Саладағы сарапшылардың пікірінше, бұл үрдіс халық табысының өсуінен емес, керісінше, инфляция мен өмір сүру құнының қымбаттауынан туындап отыр.
Тұтынушылық несие өсіп келеді
Соңғы жылдары елде ең жылдам өсіп жатқан сегмент – тұтынушылық несиелер. Банктер мен микроқаржы ұйымдары онлайн рәсімдеуді жеңілдетіп, қаражатты бірнеше минут ішінде беретін жүйе қалыптастырды. Соның нәтижесінде несие алу бұрынғыдан әлдеқайда қолжетімді болды.
Мұндай қаражаттың басым бөлігі пәтер немесе бизнеске емес, тұрмыстық техника, смартфон, автокөлік, жөндеу жұмыстары, емделу, оқу ақысы және күнделікті шығындарға жұмсалады.
Қарыздың артуына не әсер етті?
Сарапшылар несиеге сұраныстың артуына бірнеше негізгі себепті атайды:
- инфляцияның жоғары болуы;
- халықтың нақты табысының баяу өсуі;
- бөліп төлеу қызметтерінің кең таралуы;
- онлайн несиелеудің жеңілдеуі;
- қаржылық сауаттылық деңгейінің жеткіліксіздігі.
Экономистердің айтуынша, көптеген отбасы бұрын жинақ арқылы алатын дүниені қазір несие арқылы сатып алуға мәжбүр.
Несиенің пайдасы да бар
Несие әрдайым жағымсыз құбылыс емес. Экономикада ол ішкі сұранысты қолдап, сауда мен қызмет көрсету секторын дамытуға ықпал етеді. Ипотека тұрғын үй мәселесін шешуге мүмкіндік берсе, кәсіпкерлік несиелер бизнестің кеңеюіне жол ашады.
Егер қарыз төлем қабілетіне сай рәсімделсе және табыс тұрақты болса, несие қаржылық құрал ретінде тиімді жұмыс істейді.
Басты қауіп – төлем жүктемесінің артуы
Мамандарды алаңдататыны – тұтынушылық қарыздың жылдам өсуі. Бірқатар азаматтың бірнеше банктен қатар несие алуы немесе қарызды жаңа қарызбен жабуы қаржылық тәуекелді күшейтеді.
Ай сайынғы төлемнің табыстың едәуір бөлігін алуы отбасы бюджетіне салмақ түсіріп, төлем кешігуіне немесе берешектің ұлғаюына алып келуі мүмкін.
Мемлекет қандай шаралар қабылдап жатыр?
Соңғы жылдары реттеуші органдар азаматтардың шамадан тыс қарыздануын азайтуға бағытталған бірқатар өзгеріс енгізді. Олардың қатарында қарыз алушының төлем қабілетін қатаң бағалау, проблемалық несиелерді қайта құрылымдау тетіктерін жетілдіру және қаржы ұйымдарына қойылатын талаптарды күшейту бар.
Сонымен қатар халықтың қаржылық сауаттылығын арттыруға бағытталған жобалар іске асырылып келеді.
Алдағы үрдіс қандай болады?
Сарапшылардың пікірінше, жақын жылдары тұтынушылық несиелеу толық тоқтамайды. Себебі цифрлық банкингтің дамуы мен онлайн сервистердің көбеюі бұл нарықтың әрі қарай өсуіне мүмкіндік береді.
Дегенмен экономистер бұл өсім халық табысының артуымен қатар жүруі тиіс екенін айтады. Әйтпесе, қарыз көлемінің ұлғаюы ішкі сұранысты уақытша қолдағанымен, ұзақ мерзімде әлеуметтік және қаржылық тәуекелдерді күшейтуі мүмкін.
Қазақстандағы несие нарығы экономиканың маңызды бөлігіне айналды. Ол халықтың қаржылық қажеттілігін өтеуге және ішкі тұтынуды қолдауға мүмкіндік береді. Дегенмен тұтынушылық несиенің шамадан тыс өсуі азаматтардың борыштық жүктемесін арттырып, қаржы жүйесіне қосымша тәуекел туғызуы ықтимал. Сондықтан сарапшылардың пікірінше, несие саясатының басты мақсаты – қарыз алуды шектеу емес, халықтың табысын арттыру, қаржылық сауаттылықты күшейту және жауапты несиелеу мәдениетін қалыптастыру болуы тиіс.
