалық және исламдық қаржы қағидаттарына сай келетін инвестициялық құралдарды дамытуға да мән берілуде. Бұл Орталық Азия мен Таяу Шығыс нарықтары үшін стратегиялық маңызы зор бағыт.
Қазір қосымшаға 36 мыңға жуық қолданушы тіркелген. Олардың басым бөлігі 35 пен 55 жас аралығындағы инвесторлар. Платформадағы активтердің жалпы көлемі 10 миллион долларға жетуге жақын. Компания алдағы уақытта жасанды интеллект негізінде автоматты инвестициялық портфель ұсыну қызметін іске қосуды жоспарлап отыр. Пайдаланушы өз мүмкіндіктері мен тәуекел деңгейін көрсетсе, жүйе соған сай оңтайлы инвестициялық шешім ұсынады.
«Біз «Paidax» арқылы инвестицияны барынша түсінікті және қолжетімді еткіміз келеді. Қаржы нарығы көп адамға жабық, күрделі жүйе сияқты көрінеді. Ал біздің мақсат сол мүмкіндіктерді қарапайым қолданушыға жақындату. Сонымен қатар платформада этикалық және исламдық қаржы қағидаттарына сай келетін құралдарды дамытуға мән беріп отырмыз. «Paidax» жай ғана брокерлік қосымша емес, инвестиция мәдениетін қалыптастыруға бағытталған цифрлық алаң», дейді жоба жетекшісі Бексұлтанқожа Әнуаров.
Оксфорд интернет институтының зерттеушісі Карл Бенедикт Фрейдің тұжырымы бойынша, инвестиция мәдениетін дамыту тек жеке байлықты арттырумен шектелмейді. Ол елдің ішкі инвестициялық капиталының өсуіне, ұлттық экономиканың нығаюына тікелей ықпал етеді.
Финтех дамуының ең өзекті мәселесі реттеу жүйесі болып табылады. Қаржылық технологиялар заңнамадан жылдамырақ дамиды, бұл реттеуші органдар мен инноваторлар арасында үнемі кернеу туғызады. Cambridge Centre for Alternative Finance, яғни Кембридждің баламалы қаржы орталығының зерттеуі бойынша, реттеуші ортаның айқындылығы финтех стартаптарының өміршеңдігіне тікелей әсер ететін бірінші фактор болып табылады. «Investbanq»-тың Сингапурдың ақша-кредит басқармасы реттеуіне сай жұмыс істеуі осы тұрғыдан үлгілі тәсіл болып табылады. Бұл тек сенімділік белгісі ғана емес, жаһандық нарықтарға шығудың кілті де болып табылады.
«Investbanq», «Finflow» және «Paidax» жергілікті нарықтағы оқшау бастамалар емес, жаһандық финтех революциясының отандық бөлігі. Бұл платформалардың ортақ философиясы бір ғана тұжырымда сыяды: қаржы қызметтерін бірнеше ірі институттың монополиясынан шығарып, кең аудиторияға жеткізу. MIT Media Lab, яғни Массачусетс технологиялық институтының медиазертханасының зерттеушісі Дэвид Шрие өзінің «Жаһандық финтех» атты еңбегінде финтехтің мақсатын қаржылық инклюзивтілік деген ұғыммен сипаттайды. Оның мәні технология арқылы дәстүрлі банк жүйесінен шет қалған миллиондаған адамды қаржылық айналымға қосу болып табылады. Бұл жай ғана бизнес мақсат емес, экономикалық теңдікке қол жеткізудің жаңа жолы.
Бағамдасақ, финтех индустриясы алдағы он жылда мүлде жаңа кезеңге өтеді. Блокчейн технологиясы, квант есептеулері, нейрожелілер барлығы қаржы секторына ене бастады. Алайда технологиядан да маңыздысы сенімділік болып табылады. Қолданушының деректері мен капиталы қорғалған болса, финтехке деген сенім артады, ол нарыққа жаңа мүмкіндіктер ашады. Финтех дәуірі тек басталып отыр. Ал Қазақстандағы платформалар осы жаһандық өзгерістің алдыңғы толқынында тұр.
