Өскемендегі "Қазмырыш" зауытындағы жарылыстан бері екі аптаға жуық уақыт өтті. Ресми органдар қалада ешқандай қауіп жоқ екенін қайталаудан жалыққан емес. Алайда өнеркәсіптік аймақ маңындағы ағаштар жапырағын түсіріп, сап-сары түске енген. Қала тұрғындарының денсаулығы күрт нашарлап, түрлі белгілермен ауырып жатыр деп хабарлайды ozgeris.info сайты.
Бесінші мамыр күні таңертең шаһар аспанында саңырауқұлақ бейнесіндегі ақ түсті қою түтін пайда болды. Кәсіпорында жойқын жарылыс болғанымен, билік мұны жай ғана "тарсыл" деп бағалады. Желіде қираған цех пен күйік шалған жұмысшылардың бейнежазбалары тез тарап кетті. Апат жеті адамның өміріне қауіп төндірді. Екі қызметкер оқиға орнында тіл тартпай кетсе, денесінің тоқсан пайызын күйік шалған тағы бір азамат аурухана төсегінде көз жұмды.
Алғашқы сағаттарда толықтай ақпараттық вакуум орнады. Жұмысшылардың жақындары зауыт қақпасын күзетіп, кімнің тірі қалғанын біле алмай сарғайды. Қайтыс болғандардың бірінің әкесі ұлының қазасын тек туыстары көңіл айтып қоңырау шалғанда ғана естіген. Басшылық оларға нақты жауап бермей, тек күтуді бұйырған.
Төтенше жағдайға қарамастан қала тіршілігі тоқтаған жоқ. Мектептер жабылмады. Халыққа үйде отыру немесе терезелерді жабу туралы ескерту жасалмады. Керісінше коммуналдық қызметтер арнайы техникамен көше сыпырып, шаңды аспанға көтерді. Дәл сол күні жеке клиникалар қауіпсіздік шараларын жариялап, интернет-дүкендер қорғаныс маскаларын саудалауға көшті. Ата-аналар балаларын сабақтан алып кетті.
Билік қауіп жоқ деп сендіруге тырысты. Шығыс Қазақстан облысының экология департаменті тексеріс жүргізіп, қауіпті заттар бөлінбегенін жеткізді. Санитариялық қызметтер жиырма екі нүктеден сынама алып, улану деректері тіркелмегенін мәлімдеді. Бірақ "Қазгидромет" мамандары мүлдем басқа дерек ұсынды. Зауыт маңындағы тұрғын үй алаптарында зиянды заттардың шектен шыққаны байқалды. Белинский көшесінде хлорлы сутек нормадан бір жарым еседен асса, Асқар тау көшесінде күкіртсутек пен көміртегі оксиді бірнеше есе жоғары екені анықталды.
Жұртшылық жаппай бірдей белгілермен ауырып жатыр. Адамдардың жүрегі айнып, асқазаны ауырады. Тамақтары жырмаланып, мұрын қуыстары күйіп қалған. Тұрғындардың бірі промзонада жүргеннен кейін химиялық күйік алғанын жеткізді. Тағы бір әйел екі күн бойы дене қызуы көтеріліп, тұмауға ұқсас дертпен арпалысқан. Гагарин бульварында қою түтін тұрып, балконға жайылған киімдерге дейін газдың иісі сіңіп қалған.
Апаттан кейін зауыт маңындағы жасыл желек сарғайып кетті. Бұл аймақта "Қазмырыштан" бөлек Үлбі металлургия зауыты мен жылу электр орталығы орналасқан. Экологтар мұндай жағдай екі мың жиырма бірінші жылы да болғанын еске салды. Ол кезде "Қазмырышқа" қарасты газдарды кәдеге жарату қондырғысының қақпағы ашылып кетіп, ауаға зиянды заттар таралған екен. Қазір сарғайған ағаштардың себебін анықтау үшін ғылыми орталық тартылды. Тексеріс жиырма сегізінші мамырға белгіленген.
Полиция еңбекті қорғау ережелерін бұзу бабы бойынша қылмыстық іс қозғады. Кінәлілер жеті жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Бірақ әзірге күдіктілер қатарында ешкім жоқ.
"Қазмырыш" төңірегіндегі дау мұнымен бітпейді. Апатқа дейін бірнеше апта бұрын экологтар кәсіпорыннан күкірт диоксиді мен азот оксидінің шектен тыс шығарындыларын тапқан. Компания жиырма миллион теңге айыппұл арқалап, кемшіліктерді жоюға міндеттелген еді. Жалпы кәсіпорын құрамына мырыш, қорғасын, мыс, бағалы металдар және күкірт қышқылы сияқты бес ірі зауыт кіреді.
Алпауыт компанияның иелері ауысуы мүмкін деген сыбыс көптен бері айтылып келеді. Қазір акциялардың жетпіс пайызға жуығын швейцариялық "Glencore" халықаралық трейдері бақылайды. Қалған отыз пайызы "Тау-Кен Самұрық" компаниясына тиесілі. Түрлі жылдары үлескерлер қатарында филиппиндік "Pasar Holding Inc" пен Болат Өтемұратовтың "Verny Capital" компаниясы болған.
Жақында бақылау пакетін сату туралы жаңа ақпарат тарады. Негізгі сатып алушы ретінде кәсіпкер Шахмұрат Мүтәліптің есімі аталып жүр. Ол "Integra Construction KZ" иесі саналады. Кәсіпкер "Астана" халықаралық қаржы орталығында "KazZinc Group Ltd" компаниясын тіркеп, "ERG" ұйымының қырық пайызын сатып алған. "Glencore" өкілдерімен келіссөздер әлі жалғасуда. Мәміленің болжамды құны бес миллиард долларға бағаланады.
Елімізде өнеркәсіптік апаттарды тергеу өте күрделі процесс. Мәселен құзырлы органдар өкілдерінің мәліметіне сүйенсек, "Костенко" шахтасындағы апат бойынша да жағдай әлі толық түсініксіз. Оқиғаның себептерін анықтау үшін университет ғалымдары жұмылдырылған. Тілшілердің алдын ала болжамдар туралы сұрағына шенеуніктер нақты жауап бере алмады. Зерттеу қорытындылары маусым айында ғана бұқаралық ақпарат құралдарына жарияланбақ. Ал Өскемен жұртшылығы өз қалаларындағы экологиялық апаттың нақты жауабын қашан еститіні белгісіз. Қауіп жоқ делінсе де, халықтың денсаулығы мен табиғаттағы өзгерістер мүлдем басқа жағдайдан хабар береді.
