Ал жыл басында халық саны 1 638,2 мың адам болған. Яғни небәрі сегіз айда Астана тұрғындарының саны шамамен 62 мың адамға артқан.
Бұл бір жылдық құбылыс емес екені байқалады. 2025 жылдың басында елорда халқы 1 528,9 мың адам болған. Демек 2025 жылдың басынан 2026 жылғы қыркүйекке дейін қалаға 171 мыңнан астам тұрғын қосылды. Ал 2022–2024 жылдардың өзінде Астана халқы 233 мың адамға немесе 18%-ға көбейген. Осы кезеңде Қазақстан халқының жалпы өсімі небәрі 4% болған.
Елорда халқының өсуіне табиғи өсіммен қатар ішкі көші-қон айтарлықтай әсер етіп отыр. 2026 жылдың алғашқы жеті айында Астанада табиғи өсім 11 879 адамды құрады. Осы аралықтағы көші-қонның оң сальдосы 39 550 адам болды. Оның 38 825-і – елдің басқа өңірлерінен Астанаға келгендер мен кеткендердің айырмасы. Яғни қала халқының қазіргі өсімінде көші-қонның салмағы табиғи өсімнен бірнеше есе жоғары.
Осы қарқын Астананың алдына басқа мәселе қойып отыр: мектеп, емхана, қоғамдық көлік, жол, жылу, су және кәріз инфрақұрылымы халық санының өсуіне қаншалық ілесе алады?
337 мың оқушы және бір жылда 33 мың бірінші сынып оқушысы
Халық өсімінің қысымы ең анық байқалатын салалардың бірі – білім беру.
2026–2027 оқу жылында Астананың 206 орта білім беру ұйымында 337 мыңнан астам оқушы білім алып жатыр. Биыл бірінші сыныпқа ғана 33 мыңға жуық бала қабылданған. Басқаша айтқанда, бір жылдың өзінде мектеп жүйесіне шағын қаланың халқымен салыстыруға болатын жаңа оқушы легі қосылып отыр.
Әкімдіктің бұған дейінгі болжамында 2026 жылы мектеп оқушыларының саны 328 мың болады деп есептелген еді. Алайда жаңа оқу жылындағы нақты көрсеткіш 337 мыңнан асып кетті. Бұл болжамнан шамамен 9 мың оқушыға көп. 2027 жылға 342 827, 2028 жылға 355 234 оқушы болжанған.
Қала мектеп құрылысын да айтарлықтай жеделдетті. Соңғы жылдары 100 мыңнан астам оқушыға арналған 44 жаңа мектеп пайдалануға берілген. Оның 23-і «Келешек мектептері» жобасы аясында салынды. 2026–2027 оқу жылы басталғанда тағы екі мектеп пен жеті мектептің жанынан қосымша оқу ғимараты ашылды.
Бірақ мәселе тек қанша мектеп салынғанында емес. Халық белгілі бір аудандарда құрылыс қарқынынан жылдам көбейсе, жаңа мектептердің ашылуы жалпы тапшылықты азайтқанымен, жекелеген мектептердегі бала санын бірден қалыпты деңгейге түсірмеуі мүмкін. Сондықтан ендігі негізгі көрсеткіш салынған мектеп саны ғана емес, әр аудандағы сыныптардың нақты толымдылығы болуы керек.
Денсаулық сақтау жүйесі де кеңеюге мәжбүр
Халықтың көбеюі медицинаға да тікелей салмақ түсіреді. 2026 жылғы шілдедегі ресми мәлімет бойынша Астанада алғашқы медициналық-санитарлық көмекті 13 мемлекеттік, 26 жеке және 2 ведомстволық ұйым көрсетеді. Бұдан бөлек, 30 ведомстволық бағынысты медициналық ұйым бар.
Қаланың 2026–2030 жылдарға арналған даму жоспарында халық санының қарқынды өсуіне байланысты медициналық ұйымдар желісін кеңейту бірінші кезектегі міндеттердің бірі ретінде тікелей көрсетілген. Алдағы жылдары көпсалалы балалар ауруханасын, жаңа емханаларды, перинаталдық орталықты, көпсалалы аурухананы және жедел жәрдем қосалқы станциясын салу жоспарланған.
Яғни қаланың стратегиялық құжаттарының өзінде қазіргі медициналық инфрақұрылымды кеңейту қажеттігі мойындалып отыр. Ендігі маңызды сұрақ – жаңа медициналық нысандар халық өсімінен бұрын салына ма, әлде тұрғындар көбейгеннен кейін пайда болған жүктемені азайту үшін салына ма?
Тәулігіне 1,2 миллион жолаушы
Халық өсімінің тағы бір айқын көрсеткіші – қоғамдық көлік.
Ресми мәлімет бойынша, соңғы екі жылда Астанада қоғамдық көлікпен қатынайтын жолаушылар саны шамамен 40%-ға өскен. Бұрын тәулігіне 800 мың жолаушы тасымалданса, қазір бұл көрсеткіш 1,2 млн-ға жеткен. 2025 жылдың өзінде қала 422 жаңа автобус сатып алып, автобус паркін 1 749 көлікке дейін жеткізді.
2026 жылы қоғамдық көлікті жаңарту жалғасып отыр. Әкімдік мәліметінше, соңғы үш жылда тасымалдаушылар 1 127 жаңа автобус сатып алған. Соған қарамастан, қоғамдық көліктің пайдалану шығындарының өсуіне байланысты 1 желтоқсаннан бастап қолма-қол ақшасыз төлем кезіндегі жол жүру ақысын қазіргі 110 теңгеден 150 теңгеге көтеру ұсынылып отыр.
Бұл жерде де халық саны мен инфрақұрылым арасындағы байланыс көрінеді. Қалаға тұрғын қосылған сайын жаңа маршрут, автобус, жүргізуші, аялдама және жол өткізу қабілеті қажет.
Жылу мәселесі әзірге қор есебінен жабылып отыр
Астананың бұрынғы ең осал тұстарының бірі жылу қуаты болатын. Соңғы жылдары жаңа жылу көздерінің іске қосылуы жағдайды өзгерткен.
Әкімдік мәліметінше, жаңа жылу көздері іске қосылғаннан кейін қаланың жылу жүйесінің қуаты 34%-ға ұлғайып, тұрақты артық қуат көлемі сағатына 500 Гкал-ға жеткен. «Телман» газ жылу станциясы салынып жатыр, ЖЭО-2-ні кеңейтуге дайындық басталған, ЖЭО-3-тің екінші кезеңі жобаланып жатыр. Қаланы газбен қамту деңгейі 95%-ға жеткен.
Бірақ инженерлік инфрақұрылымның басқа бағыттарында жұмыс әлі жалғасып жатыр. Қалада төртінші сорғы-сүзгі станциясы салынып, бірінші кәріз-тазарту құрылысының қуаты ұлғайтылуда және екінші кәріз-тазарту кешенінің құрылысы басталған. Көктал, Өндіріс және Индустриялық парк аумақтарында жергілікті тазарту нысандарын салу жоспарланған. Бұл жобалардың бір бөлігі 2028–2029 жылдарға дейін аяқталмақ.
Демек халық саны 1,7 миллионнан асып кеткен кезде қаланың кейбір негізгі инженерлік нысандары әлі салынып жатыр.
Бас жоспар неге қайта өзгертіліп жатыр?
Қаланың қаншалық жылдам өзгеріп жатқанын тағы бір факт көрсетеді. 2026 жылы Астананың 2035 жылға дейінгі Бас жоспарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу мәселесі қаралды.
Әкімдік мұның қажеттігін қаланың қарқынды дамуымен, халық санының өсуімен, көлік және инженерлік инфрақұрылымдағы өзгерістермен, жаңа инвестициялық және әлеуметтік жобалардың пайда болуымен түсіндірді. Өзгерістер арасында әлеуметтік нысандарға жер резервтеу, көлік желісі мен инженерлік инфрақұрылымды дамыту және тұрғын үй құрылысының перспективасын қайта есептеу бар.
Бұл маңызды белгі. Себебі мәселе енді жекелеген мектеп немесе емхана салумен ғана шектелмейді. Астана халқының нақты өсімі бұрын жасалған болжамдарды қайта қарауға мәжбүрлеп отыр.
Жыл басынан бері тағы 62 мың тұрғын
Сандарды қатар қойсақ, жағдай анық көрінеді. 2026 жылдың басында Астанада 1,638 млн адам тұрса, 1 қыркүйекте халық саны 1,700 млн-нан асты. Осы аралықта қалаға шамамен 62 мың тұрғын қосылды. Ал жаңа оқу жылында мектеп партасына 337 мыңнан астам бала отырды, қоғамдық көліктегі тәуліктік жолаушылар ағыны 1,2 млн-ға жетті.
Бір жағынан, қала бұл өсімге жауап ретінде жаңа мектептер салып, автобус паркін ұлғайтып, жылу қуатын арттырып, жаңа медициналық және инженерлік нысандарды жоспарлап жатыр. Екінші жағынан, халық санының өсу қарқыны соншалық, инфрақұрылымға деген қажеттілік те тоқтаусыз ұлғайып келеді.
Сондықтан Астана үшін ендігі негізгі мәселе «қанша нысан салынды?» деген сұрақтан гөрі, «жаңа нысандар халық келгенге дейін салынып үлгере ме?» деген сұраққа тіреледі. Қала 1,7 миллион тұрғын межесінен өтіп кетті. Енді мектеп, медицина, көлік және коммуналдық инфрақұрылымның осы демографиялық қарқыннан қалып қоймауы Астананың алдағы жылдардағы басты сын-қатерінің біріне айналып отыр.
