Роналду мен Португалия: аңызға құрмет пен командалық тәртіптің арасы қай жерде?
Роналду Копенгагенде Данияға қарсы Ұлттар лигасының матчы алдында Португалия құрамасының орналасқан жерін тастап кетті. Оның айтуынша, мұндай шешімді бас бапкердің баспасөз мәслихатынан және Португалия футбол федерациясының президенті Педру Проэнсамен сөйлескеннен кейін қабылдаған. Футболшы нақты себептерді кейін түсіндіретінін мәлімдеді.
Оқиғаның алдында Роналду үшін ерекше жағдай болған. Норвегияға қарсы матчта ол бүкіл ойынды қосалқы құрамда өткізді. Бұл Португалия құрамасының ресми матчтарында шамамен 18 жыл ішінде алғаш рет Роналдудың алаңға шықпауы еді. Жезуштің шешімі футбол тұрғысынан түсінікті. Бапкер негізгі құрамды өзі анықтайды. Оның үстіне Португалия Норвегияны 2:1 есебімен жеңді, ал Роналдудың орнына шыққан Гонсалу Рамуш екі гол соқты, олардың біреуі офсайдқа байланысты есепке алынбады. Яғни Жезуштің шешімін нәтижеге қарап қате деп айтуға негіз жоқ. Бірақ мәселенің екінші жағы бар.
Роналду — қатардағы ойыншы емес
Португалия құрамасының қазіргі тарихын Криштиану Роналдусыз елестету қиын. UEFA деректеріне сәйкес, Роналду ұлттық құрама сапында 233 матч өткізіп, 146 гол соққан. Ол ұлттық құрамалар арасындағы матчтар мен голдар саны бойынша әлемдік рекордтардың иесі. Португалия сапында Еуропа чемпионатын және Ұлттар лигасын жеңіп алды. Сондықтан Роналдуға қатысты кез келген шешімнің футболдық қана емес, символдық салмағы да бар. Ол Португалия құрамасының капитаны болды, бірнеше буын футболшыларына үлгі болды және ел футболының халықаралық деңгейдегі беделінің өсуіне тікелей ықпал етті. Сондықтан аңыз ойыншыны құрметтеу дегеніміз оның әр матчта міндетті түрде негізгі құрамда шығуы емес. Бірақ оның мәртебесін, еңбегін және команданың тарихындағы орнын ескеру — футбол мәдениетінің бір бөлігі.
Жезуштің шешімі дұрыс па?
Бұл жерде екі ұстаным қатар өмір сүре алады. Біріншісі — команда бәрінен жоғары. Бас бапкер ойыншының атына емес, қазіргі формасына, тактикалық міндетіне және қарсыластың ерекшелігіне қарай шешім қабылдауы тиіс. Егер Роналду белгілі бір матчта негізгі құрамға қажет емес деп есептелсе, оның орнына басқа футболшыны шығару — бапкердің кәсіби құқығы. Екіншісі — аңыз ойыншымен коммуникацияның маңызы.
41 жастағы Роналду мансабының соңғы кезеңінде тұр. Мұндай футболшымен қарым-қатынаста бапкердің әр сөзі мен әрекеті үлкен резонанс тудырады. Сондықтан ойыншыны қосалқы құрамға қалдырудың өзі проблема болмауы мүмкін, ал оның қалай жеткізілгені проблемаға айналуы ықтимал. Роналдудың айналасындағы адамдар Жезуш жеке кездесуде футболшыдан кешірім сұрап, кейін бұл туралы көпшілік алдында түсініктеме беруге уәде еткенін айтады. Алайда бұл ақпарат әзірге Роналдудың айналасының нұсқасы ретінде қарастырылуы тиіс. Сондықтан нақты кімнің дұрыс, кімнің бұрыс екенін айтуға әлі ерте.
Спорт сарапшысы Тұрар Кенжеғалиевтің пікірінше, Криштиану Роналдудың Португалия құрамасындағы қазіргі жағдайында бапкердің коммуникациясына қатысты сұрақ бар.
«Криштиану — ұлы футболшы. Оның футболдағы еңбегін жоққа шығару — ақымақтық. Ол өзінің жолын да, бағасын да жақсы біледі. Сондықтан оның алаңдағы және алаң сыртындағы шешімдеріне құрметпен қарау керек. Меніңше, ойынға дайындал деп, қыздырып, кейін алаңға мүлде шығармау — бапкер тарапынан қателік. Өйткені Криштиану сияқты ойыншы үнемі назарда болады. Оның қыздырынып жатқанын көрген жанкүйер де, команда да оның алаңға шығуын күтеді. Егер оны шығармайтын болса, мұндай жағдайды алдын ала дұрыс түсіндіру керек еді. Бұл жерде мәселе тек бір ойыншының негізгі құрамда шығуында емес. Бұл — аңыз футболшыға деген қарым-қатынас мәселесі. Егер Португалия Роналдумен осылай қоштасатын болса, оның жанкүйерлерінің бір бөлігінің көңілі қалуы мүмкін. Криштиануды ұлттық құрама сыйламаса, бұл — қателік. Лионель Месси де Аргентина құрамасынан кететінін бірнеше рет айтты. Бірақ кейін қайта оралды. Аргентина өз аңыздарын қадірлей алды. Меніңше, бұл да ұлттық құраманың мәдениеті мен дәстүрінің бір бөлігі. Криштиану Португалия футболының тарихында ерекше орын алады. Сондықтан оның ұлттық құрамадағы кезеңі осындай түсініспеушілікпен аяқталмауы керек», — дейді Тұрар Кенжеғалиев.
Роналдудың реакциясы нені көрсетеді?
Роналдудың мінезін оның бүкіл мансабынан бөліп қарау мүмкін емес. Ол өзінің спорттық карьерасын үнемі бірінші болуға ұмтылумен құрды. Жаттығу, тәртіп, тамақтану, физикалық дайындық және психологиялық тұрақтылық — Роналдудың футболдағы ұзақ ғұмырының негізгі элементтеріне айналды. Оның ең үлкен артықшылықтарының бірі — өзін ешқашан орта деңгеймен шектемеуі. Бірақ дәл осы қасиет мансабының соңында күрделі жағдайға алып келуі мүмкін. Өйткені үнемі жеңіске, бірінші орынға және жоғары талапқа үйренген спортшы үшін өзінің бұрынғы рөлінің өзгергенін қабылдау оңай емес.
Роналду үшін мәселе тек «негізгі құрамға шықпау» болуы міндетті емес. Мәселе оның ұлттық құрамадағы мәртебесінің өзгеріп бара жатқанында болуы мүмкін. Бұрын Португалияның тактикасы көп жағдайда Роналдудың айналасына бейімделсе, енді жаңа буынның мүмкіндіктерін бірінші орынға шығаратын кезең келді.
Португалия Роналдусыз ешкім емес пе?
Бұл пікірді эмоциялық тұрғыдан түсінуге болады. Бірақ сараптамалық тұрғыдан мұндай тұжырымды абсолютті факт ретінде айту қиын. Португалияда Роналдудан кейінгі кезеңге дайын болатын ойыншылар бар. Жоау Невеш, Витинья және басқа да жас футболшылар ұлттық құраманың жаңа өзегін қалыптастырып келеді. Норвегияға қарсы жеңіс те Португалияның Роналдусыз нәтижеге қол жеткізе алатынын көрсетті. Бірақ бұл бір нәрсені дәлелдейді: Португалия Роналдусыз ойнай алады. Ал бұл оның Роналдусыз дәл сондай командаға айналатынын білдірмейді. Өйткені Роналдудың құндылығы тек голдарында емес.
Оның халықаралық тәжірибесі, көшбасшылық қасиеті, үлкен матчтардағы психологиялық салмағы және командаластарына беретін тәжірибесі де маңызды. Сондықтан мәселе «Роналду керек пе, керек емес пе?» деген қарапайым сұраққа тірелмеуі тиіс. Негізгі сұрақ — Роналду Португалияға қандай рөлде қажет?
Аңыз ойыншыға жаңа рөл ұсынуға бола ма?
Футбол тарихында ұлы ойыншылардың мансабының соңғы кезеңі әртүрлі өтеді. Бірі негізгі құрамдағы орнын сақтап қалады, енді бірі біртіндеп қосалқы рөлге ауысады. Роналду үшін екінші сценарийді қабылдау қиын болуы ықтимал. Оны соңғы минуттарға шығару, жас ойыншыларға тәжірибесін беру, шешуші кездесулерде пайдалану — теориялық тұрғыдан ұлттық құрама үшін тиімді модель болуы мүмкін. Алайда мұндай модельдің жұмыс істеуі үшін екі тарап та келісуі керек. Бапкер Роналдуды тек өткен жетістіктері үшін негізгі құрамға шығармауы тиіс. Ал Роналду да өзінің қазіргі рөлін бұрынғы мәртебесімен салыстырмай қабылдай алуы керек. Мәселе дәл осы жерде.
Қоштасудың өзі де маңызды
Егер бұл оқиға Роналдудың Португалия құрамасындағы соңғы кезеңі болса, оның қалай аяқталғаны өкінішті. Өйткені ұлттық құрама тарихындағы ең ұлы ойыншылардың бірі командадан үлкен қоштасу матчымен, құрметпен және ортақ алғыспен кеткені табиғи көрінер еді. Ал қазір жағдай керісінше өрбіді: бапкермен түсініспеушілік, негізгі құрамға шықпау, команданың орналасқан жерінен кету және футболшының «уақыты келгенде шындықты айтамын» деген мәлімдемесі. Бұл оқиғаның әлі жалғасы болуы мүмкін. Сондықтан қазір Роналдудың ұлттық құрамадағы мансабы аяқталды деп кесіп айту ерте.
Осы жағдайға қатысты футболды кәсіби деңгейде талдап жүрмегенімен, Криштиану Роналдудың шығармашылығы мен мансабын ерекше бағалайтын Бекхан Арыстанов өз пікірін білдірді.
«Мен футбол ойнағаныммен, оны көп көре бермеймін. Бірақ Криштиану үшін ұйқымды қиып, талай ойынын көрдім. Кезінде Кака мені футболға қызықтырса, кейін Криштиану үшін көптеген клубтарға жанкүйер болдым. Футбол тарихындағы ең үздік ойыншылардың бірін қалайша сыйламауға болады? Кімге және не дәлелдегісі келеді? Мұны жастар да, бапкер де жақсы біледі. Криштиану — нағыз кәсіби маман. Ол өзінің қашан тоқтау керектігін өзі жақсы түсінеді деп ойлаймын. Бірақ ойынға шығармай тұрып, алаңға дайындалуға жіберу, кейін мүлде мүмкіндік бермеу — меніңше, дұрыс шешім емес. Қалай болғанда да, Криштиану Роналду Португалия құрамасындағы дәуірін осындай түсініспеушілікпен аяқтамауы тиіс. Оның ұлттық құрамаға сіңірген еңбегі мен футбол тарихындағы орны бұдан әлдеқайда үлкен құрметке лайық», — дейді Бекхан Арыстанов.
Роналду мен Португалияның ортақ тарихы
Қандай пікір айтылса да, қазіргі дау Роналдудың Португалия футболына сіңірген еңбегін өзгерте алмайды. Ол ұлттық құрамамен Еуропа чемпионы атанды. Ұлттар лигасын жеңіп алды. Жүздеген матч өткізіп, жүздеген гол соқты. Бірнеше футбол буынының көшбасшысы болды. Португалия енді Роналдусыз жаңа кезеңге өтуі мүмкін. Бірақ бұл — Роналду дәуірін жоққа шығару деген сөз емес. Керісінше, нағыз үлкен командалардың тарихында бір кезең аяқталып, екіншісі басталады. Ең маңыздысы — осы өтпелі кезеңді жанжалсыз өткізу.
Бапкердің команда үшін шешім қабылдауға құқығы бар. Роналдудың өз абыройын қорғауға құқығы бар. Ал Португалия футболының Роналдуға құрмет көрсетуге моральдық міндеті бар. Мәселе осы үш мүддені бір уақытта сақтай алуда. Криштиану Роналду Португалиядан кетсе де, Португалия футболының тарихынан кетпейді. Оның ұлттық құрамадағы дәуірі аяқталуы мүмкін, бірақ сол дәуірдің нәтижелері өзгермейді. Ал футболдағы ең қиын қоштасу — ойыншының алаңнан кетуі емес. Ең қиыны — аңыздың енді бұрынғыдай қажет емес екенін түсінуі және оны командаға мойындату емес, екі тараптың да жаңа шындықты қабылдауы.
