ҚПЛ-дағы чемпиондық жарыс соңғы турларға қарай нағыз триллерге айналды. Алматының «Қайраты» қатарынан екінші ойында жеңіліп, көшбасшылықтан тағы да алыстады. Ал «Астана» 1:0 есебімен жеңіп, шымкенттік «Ордабасыға» алтын медальға апарар жолды ашып берді. Бірақ бір сұрақ әлі де ашық: елордалық клубтың бұл жеңісі таза спорттық нәтиже ме, әлде «Ордабасыға» жасалған сый ма? 17 қыркүйектегі «Астана» – «Қайрат» матчы чемпиондық жарыстың тағдырын өзгерткен ойындардың біріне айналды. Алаң иелері 1:0 есебімен жеңді. Бірақ бұл жерде есептен де маңыздысы – матчтың қалай өткендігі.
«Қайрат» неге ұтылды?
Бір сөзбен айтқанда – қызыл қағаз бәрін өзгертті. Ойынның тоғызыншы минутында Адилет Садыбеков Станислав Басмановқа қарсы ереже бұзды. Бастапқыда Денис Тевяшов жартылай қорғаушыға сары қағаз көрсетті. Алайда VAR араласқаннан кейін шешім өзгеріп, Садыбеков алаңнан қуылды. Сөйтіп, «Қайрат» матчтың негізгі бөлігін он ойыншымен өткізуге мәжбүр болды. Ал үш минуттан кейін-ақ «Астана» есеп ашты: Карло Бартолецтің қанаттан жасаған добын Рамазан Кәрімов баспен қақпаға бағыттады.
Яғни алматылықтардың негізгі мәселесі – тактикалық жоспардан бұрын, ойынның бастапқы сценарийінің толық өзгеруі болды. Он ойыншымен сырт алаңда 0:1 есебін қайтару – кез келген команда үшін күрделі міндет.
Дегенмен «Қайратты» толық ақтауға да болмайды. Қызыл қағаздан кейін команда бірнеше қауіпті шабуыл ұйымдастырғанымен, есепті теңестіретін нақты әрі тұрақты қысым жасай алмады. Соңғы турларда «Тобылдан» 1:4, енді «Астанадан» 0:1 – бұл чемпиондыққа таласып отырған команда үшін өте ауыр серия. «Қайрат» қазір 57 ұпаймен екінші орында тұр.
«Ордабасы» чемпион болды ма?
Жоқ. Әзірге чемпион емес. Бірақ жағдай шымкенттік клубтың пайдасына қатты өзгерді. 26-турдан кейін «Ордабасы» 58 ұпаймен бірінші орында тұрған. «Қайрат» 57 ұпаймен екінші болған. Енді «Қайрат» тағы да ұпай жоғалтты. Ал «Ордабасының» 27-турдағы «Атырауға» қарсы кездесуі әлі аяқталған жоқ/ойын күн тәртібінде тұр. Сондықтан қазіргі сәтте шымкенттік клубтың чемпион атанғанын айтуға әлі ерте. Бірақ математикалық тұрғыдан «Ордабасы» үшін жағдай айтарлықтай жақсарды. Ең қызығы – чемпиондық жарыста енді бәрі тек «Ордабасының» нәтижесіне байланысты емес. «Қайрат» өзі де қателесуге құқығы жоқ командаға айналды. Ал «Ордабасы» болса, соңғы бес матчында төрт жеңіс алып, тек «Оқжетпеске» жол берген. Бұған қоса 26-турда «Астананы» 1:0 есебімен жеңген. Демек, шымкенттіктер чемпиондықты кездейсоқ ұстап тұрған жоқ. Команда шешуші кезеңде тікелей қарсыластарына қарсы маңызды ұпайларды алып жатыр.
Ал «Астана» әдейі жеңілді ме?
Бұл сұрақтың туындауы түсінікті. Өйткені небәрі бес күн бұрын «Астана» Шымкентте «Ордабасыға» 0:1 есебімен жеңілген болатын. Ал бүгін дәл сол «Астана» чемпиондықтың басты қарсыласы «Қайратты» жеңді.Бірақ «Астана» «Ордабасыға» жол ашу үшін әдейі ұтылды деген тұжырымды дәлелдейтін дерек жоқ. Керісінше, матчтардың логикасына қарасақ, елордалық клубтың турнирлік мақсаты бар: «Астана» үшінші орын мен еурокубок жолдамасы үшін күресіп жатыр. Қазіргі таңда команда 48 ұпаймен үшінші орында. Сондықтан «Астанаға» әрбір ұпайдың өзі маңызды. Бұған қоса, екі матчтың контексті де әртүрлі. «Ордабасыға» қарсы ойында шымкенттіктер 1:0 жеңсе, «Қайратқа» қарсы матчта қарсылас 11-минуттан бастап он адаммен қалды.
Сондықтан нәтижені «Астана Ордабасыға жұмыс істеді» деп түсіндіруден гөрі, «Астана чемпиондыққа таласып жатқан екі команданың бірінен үш ұпай алды» деп сипаттау үшін нақтырақ негіз бар.
Ең қызығы – «Астана» ойыншыларының жағдайы
Бұл жерде матчтың тағы бір маңызды қабаты бар. Бір апта бұрын «Астана» футболшылары клубтағы жалақы мәселесіне байланысты ашық наразылық білдірді. Негізгі құрам ойыншылары кемінде үш айлық жалақы бойынша қарызды өтеуді талап етіп, талап орындалмаса, чемпионаттың қалған ойындарына қатыспауға дайын екенін мәлімдеген. Клуб ойыншылар алдында белгілі бір келісімшарттық міндеттемелер бойынша қарыз бар екенін ресми растады.
Тіпті 12 қыркүйектегі «Ордабасыға» қарсы ойынның алдында қарыздың өтелгені туралы ақпарат тарады. «Курсив» мәліметінше, болашақ демеуші тарапынан қаражат бөлініп, футболшылар алдындағы берешек жабылған. Міне, осы деталь бүгінгі «Астананың» ойынына басқа қырынан қарауға мүмкіндік береді. Ақша үшін бірнеше ай күрескен футболшының алаңға шыққандағы мотивациясы тек спорттық нәтиже емес. Ойыншылар клубтың беделі, өздерінің кәсіби абыройы және команданың еурокубоктағы болашағы үшін де күреседі. Сондықтан «жалақы алмай жүрген футболшылар неге бүгін барын салды?» деген сұрақтың жауабы қарапайым болуы мүмкін: олардың наразылығы футбол ойнағысы келмегендіктен емес, еңбегінің ақысын талап еткендіктен туындады.
Қарыздың өтелуі туралы ақпараттан кейін команда алаңға шықса, футболшылардың кәсіби міндетін орындауға толық мотивациясы болуы заңды. Оның үстіне «Астана» үшін «Қайратқа» қарсы ойын – кәдімгі матч емес. Бұл – Қазақстан футболындағы ең принципті кездесулердің бірі.
«Астана» не көрсетті?
Елордалық клубтың басты артықшылығы – тәртіп пен жағдайды дұрыс пайдалану болды. Қарсылас он ойыншымен қалды. «Астана» бірден қысымды күшейтіп, 14-минутта гол соқты. Одан кейін команда есепті сақтауға көшті. Екінші гол соғылмады. Бірақ ол бүгінгі ойынның басты мәселесі де емес. «Астанаға» үш ұпай керек болды – ол мақсатына жетті. Оның үстіне команда соңғы екі турда чемпиондыққа таласып жатқан екі клубпен кездесті: алдымен «Ордабасы», кейін «Қайрат». Екі матчтың бірін жеңіп, бірінде жеңілді. Яғни елордалықтардың чемпиондық жарысқа ықпалы айтарлықтай болып тұр.
ҚПЛ-дағы жағдай неге қызып кетті?
Қазақстан чемпионатының соңғы бөлігі бір қызық сценарийге айналды. Бірнеше күн бұрын «Қайрат» «Жеңісті» 3:0 жеңіп, қайтадан бірінші орынға шыққан еді. Содан кейін «Ордабасы» «Астананы» жеңіп, көшбасшылықты қайтарды. Ал бүгін «Астана» «Қайратты» ұтып, алматылықтарды тағы да тоқтатты. Яғни соңғы турларда чемпиондық үшін күрес тек көшбасшылардың өзара нәтижесіне емес, үшінші орын үшін күресіп жатқан командалардың рөліне де тәуелді болып барады.
Бұл жерде «Тобылдың» да бүгінгі нәтижесін атап өту керек. Қостанайлықтар өз алаңында «Елімайға» 0:2 есебімен жеңілді. Демек, чемпиондық жарыстың төменгі жағындағы командалар да фавориттерден ұпай тартып алып жатыр.
Ал «Қайрат» енді не істейді?
Ең басты мәселе – алматылықтардың психологиялық реакциясы. «Тобылдан» 1:4 және «Астанадан» 0:1 – қатарынан екі жеңіліс. Біріншісі – өз алаңында. Екіншісі – тікелей қарсыластың алаңында және бір ойыншы кем құрамда. «Қайрат» үшін енді әрбір келесі матчтың бағасы еселенеді. Чемпиондықты сақтап қалу үшін алматылықтарға енді тек өз ойындарын ұту жеткіліксіз болуы мүмкін. Олар «Ордабасының» қателесуін де күтуге мәжбүр болады. Ал «Ордабасы» үшін ең басты міндет – дәл қазір эмоцияға берілмеу. Чемпионат әлі біткен жоқ. Бірақ бастама қазір Шымкенттің қолында.
Футбол жанкүйері Жасұлан Жұмалиевтің пікірінше, «Қайрат» жақсы ойын көрсетіп жүр, алайда командаға соңғы кездесулерде сәттілік жетіспей келеді.
«Қайраттың ойыны жақсы негізі. Бірақ бүгін ойынның басында қызыл карточка алды. Қайраттың жолы болмай жүр. Ойынның басында адам ауыстырады, ойынның басында қызыл алады. «Ордабасы» әдемі ойнап келеді. Бәрібір өзім «Қайратқа» жақпын», – деді Жасұлан Жұмалиев.
