Жаңа оқу жылының басталуымен бірге Қазақстанда бірқатар маңызды өзгеріс күшіне енеді. 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап білім беру, зейнетақы жүйесі, салықтық есептілік, тауарларды цифрлық таңбалау, жүк тасымалы және басқа да салаларда жаңа талаптар мен мүмкіндіктер пайда болады. Сонымен қатар қыркүйек айында базалық мөлшерлемеге қатысты шешім қабылданып, бірқатар ірі халықаралық және республикалық іс-шаралар өтеді.
Педагогтерді аттестаттау жаңа форматта сынақтан өтеді
1 қыркүйектен бастап мұғалімдерді аттестаттаудың жаңа тәсілдері пилоттық режимде енгізіледі. Жоба 2026 жылдың 31 желтоқсанына дейін жалғасады. Яғни бұл әзірге бүкіл 2026–2027 оқу жылына арналған тұрақты жүйе емес, жаңа тәсілді сынақтан өткізу кезеңі. Енді педагогтің біліктілік санатын бағалау кезінде тек педагогтердің білімін бағалау тестінің (ПББ) нәтижесіне сүйену көзделмейді. Негізгі назар мұғалімнің күнделікті жұмысына, кәсіби нәтижелеріне және педагогикалық қызметінің нақты көрсеткіштеріне аударылады.
Аттестаттау ұлттық «Ұстаз» платформасында қалыптастырылатын педагогтің кәсіби цифрлық профилі негізінде жүргізіледі. Онда мұғалімнің білімі, еңбек өтілі, біліктілік санаты, біліктілікті арттыру курстары, кәсіби жетістіктері, педагогикалық қызметті бақылау нәтижелері және оқушыларының жетістіктері жинақталады. Пилоттық кезеңде эссе, авторлық бағдарлама немесе оқу-әдістемелік материалдарды міндетті түрде әзірлеп тапсыру талап етілмейді. ПББ-дан алғаш рет шекті балл жинай алмау да мұғалімнің пилоттық жобаға қатысуына кедергі болмайды. Қолданыстағы санат автоматты түрде жойылмайды.
Комиссия сабақтың жоспарлануы мен өткізілу сапасын, оқушылардың білім деңгейі мен ілгерілеу динамикасын, олимпиада, конкурс, жарыстардағы нәтижелерді, мұғалімнің кәсіби байқауларға қатысуын, тәжірибесін таратуын, кәсіби топтар мен жобалардағы жұмысын және біліктілікті арттыруын бағалайды. Сонымен бірге жас педагогтерге тәлімгерлік ету, әріптестерге кәсіби қолдау көрсету және тәрбие жұмысының нәтижелері де ескеріледі. Оқушы жетістігі мұғалімді бағалаудың жалғыз өлшемі болмайды. Ол педагог жұмысының басқа көрсеткіштерімен бірге және мұғалім мәлімдеген біліктілік санатына сәйкес бағаланады. Қолданыстағы біліктілік санаттары белгіленген мерзімі аяқталғанға дейін сақталады. Мемлекеттік білім беру ұйымдарында санатқа байланысты үстемеақы мөлшері де сақталады: педагог-модераторға – 30%, педагог-сарапшыға – 35%, педагог-зерттеушіге – 40%, педагог-шеберге – 50%.
Бастауыш сыныптарда БЖБ мен ТЖБ болмайды
2026–2027 оқу жылынан бастап 1–4 сынып оқушылары үшін бөлім бойынша жиынтық бағалау (БЖБ) және тоқсан бойынша жиынтық бағалау (ТЖБ) алынып тасталады. Министрлік жүргізген талдау бұл бағалау түрлерінің бастауыш мектеп үшін жеткілікті тиімді емес екенін көрсеткен. Ал 5–11 сыныптарда аталған бағалау жүйелері сақталады.
Мектептерде жасанды интеллект оқытыла бастайды
Жаңа оқу жылында мектеп бағдарламаларына жасанды интеллект тақырыптары кеңінен енгізіледі. 1–4 сыныптардағы «Цифрлық сауаттылық» пәні «Цифрлық сауаттылық және жасанды интеллект» деп аталады. Ал 5–11 сыныптардағы «Информатика» пәні «Информатика және жасанды интеллект» болып өзгереді. Оқу бағдарламаларына жасанды интеллект бойынша 43 жаңа оқу мақсаты енгізілді. Бастауыш сыныптарда балалар жасанды интеллектпен қарапайым мысалдар арқылы танысып, цифрлық қауіпсіздік, жеке деректерді қорғау және жауапты цифрлық мінез-құлық негіздерін үйренеді.
5–9 сыныптарда оқушылар ЖИ құралдарын оқу кезінде тиімді пайдалануды, дұрыс сұраныс жасауды, алынған ақпаратты сыни тұрғыдан бағалауды, киберқауіпсіздік пен академиялық адалдық талаптарын сақтауды меңгереді.
10–11 сыныптарда машиналық оқыту, нейрондық желілер, деректерді талдау, қолданбалы криптография және жасанды интеллектіні практикалық қолдану негіздері қарастырылады.
Зейнетақы жинағын басқаруда таңдау көбейеді
Қыркүйектен бастап қазақстандықтар зейнетақы жинақтарының 100%-ына дейін жеке инвестициялық портфельді басқарушыларға бере алады. Бұған дейінгі шектеу 50% болатын. Егер салымшы ешқандай өтініш бермесе, оның жинақтары бұрынғыдай Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры арқылы Ұлттық банктің басқаруында қала береді. Азаматтар инвестициялау стратегиясын өз тәуекел деңгейіне қарай таңдай алады: неғұрлым сақ стратегия немесе жоғары табыс әкелуі мүмкін тәуекелі жоғары бағыт.
Бұл ретте 2027 жылдан бастап мемлекет жеке басқаруға берілген қаражат бойынша инвестициялық табыс пен инфляция арасындағы айырманы бюджет есебінен өтеуден бас тартуды жоспарлап отыр. Ал жеке басқарушы компания теріс табыс көрсеткен жағдайда, тиісті айырманы өз капиталы есебінен өтеуге жауапты болады.
Кейбір азаматтар 270.00 нысанын тапсыруы керек
15 қыркүйекке дейін белгілі бір санаттағы азаматтар 2025 жыл бойынша 270.00 нысанындағы декларацияны тапсыруы тиіс. Олардың қатарында мемлекеттік қызметшілер, компания басшылары, банктер мен сақтандыру ұйымдарының ірі қатысушылары, инвестициялық портфельді басқарушылар, нотариустар, адвокаттар, жеке сот орындаушылары, цифрлық актив иелері және заңнамада көрсетілген басқа да тұлғалар бар. Декларацияда 2025 жылдың 31 желтоқсанындағы шетелдегі жылжымайтын мүлік, сондай-ақ есепті жылдағы ірі сатып алулар көрсетіледі. 20 мың АЕК-тен асатын, шамамен 78 млн теңге көлеміндегі сатып алулар да декларацияда көрсетілуі мүмкін. Бұған жылжымайтын мүлік, автомобильдер, арнайы техника, компаниядағы үлестер, бағалы қағаздар, тұрғын үй құрылысына қатысу үлестері және инвестициялық алтын жатады.
Сыра мен БАД-тарға цифрлық таңбалау енгізіледі
1 қыркүйектен бастап шыны бөтелкедегі сыра мен басқа да сыра сусындарына Data Matrix цифрлық коды міндетті түрде енгізіледі. Сыраны цифрлық таңбалау кезең-кезеңімен жүзеге асуда: 2026 жылғы 1 ақпаннан бастап кегтегі сыра, 1 қыркүйектен бастап шыны бөтелкедегі сыра, ал 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап темір банкідегі сыра таңбаланады. Бұл жүйе өнімнің өндірушіден немесе импорттаушыдан бастап дүкенге дейінгі қозғалысын бақылауға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ 1 қыркүйектен бастап жаңа өндірілген биологиялық белсенді қоспаларға – БАД-тарға міндетті цифрлық таңбалау енгізіледі. Өнімге Data Matrix коды қойылып, ол сатылған кезде кассада сканерленеді және ақпарат таңбалау жүйесіне беріледі.
Жүк тасымалына жаңа талаптар енгізілуі мүмкін
Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы жүк тасымалына қатысты жаңа талаптарды енгізу 1 қыркүйекке жоспарланып отыр. Бастапқыда жаңа тәртіпті енгізу жоспарланғанымен, навигациялық пломбалардың жеткіліксіздігіне байланысты мерзім кейінге шегерілген болатын. 31 тамызға дейін тасымалдаушылар бұрынғы тәртіппен жұмыс істейді.
Жаңа талап іске қосылса, кедендік транзит режимінде автомобильмен тасымалданатын тауарлардың басым бөлігіне навигациялық пломба қолданылуы мүмкін. Бұл талап теміржол тасымалының жекелеген бағыттарына да қатысты болады. Навигациялық пломба жүктің қозғалысын бақылауға мүмкіндік беретін арнайы құрылғы болып табылады.
Киберқауіпсіздік талаптары күшейеді
25 тамыздан бастап Қазақстанда қызметкерлердің киберқауіпсіздік талаптарын сақтауына қатысты жаңа ережелер қолданыла бастады. Жұмыс берушілер ұйым ішіндегі ақпараттық қауіпсіздік ережелерін әзірлеп немесе жаңартып, барлық қызметкерді олармен таныстыруға міндетті. Қызметкерлер белгіленген талаптарды сақтауы тиіс. Бұл үшін жеке жаңа айыппұл енгізілген жоқ. Құқық бұзушылық болған жағдайда жауапкершілік қолданыстағы әкімшілік заңнама нормалары бойынша қаралады.
Жаңа оқу жылы басталады
Қазақстан мектептерінде оқу жылы 1 қыркүйекте басталады. Бұл күн өндірістік күнтізбе бойынша жұмыс күні болып есептеледі. 2026–2027 оқу жылындағы алғашқы тоқсан сегіз оқу аптасына созылады. Күзгі каникул 26 қазаннан 1 қарашаға дейін жалғасады. Қыркүйек айында барлығы сегіз демалыс күні – сенбі және жексенбі күндері болады.
Қазақстанда алғашқы AI-зерттеу университеті ашылады
Қыркүйек айында Астанадағы Alem.ai экожүйесі базасында Qazaq AI Research University жұмысын бастау жоспарланып отыр. Университеттің басты мақсаты – дайын ЖИ сервистерін пайдаланушыларды емес, жасанды интеллект технологияларын жасай алатын инженерлерді даярлау. Бакалавриаттағы негізгі бағыт – Artificial Intelligence and Machine Learning. Студенттер Generative AI, Computer Vision, Advanced NLP, Data Engineering және AI Product Management бағыттарының бірін таңдай алады. Магистратурада AI + X бағдарламасы іске асырылады. Сонымен қатар Mohamed Bin Zayed University of Artificial Intelligence университетімен бірлесіп MBA бағдарламалары іске қосылады.
Павлодар әуежайы Астана және Алматы бағыттарына рейстерді қайта бастайды
Павлодар әуежайындағы ұшу-қону жолағын жөндеу жұмыстары аяқталып келеді. Жоспар бойынша 1 қыркүйектен бастап әуежай жұмысы қайта жанданып, алғашқы кезеңде Астана мен Алматыға рейстер ашылады. Кейін Шымкент пен Ақтау бағыттарын іске қосу жоспарланған.
Қыркүйекте ірі қаржы форумдары өтеді
9–10 қыркүйекте Астанада IX Astana Finance Days халықаралық қаржы форумы өтеді. Оған 80-нен астам елден 5,5 мыңнан астам қатысушы келуі күтіледі. Ал 11 қыркүйекте Алматыда Central Asia Fintech Summit 2026 ұйымдастырылады. Форумда қаржы технологияларының болашағы, банк секторы, финтех және стартаптар талқыланады. Fintech Stars Battle аясында стартаптарға 100 мың долларға дейін инвестиция алу мүмкіндігі беріледі.
Энрике Иглесиас Қазақстанда екі концерт береді
Қыркүйектің алғашқы күндері испаниялық әнші Энрике Иглесиас Қазақстанда екі концерт өткізеді. 3 қыркүйекте ол Астана Аренада, ал 5 қыркүйекте Алматының Орталық стадионында өнер көрсетеді. Билеттердің бастапқы бағасы 55 мың теңгеден басталады. Қазақстан спортшылары Қырғызстандағы Дүниежүзілік көшпенділер ойындарына қатысады. VI Дүниежүзілік көшпенділер ойындары 31 тамыз бен 6 қыркүйек аралығында Қырғызстанда өтеді. Жарысқа 43 спорт түрінен шамамен 2800–3000 спортшы қатысады. Қазақстан құрамасы сапында 155 спортшы бақ сынайды.
Әлемде де бірқатар маңызды оқиға болады
Қыркүйекте әлемдік деңгейде де бірнеше маңызды жаңалық күтіледі. 9 қыркүйекте Apple компаниясы iPhone 18 Pro және iPhone 18 Pro Max смартфондарын таныстыруы жоспарланған. Сонымен бірге компанияның алғашқы жиналмалы iPhone моделін көрсетуі мүмкін деген болжам бар.
15 қыркүйектен бастап Қытайда елге кіру және шығу талаптарына қатысты жаңа ережелер күшіне енеді. Жалған ақпарат немесе жалған құжат ұсынған, шекара тәртібін бұзған, заңсыз шекара кесіп өту немесе құжат рәсімдеуде алаяқтық бойынша жауапқа тартылған және заңда белгіленген шектеу тізімдеріне енгізілген тұлғаларға қатысты бақылау күшейеді.
EA Sports FC 27 ойыны 25 қыркүйекте PC, PlayStation, Xbox және Nintendo Switch платформаларында жарыққа шығады. Ойынның ішінде «Бернли» ойыншысы Дастан Сәтпаевтың болуы күтілуде. Алайда оның нақты рейтингі әзірге ресми жарияланған жоқ. Сәтпаевтың жасы, «Қайраттағы» көрсеткіші және Англия Премьер-лигасына ауысуы ескерілсе, оның бастапқы рейтингі 70–73 аралығында болуы ықтимал. Ал ойыншының потенциалды рейтингі 80+ деңгейіне жетуі мүмкін. Нақты көрсеткіш EA Sports FC 27-нің ресми рейтингтері жарияланған кезде белгілі болады.
Базалық мөлшерлемеге қатысты шешім қыркүйекте қабылданады
Қазақстан Ұлттық банкі базалық мөлшерлеме бойынша кезекті шешімді 4 қыркүйекте сағат 12:00-де жариялайды. Қазіргі базалық мөлшерлеме – 16,75%. Соңғы шешімде Ұлттық банк мөлшерлемені 17,0%-дан 16,75%-ға дейін төмендеткен болатын. Жаңа шешім инфляция, ішкі сұраныс, теңге бағамы және ақша-кредит саясатының басқа да факторларына байланысты қабылданады.
Осылайша, 2026 жылғы қыркүйек Қазақстан үшін жай ғана жаңа оқу жылының басталуы емес, білім беру жүйесінен бастап зейнетақы жинақтарын басқаруға, салықтық есептілікке, цифрлық таңбалауға, жүк тасымалына және жасанды интеллектіні дамытуға дейінгі көптеген бағытта өзгерістер мен жаңа бастамалар қатар іске қосылатын кезең болмақ.
